સપઞ્જરઃ પઞ્જરિણા ગજૌઘેન ગજોચ્ચયઃ । સવનસ્ સવનેનાદ્રિર્ અદ્રિણેવામિલદ્ બલાત્
પાંજરા સાથે પંખીઓ પણ, જ્યારે હાથીઓના ઝુંડએ જોરથી ધકેલ્યા, ત્યારે એ પાંજરું એ રીતે હલ્યું જેમ પર્વત પર્વત સાથે અથડાય ત્યારે ધ્રુજી ઊઠે.
અશ્વૌઘો ઽમિલદ્ અશ્વાનાં વૃન્દેનારાવિરંહસા । તરઙ્ગોઘેન ઘોરેણ તરઙ્ગોઘ ઇવાર્ણવે
ઘોડાઓના ટોળાએ બીજાં ઘોડાઓના ટોળા સાથે ભારે ગર્જનામાં અથડામણ કરી, જેમ દરિયામાં એક જોરદાર તરંગ બીજાં તરંગ સાથે અથડાય.
નરાનીકો નરાનીકં સમાયુધમ્ અયોધયત્ । વેણ્વૌઘમ્ ઇવ વેણ્વૌઘો મરુલ્લોલો મરુચ્ચલમ્
માણસોની સેના સામે બીજી માનવસેના સમાન રીતે સજ્જ થઈને લડી, જેમ બાંસના ઝુંડ બીજાં ઝુંડ સાથે અથડાય, અથવા પવનની જોરદાર લહેર બીજાં પવનને હલાવી નાખે.
રથૌઘશ્ ચ રથૌઘેન નિષ્પિપેષાખિલં વપુઃ । નગરં નગરેણેવ દૈવેનોડ્ડીનમ્ અમ્બરમ્
રથોના ટોળાએ બીજાં રથોના ટોળાને ચકનાચૂર કરી નાખ્યાં, બધું રૂપ નાશ પામ્યું, જેમ એક શહેર બીજાં શહેર સાથે અથડાય, અથવા ભાગ્યે આકાશ ઉછળી જાય.
સરચ્છરભરાસારરચિતાપૂર્વવારિદમ્ । યુયુધે સ્થગિતાકાશા ધનુર્ધરપતાકિની
તીરોથી સતત વરસાદ વરસતો હોય તેમ, ધનુષધારી સૈનિકો પોતાના ધ્વજ સાથે લડી રહ્યા હતા, એ રીતે આકાશ જાણે ક્યારેય ન જોવા મળેલ વાદળોથી છવાઈ ગયું હોય.
વિષમાયુધયુદ્ધેષુ યોદ્ધારઃ પેલવાશયાઃ । યદા યુક્ત્યા પલાયન્તે રણકલ્પાનલે તદા
જ્યાં અસમાન શસ્ત્રોથી યુદ્ધ થતું, ત્યાં યોદ્ધાઓના મન ભયથી દ્રવાઈ જતા અને જ્યારે યુદ્ધની આગ વધુ ભડકે, ત્યારે તેઓ સમજદારીથી પલાયન કરી જતાં.
મિલિતાશ્ ચક્રિણશ્ ચક્રૈર્ ધનુર્ધારૈર્ ધનુર્ધરાઃ । ખડ્ગિભિઃ ખડ્ગયોદ્ધારો ભુસુણ્ડીભિર્ ભુસુણ્ડિનઃ
ચક્રધારી ચક્રધારીઓ સાથે, ધનુષધારી ધનુષધારીઓ સાથે, તલવારધારી તલવારધારીઓ સાથે અને ગોળા ફેંકનાર ગોળા ફેંકનારો સાથે ભેગા થઈને લડી રહ્યા હતા.
મુસુલૈર્ મુસુલોદ્ધારાઃ કુન્તિનઃ કુન્તધારિભિઃ । ઋષ્ટ્યાયુધા ઋષ્ટિધરૈઃ પ્રાસિભિઃ પ્રાસપાણયઃ
મુસળધારી મુસળધારીઓ સામે, ભાલાધારી ભાલાધારીઓ સામે, ભિંડાળુ ભિંડાળુઓ સામે અને ભાલા પકડી લડનારા ભાલા પકડી લડનારાઓ સામે જ યુદ્ધ કરતા હતા.
સમુદ્ગરા મુદ્ગરિભિસ્ સગદૈર્ વિલસદ્ગદાઃ । પ્રાસમાર્ગવિદઃ પ્રાસૈઃ પરશૂત્કાઃ પરશ્વધૈઃ
કેટલાંક લોખંડના ગદા અને મગદલ લઈને ઊભા હતા, તો કેટલાક ચમકતા ગદા અને મગદલ સાથે દેખાતા હતા; કેટલાક ભાલા ચલાવવામાં કુશળ હતા અને ભાલા પકડીને ઊભા હતા, જ્યારે બીજા કટારીઓમાં નિપુણ હતા અને કટારી પકડીને ઊભા હતા.
લગુડૌઘૈર્ લગુડિન ઉપલૈર્ ઉપલાયુધાઃ । પાશિભિઃ પાશપરમાશ્ શઙ્કુભિશ્ શઙ્કુધારિણઃ
કેટલાંક પાસે લાકડીઓનો ઢગલો હતો અને તેઓ લાકડીધારી હતા; કેટલાકના હથિયાર પથ્થર હતા અને તેઓ પથ્થરધારી હતા; કેટલાક ફાંસીઓમાં સૌથી આગળ હતા અને કેટલાક શૂળ પકડીને ઊભા હતા.
ક્ષુરિકાભિસ્ સક્ષુરિકા ભિણ્ડિપાલૈશ્ ચ તદ્ભૃતઃ । વજ્રમુષ્ટિધરાસ્ તત્સ્થૈર્ અઙ્કુશૈર્ અઙ્કુશોદ્ધૃતાઃ
કેટલાંક પાસે છરીઓ હતી અને તેઓ છરીધારી હતા; કેટલાક પાસે ગોળા ફેંકવાની ફાંકો હતી અને તેઓ ફાંકડારી હતા; કેટલાક વજ્રમુઠી પકડીને ઊભા હતા અને કેટલાક અંકુશ પકડીને ઊભા હતા.
હલૈર્ હલનિકાષજ્ઞાસ્ ત્રિશૂલૈશ્ ચ ત્રિશૂલિનઃ । શૃઙ્ખલાજાલિનો જાલૈશ્ શાર્ઙ્ખલૈર્ અલિકોમલૈઃ
કેટલાંક હળ પકડીને ઊભા હતા અને ખેડવામાં કુશળ હતા; કેટલાક ત્રિશૂળ પકડીને ઊભા હતા; કેટલાક સાંકળ અને જાળ સાથે શોભતા હતા અને કેટલાક નરમ વનમાલા પહેરીને ઊભા હતા.
શાક્તીકૈશ્ શક્તિયોદ્ધારશ્ શૂલૈશ્ શૂલવિશારદાઃ । ક્ષુભિતાઃ કલ્પવિક્ષુબ્ધસાગરોર્મિઘટા ઇવ
કેટલાંક યોદ્ધાઓ ભાલા ચલાવવામાં કુશળ હતા, તો કેટલાક યોદ્ધાઓ શૂળ ચલાવવામાં નિપુણ હતા; તેઓ બધા કલ્પના અંતે ઉથલાતા દરિયાની લહેરો જેવી ઉગ્રતા સાથે લડી રહ્યા હતા.
ક્ષુબ્ધશ્ ચક્રજલાવર્તૈશ્ શરશીકરમારુતૈઃ । પ્રભ્રમદ્ધેતિમકરો વ્યોમૈકાર્ણવ આબભૌ
ચક્ર અને તીરોની ઝપાટથી આકાશમાં ગોળ ગોળ ઘુમતી વાવાઝોડા જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી; જ્યાં ચક્ર જેવા હથિયારો મગર જેવી રીતે ફરે છે, એવું આખું આકાશ એક જ વિશાળ દરિયું લાગતું હતું.
ઉત્ફાલાયુધકલ્લોલસ્ સેનાકુલજલેચરઃ । રોધોરન્ધ્રસમુદ્રો ઽસૌ બભૂવામરદુસ્તરઃ
હથિયારોની ઉછળતી લહેરો અને સેના ભરેલી પાણી જેવી ભીડ વચ્ચે એ યુદ્ધભૂમિ એવી બની ગઈ હતી કે જાણે કોઈ વિશાળ નદી અને દરિયો મળી ગયા હોય, જેને દેવતાઓ માટે પણ પાર કરવી અઘરી હતી.
દિગષ્ટકજનાનીકં પક્ષદ્વયતયા તયા । અર્ધેનાર્ધેન કુષિતં ભૂપાલાભ્યાં તથા સ્થિતમ્
એ રાજાઓની સેના બંને બાજુએ પાંખો જેવી રીતે ઉભી રહી હતી; બંને રાજાઓએ અડધું અડધું મેદાન પાડી, સામસામે મોખરે ઊભા રહ્યા હતા.
પશ્ય દેશાદિસઙ્ખ્યેન પ્રાગ્દિગ્ભાગગતાન્ ઇમાન્ । લીલાનાથસ્ય પદ્મસ્ય પક્ષે જનપદાઞ્ શૃણુ
જુઓ, કેટલાય પ્રદેશો અને દિશાઓ પ્રમાણે, પૂર્વ દિશામાં વસતા લોકો છે; હવે લીલા ના સ્વામીના કમળના બાજુમાં આવેલા દેશો વિશે સાંભળો.
પૂર્વસ્યાં કાશિમગધાઃ કોસલા મિથિલોત્કલાઃ । મેકલાઃ કવટાઃ પુણ્ડ્રાસ્ તથૌણ્ડ્રાસ્ સમગૌડકાઃ
પૂર્વમાં કાશી, મગધ, કોશલ, મિથિલા, ઉડિસા, મેકલ, કવટ, પુંડ્ર, ઔંડ્ર અને મળીને ગૌડક લોકો વસે છે.
દ્રિમયો મદ્રસુહ્માશ્ ચ તામ્રલિપ્તાસ્ તથૈવ ચ । પ્રાગ્જ્યોતિષા વાજિમુખા અમ્બષ્ઠાઃ પુરુષાદકાઃ
અહીં દ્રિમય, મદ્ર, સુહ્મ, તેમ જ તામ્રલિપ્ત, પ્રાગ્જ્યોતિષ, વાજિમુખ, અંબષ્ઠ અને પુરુષાદ લોકો પણ છે.
કર્ણાક્ષષ્ઠા અવિશ્રોત્રા આમમીનાશનાસ્ તથા । વ્યાઘ્રવક્ત્રાઃ કિરાતાશ્ ચ શવરા એકપાદકાઃ
અહીં કર્ણાક્ષ, અવિશ્રોત્ર, કાચા માછલી ખાવાવાળા, વ્યાઘ્રમુખ, કિરાત, શવર અને એકપાદ નામના લોકો પણ વસે છે.
માલ્યવાન્ નામ શૈલો ઽત્ર શિબિવાઞ્ જ્ઞાન એવ ચ । વૃષભધ્વજપદ્માદ્યાસ્ તથોદયકરો ગિરિઃ
અહીં માળ્યવાન નામનો પર્વત છે, અને શિબિવાન તથા જ્ઞાન પણ છે; વૃષભધ્વજ, પદ્મ અને બીજા પર્વતો અને ઉદય નામનો પર્વત પણ અહીં છે.
અથ પ્રાગ્દક્ષિણાયાં તુ ઇમે વિન્ધ્યાદ્રિવાસિનઃ । ચેદયો વત્સદાશાર્ણા અઙ્ગવઙ્ગોપવઙ્ગકાઃ
હવે પૂર્વ દક્ષિણ તરફ, અહીં વિંધ્ય પર્વત પર વસતા લોકો છે: ચેદય, વત્સ, દાશાર્ણ, અંગ, વંગ અને ઉપવંગવાળા લોકો.
કલિઙ્ગપુણ્ડ્રજઠરા વિદર્ભા મેખલાસ્ તથા । શવરા નગ્નપર્ણાશ્ ચ કણ્ઠત્રિપુરપૂરકાઃ
અહીં કલિંગ, પુંડ્ર, જઠર, વિદર્ભ અને મેખલાઓ છે; તેમજ શવર, નગ્નપર્ણ અને કણ્ઠત્રિપુરપૂરિકાઓ પણ છે.
કણ્ટકસ્થલનામાનઃ પૃથુદ્વીપકકોમલાઃ । કણ્ઠદ્રાશ્ શોણિકાશ્ ચૈવ તથા ચર્મણ્વતા અપિ
અહીં કણ્ઠકસ્થલ નામના લોકો, પૃથુદ્વીપકના કોમળ લોકો, કણ્ઠદ્રા, શોણિક અને ચર્મણ્વતના લોકો પણ છે.
કોકકા હેમકુડ્યાશ્ ચ તથા શ્મશ્રુધરા ઇતિ । બલિગ્રીવમહાગ્રીવાઃ કિષ્કિન્ધા નારિકેલિનઃ
કોકક, હેમકુડ્યા, અને એમ જ શ્મશ્રુધરા; બલિગ્રીવ, મહાગ્રીવ, કિષ્કિંધા અને નારીકેલિના લોકો.
અથ લીલાપતેર્ અસ્ય દક્ષિણસ્યામ્ ઇમે ઽદ્રયઃ । વિન્ધ્યો ઽથ કુસુમાપીડો મહેન્દ્રો દુન્દુરસ્ તથા
હવે, ભગવાનની આ લીલાના દક્ષિણ ભાગમાં, વિંધ્ય, કુમુસાપીડ, મહેન્દ્ર અને દુન્દુરા જેવા પર્વતો છે.
મલયસ્ સૂર્યવાંશ્ ચૈવ ગણરાજ્યનૃરાજ્યકાઃ । અવન્તિર્ ઇતિ વિખ્યાતા તથા સામ્બવતીતિ ચ
મલય, સૂર્યવંશ, અને જેને ગણરાજ્ય તથા નૃરાજ્ય કહે છે; તેમજ અવંતિ અને સાંબવતી તરીકે જાણીતા લોકો પણ છે.
દશપુર્યા એકકચ્છા ઋષિકાસ્ તુરુષ્કાશ્ શકાઃ । વનવાસોપગિરયસ્ તે ભદ્રગિરયસ્ તથા
દશપુર્યા, એકકચ્છા, ઋષિકા, તુરુષ્ક અને શક લોકો; વનવાસ અને પર્વતોમાં રહેતા તથા ભદ્રગિરિના લોકો પણ છે.
નાગરા દણ્ડકાશ્ ચૈવ ગણરાજ્યા નૃરાજ્યકાઃ । સહારા ઋષ્યમૂકાશ્ ચ કાર્કોટા વનતિમ્બિલાઃ
નગરા, દંડક અને ગણરાજ્ય, તેમજ નૃરાજ્ય; સહારા, ઋષ્યમૂક, કાર્કોટ અને વનતિંબિલા પણ હતા.
પદ્મા નિવાસિનશ્ ચૈવ ચૌરકાઃ કર્કવીરકાઃ । વૈરિકાઃ પાશિકાશ્ ચૈવ ધર્મપત્તનપાંસિકાઃ
પદ્મા અને ત્યાંના નિવાસીઓ, ચૌરક, કાર્કવીર, વૈરિક, પાશિક, તેમજ ધર્મપટ્ટન અને પાંસિકાના લોકો પણ હતા.