યદ્ અમ્બુદૈર્ ઇવોડ્ડીનં શસ્ત્રવૃન્દૈર્ નભોઽઙ્ગને । તદ્ દૃષ્ટં વીચિવલયૈર્ લોલૈઃ પ્લુતમ્ ઇવાર્ણવે
જેમ વાદળો આકાશમાં ફેલાઈ જાય છે, તેમ અનેક હથિયારો આકાશમાં ફેલાઈ ગયા હતા; એ દૃશ્ય એવુ લાગતું હતું કે જાણે દરિયો ઉછળી રહ્યો હોય અને તરંગો સતત હલનચલન કરી રહ્યા હોય.
શતચન્દ્રં સિતચ્છત્રૈશ્ શરૈશ્ શલભનિર્ભરમ્ । શક્તિભિઃ કાકનીરન્ધ્રં દૃષ્ટમ્ આકાશકાનનમ્
આકાશનું વન સફેદ છત્રોથી જાણે સો ચાંદ ઊગ્યા હોય તેમ, તીક્ષ્ણ બાણોથી ટોળે ટોળે ભરાઈ ગયું હતું અને શક્તિઓ કાગડાં પોતાના છિદ્રમાં જાય તેમ એમાં ઘૂસી રહી હતી.
લીનાશ્ ચીરચયાક્રન્દકારિણઃ કેકયાઃ કૃતાઃ । કઙ્કૈઃ કઙ્કકુલાક્રાન્તૈર્ વ્યોમોચ્છલિતમસ્તકાઃ
કેકય દેશના વીરોએ, જેમના શિરમાળાઓ બગલાના ટોળાંઓએ આકાશમાં ઉછાળી દીધી હતી, અને જેમની વણાયેલા ફૂલોની વણમાલાઓ પક્ષીઓના રડકાણે ફાટી ગઈ હતી, તેઓ દુઃખથી રડવા લાગ્યા.
હિમવચ્છૈલકન્યાનાં કામં કલકલારવૈઃ । અઙ્ગૈર્ અનઙ્ગતાં નીત્વા ભૈરવૈર્ ઇવ ગર્જિતમ્
હિમાલયની કન્યાઓના મનમાં, ભયાનક જીવની જેમ ગુંજાતા અવાજોથી, ઉન્માદ અને કામના જાગી ઉઠી, અને તેમના શરીર પણ એ કલકલ અવાજથી કાંપવા લાગ્યા.
કાશૈર્ ઉદ્દેહકાક્રાન્તા અદૃશ્યૈર્ દયયા ખગૈઃ । નિર્ધૂતપક્ષૈઃ ક્ષુભિતૈઃ પવનૈર્ ઇવ પાંસવઃ
કાંસના વન, દયાળુ પણ અદૃશ્ય પક્ષીઓથી ઘેરાઈ ગયા હતા, અને જેમ ઉગ્ર પવનથી ધૂળ ઉડી જાય છે તેમ, એ વનના પાંખો પણ હલાઈ અને છૂટી પડ્યા હતા.
ઉન્મત્તાસ્ત્રવિનિર્ધૂતાસ્ ત્યક્તહેતિરણામ્બરાઃ । નન્દનાનન્દનિર્માતૃ નનૃતુર્ જહસુર્ જગુઃ
હથિયારોના જોરથી ઉન્મત્ત થયેલા, પોતાની સોનાની વસ્ત્ર અને કવચ ફેંકી દીધેલા, નંદનવનમાં આનંદ ફેલાવનારા સર્જકોએ નાચ્યું, હસ્યા અને ગીતો ગાયા.
પ્રક્વણત્કિઙ્કિણીજાલં શક્તિવર્ષમ્ ઉપાગતમ્ । સાલ્વબાણાનિલોદ્ધૂતમ્ અગમત્ પૃષદાકૃતિમ્
ઘંટીઓની ઝણકાર સાથે શસ્ત્રોની વરસાદ વરસી રહી હતી; બાણોની હવામાં ઉડતી ધૂળ જેવી તે અવાજ ફેલાઈ ગયો.
શૈવ્યાસ્ત્રૈઃ ખણ્ડિતાઃ કૌન્તા ભ્રમત્કુન્તૈર્ વિઘટ્ટિતાઃ । શવીભૂતા દિવં નીતા દૃષ્ટા વિદ્યાધરા ઇવ
શૈવ શસ્ત્રોથી તૂટી પડેલા અને ઘુમ્મરતા ભાલાંથી ઘાયલ થયેલા કૌરવો મૃતદેહ જેવા બની ગયા, જાણે તેઓ આકાશમાં વિધ્યાધરો જેવી દૃશ્યમાન થયા.
ધરાધરણધર્મિણ્યા ધીરયા વીરસેનયા । લોઠિતાઃ પાણ્ડુનગરાશ્ ચલનોલ્લાસમાત્રતઃ
પાંડવોનું શહેર, જમીન જેટલું સ્થિર, વીર સેનાની ફક્ત હલચાલ અને ઉલ્લાસથી જ હલચલમાં આવી ગયું.
ઉદ્દેહકાઃ પઞ્ચનદૈર્ દલિતા મત્તકાશિભિઃ । કુન્તદન્તક્ષતોદ્દામૈઃ પદ્મા ઇવ મતઙ્ગજૈઃ
ઉદ્દેહકના યોદ્ધાઓને નશામાં ચૂર કાશીના સૈનિકોએ પોતાના તીક્ષ્ણ ભાલાંથી એમ જ ચકનાચૂર કરી દીધા, જેમ કમળોને જંગલી હાથીઓ ફાડી નાખે છે.
બ્રહ્મવાસન્તકાનીકૈઃ કૃત્તાશ્ ચક્રૈર્ ગતા મહીમ્ । માહાર્યાઃ ક્રકચોત્કૃત્તા વૃક્ષાઃ કુસુમિતા ઇવ
બ્રહ્મવાસંતકની સેનાઓ ઘુમતી ચક્રોથી કાપી પડી ગઈ, જેમ મહાન લાકડકાટીઓ ફૂલેલા વૃક્ષોને આરેથી કાપી જમીન પર પાડી દે છે.
ભોક્કાણકાનનં લૂનં કુઠારૈર્ જઠરેરિતૈઃ । પતદ્ દદાહ પાર્શ્વસ્થો ભદ્રેશશ્ શરવહ્નિના
ભોક્કાણકનું જંગલ જઠરોએ ઉછાળેલા કુહાડાઓથી કાપી નાખાયું; જ્યારે તે જમીન પર પડતું હતું, ત્યારે ભદ્રેશ્વર પાસે ઊભા રહીને તીક્ષ્ણ બાણોની અગ્નિવર્ષાથી તેને બળી નાખ્યું.
કાશયો વન્દિલાલાનલગ્ના જીર્ણમતઙ્ગજાઃ । લયમ્ આજગ્મુર્ આબુદ્ધમ્ ઇદ્ધે ઽગ્નાવ્ ઇન્ધનં યથા
કાશીના વૃદ્ધ હાથીઓ યુદ્ધની વેલીઓમાં ફસાઈ ગયા અને જાણ્યા વગર જળતી આગમાં સૂકા લાકડાં જેમ ભસ્મ થઈ ગયા.
ત્રિગર્તાવર્તગર્તેષુ ભ્રમિત્વૌણ્ડ્રાસ્ તૃણોપમાઃ । વિવિશુર્ વ્યસ્તમૂર્ધાનઃ પાતાલાન્તં પલાયિતાઃ
ત્રિગર્તના યુદ્ધવીરો યુદ્ધના ઘુમ્મસમાં ઘૂમતા ઘાસના તણકા જેટલા નાનાં થઈ ગયા; તેઓના માથાં વિખેરાઈ ગયા અને ભાગીને પાતાળના અંધારામાં પ્રવેશી ગયા.
મન્દાનિલાચલામ્ભોધિભાસુરે માગધે બલે । નિમગ્ના વન્દિલા મન્દાઃ પઙ્કે જીર્ણગજા ઇવ
માગધ દેશના ધીમી ચાલે ચાલતા, પવન વિના, પર્વત અને સમુદ્ર જેવું તેજ ધરાવતા વીરો યુદ્ધમાં હાર્યા પછી, મનથી હારીને કાદવમાં ડૂબી ગયા, જેમ જૂના હાથીઓ કાદવમાં ફસાઈ જાય છે.
ચેદયચ્ ચેતનાં જહ્નુસ્ તઙ્ગનાનાં રણાઙ્ગને । પુષ્પાણાં પથિ શીર્ણાનાં સૌકુમાર્યમ્ ઇવાતપાઃ
યુદ્ધભૂમિ પર જહ્નુએ વીરોની ચેતના છીનવી લીધી, જેમ રસ્તા પર પડેલા ફૂલોની નાજુકતા પર તડકો પડે ત્યારે એ નાશ પામે છે.
કોસલાઃ પૌરવારાવમ્ અસહન્તો ઽર્ભકા ઇવ । તેરુર્ મુક્તગદાપ્રાસશરશક્ત્યૃષ્ટિવૃષ્ટયઃ
કૌશલ દેશના વીરો પૌરવોની ભયંકર આક્રમણ સહન કરી શક્યા નહીં, અને નાના બાળકોની જેમ ગદા, ભાલા, બાણ અને ભિંડીઓની વરસાદમાં પડી ગયા.
બભુર્ ભલ્લનિકૃત્તાઙ્ગા દ્રિમયો વિદ્રુમદ્રુમાઃ । ઇવાદ્રૌ વિદ્રવત્સ્વાન્ત્રસાન્દ્રાસૃક્સ્રવમૂર્તયઃ
તીક્ષ્ણ બાણોથી અંગો કપાઈ ગયેલા વીરો, પહાડ પરના મુંગા વૃક્ષો જેવા દેખાતા હતા, અને ડરથી ભાગતા તેમના શરીરથી ઘન લોહી વહેતું હતું.
નારાચૌઘા મહાહેતિમારુતાધૂતમૂર્તયઃ । બભ્રમુર્ ભ્રમરાનીકભાસુરા જલધાવ્ ઇવ
લોખંડના તીક્ષ્ણ બાણોની ઝાપટ, જે ભયાનક હથિયારોના વંટોળે ઉડતી હતી, એ બધું સમુદ્ર ઉપર ભમતા મધમાખીના ઝુંડ જેવું ચમકતું દેખાતું હતું.
શરધારાધરામેઘાશ્ શરોર્ણાપૂર્ણમેચકાઃ । શરપત્રાવૃતા વૃક્ષા ભ્રેમુર્ ઉદ્ગર્જના જવાઃ
તીક્ષ્ણ બાણોના વાદળો, વરસાદના વાદળ જેવાં કાળા, બાણોની ફીણથી ભરેલા, અને વૃક્ષો બાણોના પાંખથી ઢંકાઈ ગયાં હતાં; એ બધું ઝડપથી છૂટતાં ગર્જન કરતા અને કંપન પામતા હતાં.
વનરાજ્યો જવાજ્ જીર્ણાઃ કટકસ્થલજન્તવઃ । અત્રુટન્ પરમાકૃષ્ટાઃ પેલવા ઇવ તન્તવઃ
પુરાતન જંગલો અને તેમાં રહેલા પ્રાણીઓ, ભારે ઝાટકાથી તૂટી પડ્યા, જેમ નાજુક દોરા ખૂબ ખેંચાય તો તૂટી જાય છે તેમ.
રથેષૂર્ધ્વસ્થચક્રેષુ નિખાતોન્મગ્નમૂર્ધસુ । નિપેતુર્ જનસઙ્ઘાતા મેઘા ઇવ વનાદ્રિષુ
રથોના ચક્ર ઊભા હતાં, યોદ્ધાઓના માથા જમીનમાં દટાયા કે ઊંચા થયા હતાં, અને લોકોના ટોળા એ રથો પર પડતા, જેમ વાદળો જંગલવાળા પહાડો પર વરસે તેમ.
સાલતાલવનં પ્રાપ્ય જનતાલવનં ઘનમ્ । ભુજાવકર્તનં ચાસીદ્ ઉત્તાલસ્થાણુકાનનમ્
શાલ અને તાડના ઘન જંગલમાં પહોંચતાં, એ સ્થળ માનવોથી ભરાઈ ગયું, જ્યાં હાથ કપાઈ જતા, અને ઊંચા થડવાળા વૃક્ષોની જંગલ જેવી સ્થિતિ બની ગઈ.
નનન્દુર્ નન્દનોદ્યાનસુન્દર્યો મત્તયૌવનાઃ । વનોપવનદેશેષુ મેરોર્ વીરવરાશ્રિતાઃ
મસ્ત યુવાનીથી મગ્ન સુંદર સ્ત્રીઓ, મેરુ પર્વતના વન અને બગીચાઓમાં, શ્રેષ્ઠ વીર પુરુષોની છત્રછાયામાં આનંદ માણતી હતી.
તાવત્ તારારવં રેજે સૈન્યકાનનમ્ ઉન્નતમ્ । યાવન્ ન પરપક્ષેણ ક્રાન્તં કલ્પાનલૌજસા
વીર યોદ્ધાઓના એ ઊંચા જંગલમાં યુદ્ધના ઘોંઘાટથી તેજ ફેલાયું હતું, ત્યાં સુધી કે દુશ્મનો એ સ્થળને વિજયી જ્વાળાની જેમ ઘેરી લીધું.
છિન્નાન્ પિશાચસંયુક્તા હૂનાપહૃતહેતયઃ । પાતયિત્વા યયુઃ કર્ણાન્ દશાર્ણાસ્ તર્ણકા ઇવ
કેટલાક, જેમના શસ્ત્રો હૂણોએ છીનવી લીધા અને પિશાચો સાથે જોડાઈ ગયા, દુશ્મનોને પરાજિત કરીને, પક્ષીઓ જેમ પાણી તરફ દોડે તેમ, કર્ણ અને દશાર્ણ પાસે ભાગી ગયા.
જહુર્ ભગ્નસ્વરાઃ કાન્તિં તાજિકાજિજનૌજસા । કાશયઃ કમલાનીવ શુષ્કસ્રોતસ્સ્વિનોજસા
તાજિક સૈનિકોની શક્તિથી કાશીના યોદ્ધાઓની અવાજ તૂટી ગઈ અને તેમનો તેજ પણ ગુમાઈ ગયો; તેઓ સુકાઈ ગયેલા નદીમાંના કમળની જેમ મલિન થઈ ગયા.
ભુખારા મેખલૈઃ કીર્ણાશ્ શરશક્ત્યૃષ્ટિમુદ્ગરૈઃ । વિદ્રુતા નરકે ક્ષિપ્તાઃ કાર્કોટસ્થલનામનિ
તીર, ભાલા, ભાલ, ગદા જેવી હથિયારોની વલયમાં ઘેરાઈને, તેઓ ડરીને ભાગી ગયા અને કાર્કોટ નામના નરકમાં ફેંકાઈ ગયા.
કૌરુક્ષેત્રાસ્થસ્ તવસૈશ્ છદ્મયોધિભિર્ આવૃતાઃ । ગુણા ઇવ ખલાક્રાન્તા ગતા વ્યક્તમ્ અશક્તતામ્
કુરુક્ષેત્રના યોદ્ધાઓ, યોધ્ધા તરીકે ભેસ ધારણ કરેલા તપસ્વીઓથી ઘેરાઈ ગયા અને દુરાચારીઓથી દબાયેલા ગુણોની જેમ સ્પષ્ટ રીતે નિર્વળ અને અશક્ત બની ગયા.
દ્રિમયો વટધાનાનાં ક્ષણેનાદાય મસ્તકમ્ । ભલ્લૈઃ પલાય્યાશુ ગતા વિલૂનકમલા ઇવ
દ્રવિડોએ ક્ષણમાં જ વટવૃક્ષ નીચે રહેતાં લોકોના માથાં તીરો વડે કાપી લીધાં અને તરત જ કમળની પાંખડીની જેમ ભાગી ગયા.