કિમ્ ઇદં ભગિનિ વ્યોમ પલાલભરિતં સ્થિતમ્ । નેદં પલાલં વીરાણામ્ એતે શરભરામ્બુદાઃ
બહેન, આ આકાશમાં શું ઘાસપૂસ ભરાયેલું છે એવું લાગે છે? નહિ, બહાદુર, આ ઘાસપૂસ નથી—આ તો તીક્ષ્ણ બાણોથી ભરેલા વાદળો છે.
યાવન્તો ભુવિ શામ્યન્તિ રુધિરૈર્ અણુરેણવઃ । તાવન્ત્ય્ અબ્દસહસ્રાણિ ભટાનામ્ આસ્પદં દિવિ
પૃથ્વી પર જેટલી ધૂળના કણો લોહીથી શાંત થાય છે, એટલા હજાર વર્ષ સુધી આકાશમાં યુદ્ધવીરોનું નિવાસસ્થાન રહે છે.
મા ભૈષ્ટ નૈતે નિસ્ત્રિંશા નીલોત્પલદલત્વિષઃ । અમી વીરાવલોકિન્યા લક્ષ્મ્યા નયનવિભ્રમાઃ
ભય ન રાખ—આ નીલકમળનાં પાંદડાની જેમ ચમકતા તલવાર નથી; આ તો વીરોને જોતી લક્ષ્મીજીની રમૂજી નજર છે.
વીરાલિઙ્ગનલોલાનાં નિતમ્બે સુરયોષિતામ્ । મેખલાશ્ શિથિલીકર્તું પ્રવૃત્તઃ કુસુમાયુધઃ
વીરોની બાહોમાં લલચાયેલી દેવસ્ત્રીઓના કમરને શિથિલ કરવા માટે કામદેવ પોતે આગળ વધ્યો છે.
લલદ્ભુજલતાલોલરક્તપલ્લવપાણયઃ । મઞ્જરીમત્તનયના મધ્વામોદસુગન્ધયઃ
જેમ કમળના ડાંગરા લહેરાય છે તેવી ચમકતી બાહો, લાલ કળીઓ જેવી હથેળીઓ, ફૂલોની ગૂંચ જેવી મસ્ત આંખો અને મધમાખી ભરેલા ફૂલોની મીઠી સુગંધ ધરાવતી છે.
યાચન્ત્યો મધુરાલાપૈર્ નન્દનોદ્યાનદેવતાઃ । તવાગમનમ્ આશઙ્ક્ય પ્રવૃત્તાઃ પરિનર્તિતુમ્
નંદન વનની દેવીઓ, તારા આવવાની આશા રાખીને, મીઠા શબ્દોથી તને બોલાવી રહી છે અને આનંદથી નૃત્ય કરવા લાગી છે.
પ્રત્યનીકં ભિનત્ત્ય્ અન્તઃ કુઠારૈઃ કઠિનૈર્ ઇયમ્ । સેના ગ્રામ્યેવ વનિતા દયિતં દુષ્ટચેષ્ટિતૈઃ
આ સેના, ગામની દુશ્ટ સ્ત્રી જેવી, પોતાના પ્રિયને દુઃખ આપતી હોય તેમ, કઠોર કુહાડીઓથી શત્રુને અંદરથી તોડી નાખે છે.
હા પિતુર્ મમ ભલ્લેન શિરો જ્વલિતકુણ્ડલમ્ । સૂર્યસ્ય નિકટં નીતં કાલેનેવાષ્ટમો ગ્રહઃ
હાય! મારા પિતાનું જ્વલંત કુંડળોવાળું માથું, બાણથી સૂર્યની નજીક લઈ જવામાં આવ્યું, જાણે કાળે આઠમો ગ્રહ લઈ ગયો હોય તેમ.
આપાદં શૃઙ્ખલાપ્રોતભ્રમત્સ્થૂલોપલદ્વયમ્ । ભ્રમયંશ્ ચિત્રદણ્ડાખ્યં ચક્રમ્ ઊર્ધ્વભુજો જવાત્
પગે સાંકળથી બાંધેલા બે ભારે પથ્થરોને, બંને હાથ ઊંચા કરીને, ઝડપથી ફરાવતા, જે ચક્રને 'ચિત્રદંડ' કહે છે, એ યુવાન ગતિથી ફેરવે છે.
યોધો યમ ઇવાયામી યામ્યાદ્ આયાતિ દિક્તટાત્ । સર્વતસ્ સંહરન્ સેનામ્ એહિ યામો યથાગતમ્
યમના જેવા ઊંચા અને બળવાન યુદ્ધવીર દક્ષિણ દિશામાંથી આવે છે, ચારે બાજુથી સેના ભેગી કરીને કહે છે: 'ચાલો, આપણે જેમ આવ્યા તેમ પાછા જઈએ, યમ જેવું.'
સદ્યશ્છિન્નશિરશ્શ્વભ્રમજ્જત્કઙ્કકુલાકુલાઃ । કબન્ધાઃ પશ્ય નૃત્યન્તિ તાલોત્તાલા રણાઙ્ગને
જુઓ, તાજા કપાયેલા માથાવાળા ધડ, ગીધ અને શિયાળોથી ઘેરાયેલા, યુદ્ધભૂમિ પર હાથ ઉંચા કરીને ઉગ્ર નૃત્ય કરે છે.
ગીર્વાણગણગોષ્ઠીષુ પ્રવૃત્તા સઙ્કથા મિથઃ । વદ લોકાન્તરં વીરાઃ કથં યાસ્યન્તિ કે કુતઃ
દેવતાઓની સભામાં ચર્ચા થાય છે: 'કહો, આ વીરો કયા લોકમાં જશે? કોણ ક્યાંથી જશે અને ક્યાં જશે?'
નિગિરન્ત્ય્ આગતાસ્ સેનાસ્ સ્રવન્તીર્ ઇવ સાગરાઃ । સમત્સ્યમકરવ્યૂહા અહો નુ વિષમા ભટાઃ
આવી ગયેલી સેનાઓને દરિયો જેમ નદીઓને ગળી જાય છે તેમ ગળી જાય છે, જેમાં માછલીઓ અને મગરોની જેમ ગોઠવણો છે— ખરેખર, યોદ્ધાઓ બહુ મુશ્કેલીમાં છે.
કટેષુ કરિણાં કીર્ણા ધારાનારાચરાશયઃ । પતિતા ઇવ સમ્પૂર્ણાશ્ શૃઙ્ગસઙ્ઘેષુ વૃષ્ટયઃ
મેદાનમાં હાથીઓના મૃતદેહો ચારે તરફ છવાઈ ગયા છે, જેમ કે વજ્રધાર વરસાદ પહાડોના ટોળામાં પડીને ભરાઈ ગયો હોય તેમ.
હા કુન્તેન શિરો નીતં મમેત્ય્ એવં વિવક્ષતઃ । શિર આનીતમ્ ઇત્ય્ એવ ખે ખગેનેવ વાશિતમ્
હાય! ભાલાથી મારું માથું કાપી લેવામાં આવ્યું છે— એમ કહેવા માંગે છે, પણ ફક્ત તેમનાં કપાયેલા માથાં જ 'માથું કાપી લેવામાં આવ્યું' એમ આકાશમાં પંખીઓ જેવી અવાજે બોલે છે.
યન્ત્રપાષાણવર્ષેણ યેનાસ્માન્ પરિષિઞ્ચતિ । સેનાસ્યાં શૃઙ્ખલાજાલવલના ક્રિયતાં બલાત્
જે આપણાં પર યંત્રથી ફેંકાયેલા પથ્થરોની વરસાદ વરસાવે છે, એ સેના પર જોરથી સાંકળનું જાળ ફેંકો.
સર્વાન્ સમગ્રતો મૂઢાન્ નયતાર્ધમૃતાન્ નરાન્ । નિજાન્ પાદપ્રહારેણ મૈતાન્ મારયતાધમાઃ
આ બધા સંપૂર્ણ રીતે ભટકેલા અને અડધા મરેલા, તમારા પોતાના માણસોને, તમે સૌથી દુષ્ટ છો, તમારા પગના એક લાફાથી મારી નાખો.
ધમ્મિલ્લવલનાવ્યગ્રે ઘનોત્કણ્ઠાપ્સરોગણે । ભટો દિવ્યશરીરેણ પાર્શ્વં પ્રાપ્તો વિલોક્યતામ્
ઉત્સાહથી વાળ લહેરાવતી સ્વર્ગની અપ્સરાઓની ભીડમાં, એક દેવદેહધારી યુદ્ધવીર તમારી બાજુએ આવી પહોંચ્યો છે—જુઓ તેને.
ફુલ્લહેમારવિન્દાસુ ચ્છાયાશીતજલાનિલૈઃ । સ્વર્ગનદ્યાસ્ તટીષ્વ્ એવં દૂરાયાતં વિલોકય
સ્વર્ગની નદીના કિનારે, ખીલેલા સોનાના કમળોમાં, ઠંડી છાંય અને પાણીની હલકી પવનમાં, એક વ્યક્તિ દૂરથી આવી રહ્યો છે—જુઓ.
વિવિધાયુધસઙ્ઘટ્ટખણ્ડિતોગ્રાદ્રિકોટયઃ । ખે ચરન્ત્યો ઝણત્કારૈઃ પ્રમૃતાસ્ તારકા ઇવ
વિવિધ શસ્ત્રોના અથડામણથી તૂટી પડેલા ભયાનક પર્વતોના શિખરો, આકાશમાં ઘોંઘાટ સાથે ફરતા હોય છે, જાણે તૂટેલા તારાઓ હોય તેમ.
વ્યોમ્નિ શૂન્યનદીવાહે વહત્સાયકવારિણિ । ચક્રાવર્તિનિ ગચ્છન્તિ ગિરયો ઽપ્ય્ અણુપઙ્કતામ્
આકાશમાં, જ્યાં ખાલી નદીની જેમ જગ્યા વહે છે અને તીક્ષ્ણ બાણો તેનું પાણી છે, ચક્રની જેમ ફરતી રહે છે, ત્યાં પહાડો પણ નાનાં સમૂહમાં ફેરવાઈ જાય છે.
ભ્રમદ્ભિર્ ગ્રહમાર્ગેષુ શિરોભિર્ વીરભૂભૃતામ્ । આયુધાંશુલતાનાલલગ્નાસિદલકણ્ટકૈઃ
ગ્રહોના માર્ગ પર, વીર રાજાઓના કપાયેલા માથાં ફરતા રહે છે, જે શસ્ત્રોના તીક્ષ્ણ અંશ અને કાંટાવાળા ભાગોથી છિદ્ર અને શોભિત થયેલા છે.
કેતુપટ્ટમૃણાલાઙ્કતલૈર્ લગ્નશિલીમુખૈઃ । વહદ્વાતલલત્પદ્મં નભઃ પદ્મસરઃ કૃતમ્
ધ્વજાઓ અને કમળના ડાંડા જેવી શોભા સાથે, અને તીક્ષ્ણ બાણો ઘૂસી ગયેલા, આકાશ કમળના સરોવર જેવું બની ગયું છે, જેમાં પવન તરંગો જેવું વહે છે.
મૃતમાતઙ્ગસઙ્ઘાતે ગિરાવ્ ઇવ પિપીલિકાઃ । ભીરવઃ પરિલીયન્તે સ્ત્રિયઃ પુંવક્ષસીવ વા
મૃત હાથીઓના ઢગલામાં, ડરપોક સ્ત્રીઓ પહાડોમાં ચીંટી જેવી લુપ્ત થઈ જાય છે, અથવા પુરુષના છાતીમાં સ્ત્રીઓ જેમ સમાઈ જાય છે તેમ.
અપૂર્વોત્તમસૌન્દર્યકાન્તસઙ્ગમશંસિનઃ । વાન્તિ વિદ્યાધરસ્ત્રીણામ્ અલકોલ્લાસિનો ઽનિલાઃ
વિદ્યાધર સ્ત્રીઓના વાળ પવનમાં લહેરાય છે, જેમણે અનોખી અને શ્રેષ્ઠ સુંદરતાથી ભરેલા મિલનનો આનંદ ઉજાગર કર્યો છે.
છત્ત્રેષૂડ્ડીય યાતેષુ છિન્નેષુ વ્યોમચન્દ્રિકામ્ । ઇન્દુનૈત્ય યશોમૂર્ત્યા કૃતા શુભ્રાતપત્રતા
જ્યારે છત્રો ઊડી જાય છે કે ફાટી જાય છે, ત્યારે આકાશમાં ચાંદની એમના માટે સફેદ છાંયડો બની જાય છે, જે ચંદ્રની ચિરંતન કીર્તિથી રચાયો છે.
ભટો મરણમૂર્છાન્તે નિમેષેણામરં વપુઃ । સ્વકલ્પશિલ્પિરચિતં પ્રાપ્તસ્ સ્વપ્નપુરં યથા
મૃત્યુની બેભાન અવસ્થાના અંતે, યુદ્ધવીર તરત જ પોતાના કલ્પનાથી બનેલું અમર શરીર પામે છે, જેમ કે સ્વપ્નમાં કોઈ શહેરમાં પહોંચી જાય છે.
શૂલશક્ત્યૃષ્ટિચક્રાણાં વૃષ્ટયો મુક્તમુષ્ટયઃ । વ્યોમાબ્ધૌ મત્સ્યમકરકુલીરાશ્ શૂરવત્ સ્થિતાઃ
શૂળ, ભાલા, બાણ અને ચક્રોની વરસાદ જેમ આકાશના દરિયામાં માછલીઓ, શાર્ક અને ઘોડાપદાંની ટોળકીઓ અડગ ઊભી રહે છે, તેમ વરસે છે.
શરોત્કૃત્તપતચ્છત્ત્રકલહંસૈર્ નભસ્તલમ્ । ભાતિ સઞ્ચિતપૂર્ણેન્દુબિમ્બલક્ષૈર્ ઇવાવૃતમ્
આકાશમાં તૂટી પડેલા છત્રીઓ અને પંખા, જે બાણોથી કાપી નાખવામાં આવ્યા છે, એ બધું ભેગું થયેલું પૂર્ણચંદ્રના સમૂહથી ઢંકાયેલું હોય તેમ તેજસ્વી લાગે છે.
ક્રિયતે ગગનોડ્ડીનૈશ્ ચામરૈશ્ ચારુઘર્ઘરૈઃ । વાતાવધૂતસારાવતરઙ્ગનિકરદ્યુતિઃ
આકાશમાં ઉંચે ઉડતાં છત્રીઓ અને સુંદર ઘંઘાટ કરતા પંખા, એમની ઝળહળાટ પવનથી ઉડતા સફેદ હંસોના તરંગ જેવા લાગે છે.