મકરવ્યૂહવિસ્તારભગ્નાભગ્નભટોગ્રનૌઃ । મહાગુડુગુડાવર્તપ્રતિશ્રુદ્ઘનકન્દરઃ
તે એ રીતે હતો જેમ કે મગરના વિશાળ સમૂહોમાં ફસાયેલું નાવ, તૂટી ગયેલા અને તોડતા વીરોથી ઘેરાયેલું, અને મહાન ઘમાસાનના ગર્જનાથી તથા ગૂંજતા ગફાઓથી આખું વાતાવરણ ધ્વનિત થતું હતું.
મીનવ્યૂહવિનિષ્ક્રાન્તશરબીજૌઘસર્ષપઃ । હેતિવીચિઘટાલૂનપતાકાવીચિમણ્ડલઃ
તે માછલીઓના ગોઠવાયેલા ટોળામાંથી પસાર થતા સરસવના દાણાની જેમ વિખેરાઈ ગયો હતો, બાણોના વરસાદ અને શસ્ત્રોની તરંગોથી ફાટેલી ધ્વજાવાળી વૃત્તોમાં તે ગૂમ થઈ ગયો હતો.
શસ્ત્રવારિક્ષતામ્ભોદસદૃશાવર્તકુણ્ડલઃ । સંરમ્ભઘનસઞ્ચારઘટાતિમિતિમિઙ્ગિલઃ
તેણે શસ્ત્રોથી પડેલા ઘા જેવા દરિયાના ઘા જેવી ઘેરી ઘૂમરાટમાં પોતાને ઘેરાયેલો અનુભવ્યો અને ભારે ઉથલપાથલ પ્રવાહોમાં એ મહાકાય મચ્છલી જેવો ફરતો રહ્યો.
કૃષ્ણાયસપરીધાનચલત્સેનામ્બુભીષણઃ । કબન્ધાવર્તલેખાન્તર્બદ્ધસૈન્યાદ્રિભીષણઃ
કાળી લોખંડની વસ્ત્રમાં ભયાનક દેખાતો હતો, તેની સેનાએ ભયજનક પાણીમાં આગળ વધતી હતી; તેની સેના ઘૂમરાટની લીટીઓ અને ભયાનક પર્વતો વચ્ચે ફસાઈ ગઈ હતી.
શરશીકરનીહારસાન્ધકારકકુબ્ગણઃ । નિર્ઘોષાશેષિતાશેષશબ્દૈકઘનઘુઙ્ઘુમઃ
તીરોથી ઉડેલા છાંટાંના ધુમ્મસથી ઘેરાયેલા ઘોર અંધકારમાં તે ઘેરાયેલો હતો અને ગાઢ ગુંજતા અવાજથી બધાં બીજા અવાજો દબાઈ ગયા હતા.
પતનોત્પતનવ્યગ્રશિરશ્શકલશીકરઃ । આવર્તચક્રવ્યૂહાન્તઃપ્રભ્રમદ્ભટકાષ્ટકઃ
પડતાં અને ઉછળતાં માથાના ટુકડાંઓથી તે વ્યાકુળ હતો અને તેની સેનાના યોદ્ધાઓ ઘૂમરાટના ગોળ ચક્રમાં અંદર ફરી રહ્યા હતા.
કષ્ટટાઙ્કારકોદણ્ડકુણ્ડલોર્મિઘટોદ્ભટઃ । અશઙ્કમ્ એવ પાતાલાદ્ ઇવોદ્યત્સૈનિકોર્મિમાન્
તે દુઃખના ધનુષ અને આપત્તિના કુંડળોથી સજ્જ, તોફાની લહેર જેવો ઉગ્ર બનીને ઊભો થયો. એ જાણે પાતાળમાંથી ઉછળતી ભયંકર તરંગ હોય, એની સેના નિર્ભય રીતે ફેલાઈ રહી હતી.
ગમાગમપરાનન્તપતાકાચ્છત્રફેનિલઃ । વહદ્રક્તનદીરંહઃપ્રોહ્યમાનરથદ્રુમઃ
અનંત આવાગમનના ધ્વજ અને છત્રોથી તે ફેનાઈ રહ્યો હતો. એ જાણે લોહીની નદી વહેતી હોય, જેમાં રથો અને વૃક્ષો વહેતા જાય છે.
ગજપ્રતિમસમ્પન્નમહારુધિરબુદ્બુદઃ । સૈન્યપ્રવાહવિવલદ્ધયહસ્તિજલેચરઃ
એ મહાન લોહીના ફુગ્ગાઓથી શોભિત, હાથી જેવો દેખાતો હતો. એની સેના ઘોડા અને હાથીઓના પાણીથી ઉથલપાથલ થઈ રહી હતી.
સ સઙ્ગ્રામો ઽમ્બરગ્રામ ઇવાશ્ચર્યકરો નૃણામ્ । અભૂત્ પ્રલયભૂકમ્પકમ્પિતાચલચઞ્ચલઃ
એ યુદ્ધ મનુષ્યો માટે જાણે આકાશમાં વસેલું ગામ હોય એવું આશ્ચર્યજનક લાગ્યું. પ્રલયના ભૂકંપથી ડોળાતા પર્વતોની જેમ એ અસ્થિર બની ગયું.
તરત્તુરઙ્ગવિહગઃ પતત્કરિઘટાતટઃ । ભ્રમદ્ભીરુમૃગાનીકસ્ સ્ફૂર્જદ્ઘુરઘુરારવઃ
ઘોડાઓ અને પક્ષીઓ તરતા હતા, હાથીઓ નદીના કિનારે પડી જતાં, ડરેલા હરણોના ટોળા દોડતા, અને હવામાં ઘોંઘાટભરી ગર્જના ગૂંજતી હતી.
સરચ્છરાલીશરભશ્ શરભઙ્ગુરસૈન્યભૂઃ । તરત્તુરઙ્ગશરભશ્ શરભારવહાવનિઃ
તીર અને ભાલાની પંક્તિઓથી યુદ્ધભૂમિ અસ્થિર બની ગઈ હતી, ઘોડાઓની દોડ અને તીરોના ભારથી જમીન કંપી રહી હતી.
વલદ્વીરેભનિર્હ્રાદો રસતૂર્યગુહાગૃહઃ । વિસરત્સૈન્યજલદો લુઠદ્ભટમૃગાધિપઃ
શૂરવીરોની લલકાર હાથીઓની ગર્જના જેવી ગૂંજતી હતી, નગારા અને તુરીયાની ધ્વનિ ગુફાઓમાં ફેલાઈ ગઈ હતી, સેના મેઘની જેમ છવાઈ ગઈ હતી અને વીરોના નેતાઓ મેદાનમાં લૂંટતા હતા.
પ્રસરદ્ધૂલિજલદો વિગલત્સૈન્યસાનુમાન્ । પતદ્રથવરાઢ્યઙ્ગઃ પ્રપતત્ખડ્ગમણ્ડલઃ
સેનાનો ધૂળનો વાદળ ફેલાઈ ગયો હતો, વીરોના શિખરો પડી રહ્યા હતા, ભવ્ય રથોના અંગો હવામાં ઉડી રહ્યા હતા અને તલવારોના ગોળો નીચે પડતા હતા.
પ્રોત્પતત્પટ્ટપુષ્પાઢ્યઃ પતાકાછત્રવારિદઃ । વહદ્રક્તનદીપૂરઃ પતત્સારાવવારણઃ
તે કપડાં અને ફૂલની માળા પહેરીને, ધ્વજ અને છત્રી જેવી વાદળો સાથે, લાલ નદીના પ્રવાહ વહન કરતાં, આગળ વધતાં ઢાલો છાંટતો ઊભો થયો.
સો ઽભૂત્ સમરકલ્પાન્તો જગત્કવલનાકુલઃ । પર્યસ્તસધ્વજચ્છત્રપતાકારથપત્તનઃ
તે મહાયુદ્ધના અંત જેવો બની ગયો, આખા જગતને ગળી જવાની ઉતાવળમાં, જ્યાં ધ્વજ, છત્રી, પટાકા, રથ અને પદાતી બધે પડેલા હતા.
પતદ્વિમલહેત્યોઘભૂરિભાસ્કરભાસ્વરઃ । કઠિનપ્રાણિસન્તાપતાપિતાખિલમાનવઃ
શસ્ત્રો નિર્મળ અને તેજસ્વી રીતે વરસતા, અનેક સૂર્ય જેવી ઝગમગાટથી, કઠિન જીવનયાતનાથી બધાં મનુષ્યોને પીડિત કરતા.
કોદણ્ડપુષ્કરાવર્તશરધારાનિરન્તરઃ । વહત્ખડ્ગશિલાલેખાવિદ્યુદ્વલયિતામ્બરઃ
ધનુષ્ય અને કમળાકૃતિ બાણોના ઘોળાવા સતત વહેતા, અને તલવાર તથા પથ્થરની રેખાઓ વીજળી જેવી આકાશમાં ચમકતી.
ઉચ્છૂનરક્તજલધિપતિતેભકુલાચલઃ । નભોવિકીર્ણનિપતદ્યન્ત્રાશ્મગણતારકઃ
યોદ્ધાઓના પર્વતો લોહીના દરિયામાં પડી ગયા, અને યંત્રો તથા પથ્થરો આકાશમાં તારાઓ જેવાં છવાઈ ગયા.
ચક્રકલ્પામ્બુદાવર્તપૂર્ણવ્યોમશરામ્બુદઃ । અસ્ત્રકલ્પાગ્નિનિર્દગ્ધસૈન્યલોકાન્તરાન્તરાઃ
ચક્ર જેવી ઘૂમતી વાદળો જેવી બાણોની વાદળે આખું આકાશ ભરાઈ ગયું, અને શસ્ત્રોની આગે સેના એવી રીતે ભસ્મ થઈ ગઈ કે જાણે દુનિયામાં ખાલી જગ્યા પડી ગઈ હોય.
હેતિવર્ષાશનિચ્છિન્નભૂતભૂતલભૂધરઃ । ગજરાજગિરિવ્રાતપાતપિષ્ટજનવ્રજઃ
હથિયાર અને વીજળીના વરસાદે ધરતી અને પર્વતો ફાટ્યા, અને પડતા હાથીઓ તથા પર્વતોના જૂથોમાં અનેક લોકો દબાઈ ગયા.
શરધારાધરાનીકમેઘચ્છન્નમહીનભઃ । મહાનીકાર્ણવક્ષોભસઙ્ઘટ્ટકઠિનારવઃ
બાણોની પંક્તિઓએ સેના પર વાદળો ઊભા કર્યા, ધરતી અને આકાશને ઢાંકી દીધાં, અને મહાન સેનાઓના અથડામણથી દરિયો ગર્જનાથી ધ્રુજી ઉઠ્યો.
વ્યાપ્ત ઉગ્રાનિલોદ્ધૂતૈર્ જલવ્યાલાનલાચલૈઃ । અન્યોઽન્યદલનવ્યગ્રૈર્ અસ્ત્રોત્પાતફલોત્થિતૈઃ
ભયાનક પવન, ઉગ્ર પાણી, સાપો, અગ્નિ અને પહાડોથી ભરાયેલું હતું; દરેકે દરેકને નાશ કરવા માટે તત્પર હતા, શસ્ત્રો અને આપત્તિઓના પરિણામે ઉદ્ભવેલા આ બધાં પરસ્પર વિનાશમાં વ્યસ્ત હતા.
શૂલાસિચક્રશરશક્તિગદાભુસુણ્ડીપ્રાસાદયો વિદલનેન મિથો ધ્વનન્તઃ । દીપ્તા દધુર્ દશદિશં શતશો ભ્રમન્તઃ કલ્પાન્તવાતપરિવૃત્તપદાર્થલીલામ્
ભાલા, તલવાર, ચક્ર, બાણ, ભાલા, ગદા, મુગદા અને ભાલાં એકબીજાને ફોડતાં ગર્જન કરતા હતા; તેજસ્વી બનીને, તેઓ સોંસોં કરીને દસેય દિશામાં ફરતા હતા, જાણે જગતના અંતનો તોફાન આવી ગયો હોય અને બધું વેરવિખેર થઈ ગયું હોય.
અથ શૃઙ્ગોપમાનેષુ સ્થિતેષુ શવરાદિષુ । ગઙ્ગાતુલ્યાસુ જાતાસુ વહદ્રક્તનદીષુ ચ
પર્વતની ટોચ જેવી લાશો અને શવરાદિ જાતિઓ વચ્ચે, ગંગા જેવી લોહીની વહેતી નદીઓ વહેવા લાગી.
નૃત્યત્સુ લોલદોર્દણ્ડં કબન્ધેષુ સબન્ધુષુ । બ્રુડત્સુ નરહસ્ત્યશ્વરથેષુ રુધિરામ્ભસિ
કબંધ લાશો પોતાના હાથ હલાવતા, પોતાના સગાંઓ સાથે નૃત્ય કરતા હતા; અને મરણ પામેલા માણસો, હાથીઓ, ઘોડાઓ અને રથો લોહીના પાણીમાં છૂટા પડેલા હતા.
સર્વસૈન્યેષુ યાતેષુ વિરલત્વં વિસારિષુ । સર્વભીરુષુ ભગ્નેષુ વિદ્રુતેષુ દિશો દશ
જ્યારે બધાં સૈનિકો છૂટા પડી ગયા અને ભયભીત લોકો ભાંગી-ne દિશાઓમાં દોડ્યા, ત્યારે આખું میدان ખાલી થઈ ગયું.
માતઙ્ગશવશૈલેષુ વિશ્રાન્તામ્બુદપઙ્ક્તિષુ । યક્ષરક્ષઃપિશાચેષુ ક્રીડત્સુ રુધિરાર્ણવે
હાથીઓના મૃતદેહોના પહાડો પર, વિરામ લેનારા વાદળોની પાંખીઓ વચ્ચે, યક્ષ, રાક્ષસ અને પિશાચો લોહીના દરિયામાં રમતા હતા.
મહતાં ધર્મનિષ્ઠાનાં શીલૌજસ્સત્ત્વશાલિનામ્ । શુદ્ધાનાં કુલપદ્માનાં વીરાણામ્ અનિવર્તિનામ્
મહાન, ધર્મમાં સ્થિર, સારા સ્વભાવ, બળ અને શુદ્ધિ ધરાવતા, ઉન્નત કુળના કમળ સમાન, અને ક્યારેય પીઠ ન ફેરવનારા વીર પુરુષો વચ્ચે,
દ્વન્દ્વયુદ્ધાનિ જાતાનિ મેઘાનામ્ ઇવ ગર્જતામ્ । મિથો નિગરણોત્કાનિ મિલત્સાગરપૂરવત્
ત્યાં દ્વંદ્વયુદ્ધો થયા, જે મેઘોની ગર્જના જેવી ધ્વનિ કરતા, એકબીજાને હરાવવા આતુર અને સાગરો મળતા હોય તેવી લહેરો ઊઠતી હતી.