કરીન્દ્રમકરવ્યૂહરંહસાહતહેતયઃ । કેશાકેશિકૃતારમ્ભા વિનેમુર્ દશકાશ્ શકાઃ
હાથી અને મગર જેવી તાકાત સાથે આવેલા શક યોદ્ધાઓ, જેઓનું મન દુશ્મનના ઝડપી હુમલાથી તૂટી ગયું હતું, તેમના વાળ દુશ્મનના વાળમાં ગૂંચાઈ ગયા અને તેઓ નમન કરવા લાગ્યા.
દશાર્ણાદ્ આશનિર્ મુક્તશૃઙ્ખલા જાલભીરવઃ । નિલીના રક્તજમ્બાલે વૈતસ્તાસ્ તિમયો યથા
દશાર્ણ પ્રદેશમાંથી વીજળી બંધન તોડી ભયાનક જાળ જેવી બની, લાલ વાદળોમાં છુપાઈ ગઈ, જેમ વૈતસ્તા નદી દરિયામાં સમાઈ જાય છે.
ગૂર્જરાનીકનાશેન ગૂર્જરીકેશલુઞ્છનમ્ । વિહિતં તઙ્ગનોત્તુઙ્ગશિતશઙ્કુશતેરણૈઃ
ગુરજરોની સેના નાશ પામી, ત્યારે તંગણના ઊંચા અને તીક્ષા ભાલાઓએ ગુર્જર સ્ત્રીઓના વાળ કાપી નાખ્યા.
સિષિચુશ્ શસ્ત્રકાષોદ્યદ્વિદ્યુદ્ દ્યૌનિર્ગતા દ્રવાત્ । શરધારાવનાનીવ મીનહેતિપ્રદામ્બુદાત્
શસ્ત્રો વીજળી જેવી ચમકી ઊડીને આકાશમાંથી વરસવા લાગ્યા, જેમ મેઘમાંથી તીક્ષ્ણ બાણોની ધારા વરસે છે અને તે સૈન્ય પર એવી રીતે તૂટી પડી કે માછલીઓ પર પાણીનો પ્રવાહ પડે.
ભુસુણ્ડીમણ્ડલોદ્દ્યોતશ્યામાર્કોત્પાતભીરુષુ । આભીરેષ્વ્ અરયઃ પેતુર્ ગોગણા હરિતેષ્વ્ ઇવ
ભુસુંડીઓના અંધારા અને ભયાનક ઝુંડથી ડરી ગયેલા આભીરોમાં, દુશ્મનો એ રીતે પડી ગયા જેમ કે લીલાં ચરોતરમાં ગાયોના ઝુંડ ઢળી પડે.
કાન્તકાઞ્ચનકાન્તાઙ્ગી નગ્ના તઙ્ગનવાહિની । ભુક્તા ગૌડભટેનાઙ્ગનખકેશનિકર્ષણૈઃ
તંગણાં નદીના કિનારે, સોનાની જેમ તેજસ્વી અને નિર્વસ્ત્ર સ્ત્રીઓ શોભતી હતી, પણ ગૌડ સૈનિકોએ તેમની નખ અને વાળ ખેંચી, તેમને દુઃખ આપ્યું.
રણદ્ગગનગાસજ્જચક્રિચક્રવિકર્તનૈઃ । તઙ્ગનાઃ કણશઃ કીર્ણાઃ કઙ્કગૃદ્ધ્રેષુ રુદ્રકૈઃ
લડાઈના આકાશમાં ફરતા અને કાપતા ચક્રોથી તંગણાંના યોદ્ધાઓ ટુકડાઓમાં વિખેરાઈ ગયા, અને કાંક અને ગૃધ્ર જેવા ભયાનક પક્ષીઓએ તેમને ભક્ષ્યા.
લગુડાલોડનોડ્ડીનં ગૌડં ગુડગુડારવમ્ । શ્રુત્વા ગાન્ધારગાવોગ્રે દુદ્રુવુઃ પ્રમિતા ઇવ
ગૌડ યોદ્ધાઓના લાકડાં હલાવતા અને ગર્જન કરતાં ગજબના અવાજ સાંભળી, ગાંધારની ગાયોએ ભયથી એમ દોડ લીધો જાણે કોઈએ તેમને માપી-ગણી કાઢી હોય.
આકાશગાર્ણવપ્રખ્યો વહચ્છસ્ત્રકદમ્બકઃ । અકરોદ્ પારસીકાનાં ઘનનૈશતમોભ્રમમ્
આકાશ અને દરિયાની જેમ વિશાળ, ભયાનક હથિયારોનો ઝુંડ પાર્શીયો માટે એવી ઘેરી કાળી અંધકાર લાવ્યો કે જાણે અંધારી રાત છવાઈ ગઈ હોય.
મન્દરાહનનોડ્ડીનખસ્થક્ષીરોદસુન્દરે । વનાલીવાયુધાન્ય્ આસઞ્ છત્ત્રપ્રાલેયસાનુનિ
મંદર પર્વતથી સમુદ્ર મથાયો હોય તેમ સુંદર હથિયારો, બરફથી ઢંકાયેલા પર્વતો પર વૃક્ષમાળાની જેમ છવાઈ ગયા હતા અને એ બધું શસ્ત્રમાળાની પંક્તિ જેવું લાગતું હતું.
યદ્ અમ્બુદૈર્ ઇવોડ્ડીનં શસ્ત્રવૃન્દૈર્ નભોઽઙ્ગને । તદ્ દૃષ્ટં વીચિવલયૈર્ લોલૈઃ પ્લુતમ્ ઇવાર્ણવે
જેમ વાદળો આકાશમાં ફેલાઈ જાય છે, તેમ અનેક હથિયારો આકાશમાં ફેલાઈ ગયા હતા; એ દૃશ્ય એવુ લાગતું હતું કે જાણે દરિયો ઉછળી રહ્યો હોય અને તરંગો સતત હલનચલન કરી રહ્યા હોય.
શતચન્દ્રં સિતચ્છત્રૈશ્ શરૈશ્ શલભનિર્ભરમ્ । શક્તિભિઃ કાકનીરન્ધ્રં દૃષ્ટમ્ આકાશકાનનમ્
આકાશનું વન સફેદ છત્રોથી જાણે સો ચાંદ ઊગ્યા હોય તેમ, તીક્ષ્ણ બાણોથી ટોળે ટોળે ભરાઈ ગયું હતું અને શક્તિઓ કાગડાં પોતાના છિદ્રમાં જાય તેમ એમાં ઘૂસી રહી હતી.
લીનાશ્ ચીરચયાક્રન્દકારિણઃ કેકયાઃ કૃતાઃ । કઙ્કૈઃ કઙ્કકુલાક્રાન્તૈર્ વ્યોમોચ્છલિતમસ્તકાઃ
કેકય દેશના વીરોએ, જેમના શિરમાળાઓ બગલાના ટોળાંઓએ આકાશમાં ઉછાળી દીધી હતી, અને જેમની વણાયેલા ફૂલોની વણમાલાઓ પક્ષીઓના રડકાણે ફાટી ગઈ હતી, તેઓ દુઃખથી રડવા લાગ્યા.
હિમવચ્છૈલકન્યાનાં કામં કલકલારવૈઃ । અઙ્ગૈર્ અનઙ્ગતાં નીત્વા ભૈરવૈર્ ઇવ ગર્જિતમ્
હિમાલયની કન્યાઓના મનમાં, ભયાનક જીવની જેમ ગુંજાતા અવાજોથી, ઉન્માદ અને કામના જાગી ઉઠી, અને તેમના શરીર પણ એ કલકલ અવાજથી કાંપવા લાગ્યા.
કાશૈર્ ઉદ્દેહકાક્રાન્તા અદૃશ્યૈર્ દયયા ખગૈઃ । નિર્ધૂતપક્ષૈઃ ક્ષુભિતૈઃ પવનૈર્ ઇવ પાંસવઃ
કાંસના વન, દયાળુ પણ અદૃશ્ય પક્ષીઓથી ઘેરાઈ ગયા હતા, અને જેમ ઉગ્ર પવનથી ધૂળ ઉડી જાય છે તેમ, એ વનના પાંખો પણ હલાઈ અને છૂટી પડ્યા હતા.
ઉન્મત્તાસ્ત્રવિનિર્ધૂતાસ્ ત્યક્તહેતિરણામ્બરાઃ । નન્દનાનન્દનિર્માતૃ નનૃતુર્ જહસુર્ જગુઃ
હથિયારોના જોરથી ઉન્મત્ત થયેલા, પોતાની સોનાની વસ્ત્ર અને કવચ ફેંકી દીધેલા, નંદનવનમાં આનંદ ફેલાવનારા સર્જકોએ નાચ્યું, હસ્યા અને ગીતો ગાયા.
પ્રક્વણત્કિઙ્કિણીજાલં શક્તિવર્ષમ્ ઉપાગતમ્ । સાલ્વબાણાનિલોદ્ધૂતમ્ અગમત્ પૃષદાકૃતિમ્
ઘંટીઓની ઝણકાર સાથે શસ્ત્રોની વરસાદ વરસી રહી હતી; બાણોની હવામાં ઉડતી ધૂળ જેવી તે અવાજ ફેલાઈ ગયો.
શૈવ્યાસ્ત્રૈઃ ખણ્ડિતાઃ કૌન્તા ભ્રમત્કુન્તૈર્ વિઘટ્ટિતાઃ । શવીભૂતા દિવં નીતા દૃષ્ટા વિદ્યાધરા ઇવ
શૈવ શસ્ત્રોથી તૂટી પડેલા અને ઘુમ્મરતા ભાલાંથી ઘાયલ થયેલા કૌરવો મૃતદેહ જેવા બની ગયા, જાણે તેઓ આકાશમાં વિધ્યાધરો જેવી દૃશ્યમાન થયા.
ધરાધરણધર્મિણ્યા ધીરયા વીરસેનયા । લોઠિતાઃ પાણ્ડુનગરાશ્ ચલનોલ્લાસમાત્રતઃ
પાંડવોનું શહેર, જમીન જેટલું સ્થિર, વીર સેનાની ફક્ત હલચાલ અને ઉલ્લાસથી જ હલચલમાં આવી ગયું.
ઉદ્દેહકાઃ પઞ્ચનદૈર્ દલિતા મત્તકાશિભિઃ । કુન્તદન્તક્ષતોદ્દામૈઃ પદ્મા ઇવ મતઙ્ગજૈઃ
ઉદ્દેહકના યોદ્ધાઓને નશામાં ચૂર કાશીના સૈનિકોએ પોતાના તીક્ષ્ણ ભાલાંથી એમ જ ચકનાચૂર કરી દીધા, જેમ કમળોને જંગલી હાથીઓ ફાડી નાખે છે.
બ્રહ્મવાસન્તકાનીકૈઃ કૃત્તાશ્ ચક્રૈર્ ગતા મહીમ્ । માહાર્યાઃ ક્રકચોત્કૃત્તા વૃક્ષાઃ કુસુમિતા ઇવ
બ્રહ્મવાસંતકની સેનાઓ ઘુમતી ચક્રોથી કાપી પડી ગઈ, જેમ મહાન લાકડકાટીઓ ફૂલેલા વૃક્ષોને આરેથી કાપી જમીન પર પાડી દે છે.
ભોક્કાણકાનનં લૂનં કુઠારૈર્ જઠરેરિતૈઃ । પતદ્ દદાહ પાર્શ્વસ્થો ભદ્રેશશ્ શરવહ્નિના
ભોક્કાણકનું જંગલ જઠરોએ ઉછાળેલા કુહાડાઓથી કાપી નાખાયું; જ્યારે તે જમીન પર પડતું હતું, ત્યારે ભદ્રેશ્વર પાસે ઊભા રહીને તીક્ષ્ણ બાણોની અગ્નિવર્ષાથી તેને બળી નાખ્યું.
કાશયો વન્દિલાલાનલગ્ના જીર્ણમતઙ્ગજાઃ । લયમ્ આજગ્મુર્ આબુદ્ધમ્ ઇદ્ધે ઽગ્નાવ્ ઇન્ધનં યથા
કાશીના વૃદ્ધ હાથીઓ યુદ્ધની વેલીઓમાં ફસાઈ ગયા અને જાણ્યા વગર જળતી આગમાં સૂકા લાકડાં જેમ ભસ્મ થઈ ગયા.
ત્રિગર્તાવર્તગર્તેષુ ભ્રમિત્વૌણ્ડ્રાસ્ તૃણોપમાઃ । વિવિશુર્ વ્યસ્તમૂર્ધાનઃ પાતાલાન્તં પલાયિતાઃ
ત્રિગર્તના યુદ્ધવીરો યુદ્ધના ઘુમ્મસમાં ઘૂમતા ઘાસના તણકા જેટલા નાનાં થઈ ગયા; તેઓના માથાં વિખેરાઈ ગયા અને ભાગીને પાતાળના અંધારામાં પ્રવેશી ગયા.
મન્દાનિલાચલામ્ભોધિભાસુરે માગધે બલે । નિમગ્ના વન્દિલા મન્દાઃ પઙ્કે જીર્ણગજા ઇવ
માગધ દેશના ધીમી ચાલે ચાલતા, પવન વિના, પર્વત અને સમુદ્ર જેવું તેજ ધરાવતા વીરો યુદ્ધમાં હાર્યા પછી, મનથી હારીને કાદવમાં ડૂબી ગયા, જેમ જૂના હાથીઓ કાદવમાં ફસાઈ જાય છે.
ચેદયચ્ ચેતનાં જહ્નુસ્ તઙ્ગનાનાં રણાઙ્ગને । પુષ્પાણાં પથિ શીર્ણાનાં સૌકુમાર્યમ્ ઇવાતપાઃ
યુદ્ધભૂમિ પર જહ્નુએ વીરોની ચેતના છીનવી લીધી, જેમ રસ્તા પર પડેલા ફૂલોની નાજુકતા પર તડકો પડે ત્યારે એ નાશ પામે છે.
કોસલાઃ પૌરવારાવમ્ અસહન્તો ઽર્ભકા ઇવ । તેરુર્ મુક્તગદાપ્રાસશરશક્ત્યૃષ્ટિવૃષ્ટયઃ
કૌશલ દેશના વીરો પૌરવોની ભયંકર આક્રમણ સહન કરી શક્યા નહીં, અને નાના બાળકોની જેમ ગદા, ભાલા, બાણ અને ભિંડીઓની વરસાદમાં પડી ગયા.
બભુર્ ભલ્લનિકૃત્તાઙ્ગા દ્રિમયો વિદ્રુમદ્રુમાઃ । ઇવાદ્રૌ વિદ્રવત્સ્વાન્ત્રસાન્દ્રાસૃક્સ્રવમૂર્તયઃ
તીક્ષ્ણ બાણોથી અંગો કપાઈ ગયેલા વીરો, પહાડ પરના મુંગા વૃક્ષો જેવા દેખાતા હતા, અને ડરથી ભાગતા તેમના શરીરથી ઘન લોહી વહેતું હતું.
નારાચૌઘા મહાહેતિમારુતાધૂતમૂર્તયઃ । બભ્રમુર્ ભ્રમરાનીકભાસુરા જલધાવ્ ઇવ
લોખંડના તીક્ષ્ણ બાણોની ઝાપટ, જે ભયાનક હથિયારોના વંટોળે ઉડતી હતી, એ બધું સમુદ્ર ઉપર ભમતા મધમાખીના ઝુંડ જેવું ચમકતું દેખાતું હતું.
શરધારાધરામેઘાશ્ શરોર્ણાપૂર્ણમેચકાઃ । શરપત્રાવૃતા વૃક્ષા ભ્રેમુર્ ઉદ્ગર્જના જવાઃ
તીક્ષ્ણ બાણોના વાદળો, વરસાદના વાદળ જેવાં કાળા, બાણોની ફીણથી ભરેલા, અને વૃક્ષો બાણોના પાંખથી ઢંકાઈ ગયાં હતાં; એ બધું ઝડપથી છૂટતાં ગર્જન કરતા અને કંપન પામતા હતાં.