ક્ષુરિકાભિસ્ સક્ષુરિકા ભિણ્ડિપાલૈશ્ ચ તદ્ભૃતઃ । વજ્રમુષ્ટિધરાસ્ તત્સ્થૈર્ અઙ્કુશૈર્ અઙ્કુશોદ્ધૃતાઃ
કેટલાંક પાસે છરીઓ હતી અને તેઓ છરીધારી હતા; કેટલાક પાસે ગોળા ફેંકવાની ફાંકો હતી અને તેઓ ફાંકડારી હતા; કેટલાક વજ્રમુઠી પકડીને ઊભા હતા અને કેટલાક અંકુશ પકડીને ઊભા હતા.
હલૈર્ હલનિકાષજ્ઞાસ્ ત્રિશૂલૈશ્ ચ ત્રિશૂલિનઃ । શૃઙ્ખલાજાલિનો જાલૈશ્ શાર્ઙ્ખલૈર્ અલિકોમલૈઃ
કેટલાંક હળ પકડીને ઊભા હતા અને ખેડવામાં કુશળ હતા; કેટલાક ત્રિશૂળ પકડીને ઊભા હતા; કેટલાક સાંકળ અને જાળ સાથે શોભતા હતા અને કેટલાક નરમ વનમાલા પહેરીને ઊભા હતા.
શાક્તીકૈશ્ શક્તિયોદ્ધારશ્ શૂલૈશ્ શૂલવિશારદાઃ । ક્ષુભિતાઃ કલ્પવિક્ષુબ્ધસાગરોર્મિઘટા ઇવ
કેટલાંક યોદ્ધાઓ ભાલા ચલાવવામાં કુશળ હતા, તો કેટલાક યોદ્ધાઓ શૂળ ચલાવવામાં નિપુણ હતા; તેઓ બધા કલ્પના અંતે ઉથલાતા દરિયાની લહેરો જેવી ઉગ્રતા સાથે લડી રહ્યા હતા.
ક્ષુબ્ધશ્ ચક્રજલાવર્તૈશ્ શરશીકરમારુતૈઃ । પ્રભ્રમદ્ધેતિમકરો વ્યોમૈકાર્ણવ આબભૌ
ચક્ર અને તીરોની ઝપાટથી આકાશમાં ગોળ ગોળ ઘુમતી વાવાઝોડા જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી; જ્યાં ચક્ર જેવા હથિયારો મગર જેવી રીતે ફરે છે, એવું આખું આકાશ એક જ વિશાળ દરિયું લાગતું હતું.
ઉત્ફાલાયુધકલ્લોલસ્ સેનાકુલજલેચરઃ । રોધોરન્ધ્રસમુદ્રો ઽસૌ બભૂવામરદુસ્તરઃ
હથિયારોની ઉછળતી લહેરો અને સેના ભરેલી પાણી જેવી ભીડ વચ્ચે એ યુદ્ધભૂમિ એવી બની ગઈ હતી કે જાણે કોઈ વિશાળ નદી અને દરિયો મળી ગયા હોય, જેને દેવતાઓ માટે પણ પાર કરવી અઘરી હતી.
દિગષ્ટકજનાનીકં પક્ષદ્વયતયા તયા । અર્ધેનાર્ધેન કુષિતં ભૂપાલાભ્યાં તથા સ્થિતમ્
એ રાજાઓની સેના બંને બાજુએ પાંખો જેવી રીતે ઉભી રહી હતી; બંને રાજાઓએ અડધું અડધું મેદાન પાડી, સામસામે મોખરે ઊભા રહ્યા હતા.
પશ્ય દેશાદિસઙ્ખ્યેન પ્રાગ્દિગ્ભાગગતાન્ ઇમાન્ । લીલાનાથસ્ય પદ્મસ્ય પક્ષે જનપદાઞ્ શૃણુ
જુઓ, કેટલાય પ્રદેશો અને દિશાઓ પ્રમાણે, પૂર્વ દિશામાં વસતા લોકો છે; હવે લીલા ના સ્વામીના કમળના બાજુમાં આવેલા દેશો વિશે સાંભળો.
પૂર્વસ્યાં કાશિમગધાઃ કોસલા મિથિલોત્કલાઃ । મેકલાઃ કવટાઃ પુણ્ડ્રાસ્ તથૌણ્ડ્રાસ્ સમગૌડકાઃ
પૂર્વમાં કાશી, મગધ, કોશલ, મિથિલા, ઉડિસા, મેકલ, કવટ, પુંડ્ર, ઔંડ્ર અને મળીને ગૌડક લોકો વસે છે.
દ્રિમયો મદ્રસુહ્માશ્ ચ તામ્રલિપ્તાસ્ તથૈવ ચ । પ્રાગ્જ્યોતિષા વાજિમુખા અમ્બષ્ઠાઃ પુરુષાદકાઃ
અહીં દ્રિમય, મદ્ર, સુહ્મ, તેમ જ તામ્રલિપ્ત, પ્રાગ્જ્યોતિષ, વાજિમુખ, અંબષ્ઠ અને પુરુષાદ લોકો પણ છે.
કર્ણાક્ષષ્ઠા અવિશ્રોત્રા આમમીનાશનાસ્ તથા । વ્યાઘ્રવક્ત્રાઃ કિરાતાશ્ ચ શવરા એકપાદકાઃ
અહીં કર્ણાક્ષ, અવિશ્રોત્ર, કાચા માછલી ખાવાવાળા, વ્યાઘ્રમુખ, કિરાત, શવર અને એકપાદ નામના લોકો પણ વસે છે.
માલ્યવાન્ નામ શૈલો ઽત્ર શિબિવાઞ્ જ્ઞાન એવ ચ । વૃષભધ્વજપદ્માદ્યાસ્ તથોદયકરો ગિરિઃ
અહીં માળ્યવાન નામનો પર્વત છે, અને શિબિવાન તથા જ્ઞાન પણ છે; વૃષભધ્વજ, પદ્મ અને બીજા પર્વતો અને ઉદય નામનો પર્વત પણ અહીં છે.
અથ પ્રાગ્દક્ષિણાયાં તુ ઇમે વિન્ધ્યાદ્રિવાસિનઃ । ચેદયો વત્સદાશાર્ણા અઙ્ગવઙ્ગોપવઙ્ગકાઃ
હવે પૂર્વ દક્ષિણ તરફ, અહીં વિંધ્ય પર્વત પર વસતા લોકો છે: ચેદય, વત્સ, દાશાર્ણ, અંગ, વંગ અને ઉપવંગવાળા લોકો.
કલિઙ્ગપુણ્ડ્રજઠરા વિદર્ભા મેખલાસ્ તથા । શવરા નગ્નપર્ણાશ્ ચ કણ્ઠત્રિપુરપૂરકાઃ
અહીં કલિંગ, પુંડ્ર, જઠર, વિદર્ભ અને મેખલાઓ છે; તેમજ શવર, નગ્નપર્ણ અને કણ્ઠત્રિપુરપૂરિકાઓ પણ છે.
કણ્ટકસ્થલનામાનઃ પૃથુદ્વીપકકોમલાઃ । કણ્ઠદ્રાશ્ શોણિકાશ્ ચૈવ તથા ચર્મણ્વતા અપિ
અહીં કણ્ઠકસ્થલ નામના લોકો, પૃથુદ્વીપકના કોમળ લોકો, કણ્ઠદ્રા, શોણિક અને ચર્મણ્વતના લોકો પણ છે.
કોકકા હેમકુડ્યાશ્ ચ તથા શ્મશ્રુધરા ઇતિ । બલિગ્રીવમહાગ્રીવાઃ કિષ્કિન્ધા નારિકેલિનઃ
કોકક, હેમકુડ્યા, અને એમ જ શ્મશ્રુધરા; બલિગ્રીવ, મહાગ્રીવ, કિષ્કિંધા અને નારીકેલિના લોકો.
અથ લીલાપતેર્ અસ્ય દક્ષિણસ્યામ્ ઇમે ઽદ્રયઃ । વિન્ધ્યો ઽથ કુસુમાપીડો મહેન્દ્રો દુન્દુરસ્ તથા
હવે, ભગવાનની આ લીલાના દક્ષિણ ભાગમાં, વિંધ્ય, કુમુસાપીડ, મહેન્દ્ર અને દુન્દુરા જેવા પર્વતો છે.
મલયસ્ સૂર્યવાંશ્ ચૈવ ગણરાજ્યનૃરાજ્યકાઃ । અવન્તિર્ ઇતિ વિખ્યાતા તથા સામ્બવતીતિ ચ
મલય, સૂર્યવંશ, અને જેને ગણરાજ્ય તથા નૃરાજ્ય કહે છે; તેમજ અવંતિ અને સાંબવતી તરીકે જાણીતા લોકો પણ છે.
દશપુર્યા એકકચ્છા ઋષિકાસ્ તુરુષ્કાશ્ શકાઃ । વનવાસોપગિરયસ્ તે ભદ્રગિરયસ્ તથા
દશપુર્યા, એકકચ્છા, ઋષિકા, તુરુષ્ક અને શક લોકો; વનવાસ અને પર્વતોમાં રહેતા તથા ભદ્રગિરિના લોકો પણ છે.
નાગરા દણ્ડકાશ્ ચૈવ ગણરાજ્યા નૃરાજ્યકાઃ । સહારા ઋષ્યમૂકાશ્ ચ કાર્કોટા વનતિમ્બિલાઃ
નગરા, દંડક અને ગણરાજ્ય, તેમજ નૃરાજ્ય; સહારા, ઋષ્યમૂક, કાર્કોટ અને વનતિંબિલા પણ હતા.
પદ્મા નિવાસિનશ્ ચૈવ ચૌરકાઃ કર્કવીરકાઃ । વૈરિકાઃ પાશિકાશ્ ચૈવ ધર્મપત્તનપાંસિકાઃ
પદ્મા અને ત્યાંના નિવાસીઓ, ચૌરક, કાર્કવીર, વૈરિક, પાશિક, તેમજ ધર્મપટ્ટન અને પાંસિકાના લોકો પણ હતા.
શાકિકાઃ કૃષ્ણચેલૂરા નાર્મદાસ્ તામ્રપર્ણકાઃ । ગોનન્દાઃ કનકાશ્ ચૈવ ચીનપત્તનનામકાઃ
શાકિક, કૃષ્ણચેલુર, નર્મદા, તામ્રપર્ણ, ગોનંદ, કનક અને ચીનપટ્ટન નામના લોકો પણ હતા.
તાલીકટાસ્ સરિત્કીર્ણા રહકા વેણ્ણકાર્હણાઃ । વૈવુણ્ડકાસ્ તુમ્બવના લાજિનદ્વીપકર્ણકાઃ
તાલીકટ, નદીઓના કિનારે વસતા લોકો, રહક, વેણ્ણકાર્હણ, વૈવુંડક, તુંબવન, લાજિનદ્વીપ અને કર્ણક પણ હતા.
કર્ણિકારાશ્ ચ શિવયઃ કુઙ્કુણાશ્ ચિત્રકૂટકાઃ । કર્ણાટમઞ્ચકટકા મહાકટવિકાસ્ તથા
અહીં કર્ણિકાર, શિવય, કુંકુણ, ચિત્રકૂટક, કર્ણાટ, મંચકટક અને મહાકટવિક જેવા અનેક જાતિના લોકો વસે છે.
આન્ધ્રાશ્ ચ કોલ્લશિનયશ્ શિવાતકચવૈરિકાઃ । બલદેવાઃ પત્તનકાઃ ક્રૌઞ્ચાષ્ ટીવાસ્ તથૈવ ચ
આ ઉપરાંત, અહીં આંધ્ર, કોલ્લ, શિનય, શિવાતક, ચવૈરિક, બલદેવ, પત્તનક, ક્રૌંચ અને ટીવા નામના લોકો પણ રહે છે.
શિલાક્ષા રદતો નન્દનન્દનામલયાભિધાઃ । તે ચિત્રકૂટશિખરા લઙ્કારક્ષોગણાસ્પદાઃ
શિલાક્ષા, રદત, નંદનંદન અને અમલય નામના લોકો ચિત્રકૂટના શિખરો પર વસે છે; એ સ્થાન લંકાના રક્ષકોએ વસેલું છે.
અથ પ્રત્યગ્દક્ષિણાયાં મહારાષ્ટ્રસુરાષ્ટ્રકાઃ । સિન્ધુસૌવીરશૂદ્રાખ્યા આભીરા દ્રમિડાસ્ તથા
હવે, દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાં મહારાષ્ટ્ર, સૌરાષ્ટ્ર, સિંધુ, સૌવીર, શૂદ્ર, આભીર અને દ્રવિડ નામના લોકો વસે છે.
કોટકાષ્ ષણ્ડસિન્ધ્વાખ્યાસ્ તથા કલિરુહા અપિ । અત્ર હેમગિરિશ્ શૈલસ્ તથા રૈવતકો ગિરિઃ
અહીં કોટેક, શંડ, સિંધુ અને કળિરુહ નામના લોકો વસે છે; અને અહીં હેમગિરિ અને રૈવતક નામના પર્વતો પણ છે.
નભુકાખ્યં મયવનં યવનાસ્ તત્ર જન્તવઃ । પહ્લવા માર્ગણાવર્તા ધૂમ્રામ્બષ્ઠકનામકાઃ
અહીં નભુક નામનું મયવન છે, જ્યાં યવન લોકો રહે છે; પહલવ, માર્ગણાવર્ત અને ધૂમ્રાંબષ્ઠક નામના લોકો પણ અહીં વસે છે.
તથા લાજકણાશ્ ચૈવ તથામ્રગિરિવાસિનઃ । તતો ઽબ્ધિર્ ઔર્વાગ્નિયુતા એતે લીલાપતેર્ જનાઃ
તેમજ લાજકણ અને આમ્રગિરિ પર વસતા લોકો પણ અહીં છે; પછી ઓર્વાગ્નિથી ભરેલો સમુદ્ર આવે છે—આ બધા લીલાપતિના લોકો છે.
અથ તત્પ્રતિપક્ષસ્થાન્ ઇમાઞ્ જનપદાઞ્ શૃણુ । પશ્ચિમાયાં દિશિ પ્રૌઢા ઇમે તાવન્ મહાદ્રયઃ
હવે, આના વિરુદ્ધ દિશામાં વસતા લોકો વિશે સાંભળો; પશ્ચિમ તરફ મોટા પર્વતો વિશેષ રૂપે પ્રસિદ્ધ છે.