કઙ્કટોત્થસ્ફુરદ્વહ્નિચ્છટાપ્લુષ્ટશિરોરુહઃ । રણત્પતદસિવ્રાતદત્તપીનઝણજ્ઝણઃ
વિખૂટા ઢાળમાંથી નીકળતી અગ્નિની ચમકથી વાળ સળગી ગયા છે, અને પડતા વીરોએ ફેંકેલી તલવારોની જોરદાર અથડામણથી યુદ્ધભૂમિ ગુંજી રહી છે.
કુન્તકુણ્ઠિતમાતઙ્ગતરઙ્ગોદ્ગતલોહિતઃ । દન્તિદન્તવિનિષ્પેષતારક્રેઙ્કારકર્કશઃ
ભાલાથી ઘાયલ થયેલા હાથીઓના શરીરમાંથી લોહી તરંગો જેવી ઉછળી રહ્યું છે, અને હાથીઓના દાંત સાથે દાંત અથડાય છે ત્યારે ઉગ્ર ગર્જના સંભળાય છે.
મહામુસુલસમ્પાતપિષ્ટવૃન્દોદ્ધુરસ્વરઃ । તરચ્છૂરશિરઃપદ્મપ્રકરાચ્છાદિતામ્બરઃ
મોટા મસાલાંના ગજ્જનથી ભીડો પીસાઈ રહી છે, અને પડેલા વીરોનાં માથાં કમળની જેમ આકાશમાં ફેલાઈ ગયા છે.
વ્યોમવ્યસ્તભુજાહીન્દ્રપૂર્ણધૂલિમયામ્બુદઃ । છિન્નહેતિનરારબ્ધકેશાકેશિપ્રતિક્રિયઃ
યોદ્ધાઓ અને હાથીઓના હાથથી ઉડેલી ધૂળથી આકાશ ઘેરાઈ ગયું છે, અને વિજેતાઓ પોતાના દુશ્મનોના કપાયેલા વાળ પકડીને બદલો લઈ રહ્યા છે.
નખાનખિનિકૃષ્ટાક્ષિકર્ણનાસોમહાભયઃ । પતત્સમદમાતઙ્ગકમ્પિતોર્વીલુઠદ્રથઃ
નખથી આંખ, કાન અને નાક પર આક્રમણ થવાથી ભય ફેલાયો છે; પાગલ હાથીઓએ રથ ઉથલાવી દીધાં છે અને ધરતી કંપી રહી છે.
રણપ્રાસરયોત્પન્નવ્રણરક્તપરિચ્છદઃ । રજોરચિતનીહારકચત્પ્રવહદાયુધઃ
યુદ્ધભૂમિ પર ભાલાંથી થયેલા ઘાવના લોહીથી ભીંજાયેલા વસ્ત્રો છવાઈ ગયા છે, અને ધૂળથી ભરાયેલા વાદળમાં હથિયારો વહેતા જાય છે.
એકીકૃતઘનક્ષોભસૈન્યસાગરગર્વિતઃ । મત્તહાસવિલાસેન મૃત્યુના પરિચર્વિતઃ
એકઠા થયેલા મોજાંથી ઘમંડિત સમુદ્ર જેવો, તેwild હાસ્ય અને રમતમાં મસ્ત મૃત્યુ દ્વારા ભસ્મ થયો.
ગર્વિતાદ્રીન્દ્રનાગેન્દ્રખર્વિતામ્ભોદગર્જિતઃ । વૃક્ષપાર્શ્વતટીસન્નચક્રશક્ત્યૃષ્ટિમુદ્ગરઃ
ઘમંડિત પર્વતો અને મહારાજા હાથીઓના ટકોરાથી ફાટી પડેલા વાદળોની ગર્જના જેવો, તે વૃક્ષો અને કિનારાઓ પાસે ચક્ર, ભાલા અને ગદા ફેરવીને ગર્જતો હતો.
શરોર્ણાતન્તુનીરન્ધ્રવૃક્ષયોધાદિમેષકઃ । મેઘવિભ્રાન્તિવિચ્છિન્નપતાકાપટ્ટચામરઃ
તીરનાં દોરા અને વૃક્ષોની ખાલી જગ્યા વચ્ચે ઘૂસી જતો, વીરોમાં મેષ જેવો, વાદળોની ગડબડમાં તેની ધ્વજ અને છત્રી ફાટી અને ઉડી ગઈ હતી.
યન્ત્રપાષાણચક્રૌઘદ્રુતવિદ્રુતખેચરઃ । મરણવ્યગ્રકૃત્તાઙ્ગયોધાક્રન્દાતિઘર્ઘરઃ
યંત્રો, પથ્થરો અને ચક્રોની ઉડતી ટોળીઓ વચ્ચે દોડતો, મૃત્યુથી તેનું શરીર ફાટી ગયું હતું, ઘાયલ યોદ્ધાઓના રડવાના અવાજો જોરથી સંભળાતા હતા.
કુધારાઘાતસઙ્ઘાતવિદલન્મસ્તકવ્રણઃ । દૂરોડ્ડીનકચત્ખડ્ગખણ્ડતારકિતામ્બરઃ
કઠોર કુહાડાની ઘા વડે તેનું માથું ઘાયલ થયું હતું, અને દૂર સુધી ફાટેલા તલવારના ટુકડાંઓના ઝાંઝવાતથી તેનું વસ્ત્ર ચિહ્નિત થયું હતું.
શઙ્કુનિર્મુક્તશક્ત્યોઘવિષક્તેભાવૃતાવનિઃ । સૈન્યવ્યાકુલવેતાલવલ્ગનોન્મુક્તમુદ્ગરઃ
યુદ્ધમાં ફેંકાયેલા ભાલા અને શક્તિથી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ હતી, અને સેના વચ્ચેના ગજબના હુલ્લડમાં વેતાળોની ઉછાળ અને ગદાના ઝૂલતા ઘા ભળ્યા હતા.
ગગનોત્તમ્ભિતોત્તુઙ્ગશૂરતોમરતોરણઃ । ભુસુણ્ડીભગ્નખડ્ગૌઘખણ્ડાલીવ્યોમકુણ્ડલઃ
તે આકાશમાં ઊંચો ઊભો રહ્યો, વીર ભાલા અને તોમરોથી શોભતા દ્વાર સમાન, ભુસુંડી દ્વારા તૂટી ગયેલી તેની તલવાર આકાશમાં વળય બની ગઈ હતી.
કુન્તવેણુવનવ્યસ્તતાપામ્બરકચચ્છિખી । ખડ્ગર્ષ્ટિવૃષ્ટિસન્તુષ્ટરાજપૂજિતસૈનિકઃ
તે ભાલાના વણ અને વાંસમાં નાચતા મોર જેવો દેખાતો હતો, રાજાએ જેનાં સૈનિકોને સન્માન આપ્યો હતો અને જે તલવાર-ભાલાની વરસાદમાં આનંદિત થતા હતા.
શૂરોત્તમ્ભિતસચ્છૂરગ્રહણોદ્યમિતાપ્સરાઃ । ગદાનુસારવિગલત્સ્ફુરિતાઙ્ગદદિઙ્મુખઃ
વિરલ યોદ્ધાઓને પકડી લેવા આતુર અપ્સરાઓ ઉત્સાહથી હાથ ઉંચા કરે છે; યુદ્ધના ઘમાસાણમાં યોદ્ધાઓના કાંડા ધ્રુજતા જાય છે અને ચારે દિશામાં તેમની ધૂમ મચી ગઈ છે.
પ્રાસપ્રસભનિષ્પિષ્ટકષ્ટચેષ્ટભટોત્કટઃ । ચક્રિચક્રખસઞ્ચારચ્છિન્નાચતુરવારણઃ
ભાલાના જોરદાર પ્રહારથી સૈનિકો દબાઈ ગયા છે; ચક્ર અને રથના ચક્કરથી હાથીઓની પાંખડી તૂટી ગઈ છે અને તેઓ હવે ચાલાકીથી લડી શકતા નથી.
પરશુવ્રાતસમ્પાતપતત્સમદવારણઃ । લગુડાલોડનોડ્ડીનપ્રોડ્ડામરરણદ્ભટઃ
કુહાડાની વરસાદમાં ઉગ્ર હાથીઓ એકબીજા પર પડી જાય છે; ગદા ઘુમાવતાં યોદ્ધાઓના ગર્જનાથી દુશ્મનો ડરીને ભાગી જાય છે.
યન્ત્રપાષાણસમ્પાતપિષ્ટકેતુરથદ્રુમઃ । કરવાલવિલૂનોગ્રચ્છત્ત્રપઙ્કજપાણ્ડુરઃ
યંત્રો અને પથ્થરોના ઘાટથી રથ અને વૃક્ષો તૂટી જાય છે; તીક્ષ્ણ તલવારોથી છત્રો કમળ જેવાં ફિક્કા થઈ ફાટી જાય છે.
ક્ષેપણક્ષોભસઙ્ક્ષીણસૈન્યક્ષોણ્યોપલક્ષિતઃ । કબન્ધબન્ધમત્તેભપાતસમ્પિષ્ટપાર્શ્વગઃ
મિસાઇલના ઘા અને અફરાતફરીથી સૈન્ય ઘટી ગયું છે, જમીન પર એનું ચિહ્ન દેખાય છે; માથા વિહોણા દેહના ઢગલાં પડતાં હાથીઓના બાજુઓ ચકચૂર થઈ ગયા છે.
શઙ્કુશઙ્કિતશઙ્ખસ્થવીરવારિતવારણઃ । પાશાવેશવિશેષજ્ઞવીરાતિપરિદેવનઃ
હાથીઓને વીર પુરુષોના લલકાર અને અંકુશના ઘા રોકી દે છે; ફાંસ ફેંકવામાં નિપુણ વીરોએ પોતાના સાથીઓ ગુમાવ્યા છે અને એના દુઃખથી રડતા જાય છે.
ક્ષુરિકાકુક્ષિનિર્ભેદગલત્પદ્મપતજ્જનઃ । ત્રિશૂલવદનોદાત્તશૂલશઙ્કરનર્તનઃ
છરીઓથી પેટ ચીરીને લોકો કમળના પાંદડાં જેમ ધરતી પર પડી જાય છે; ત્રિશૂલ ઉંચકીને, ભયાનક ચહેરા સાથે, શિવજીનું નૃત્ય battlefield પર દેખાય છે.
ધાવદ્ધાનુષ્કસમ્પૂર્ણતૂણકૂજનકાકલિઃ । ભિણ્ડિપાલભટાટોપપત્રાતારભટીનટઃ
ધાવતાં ધનુર્ધારોના તૂણામાં તીરો ભરેલા હોય, એનો અવાજ પક્ષીઓની ટોળી જેવા ગુંજે છે; ગાદા અને ઢાલવાળા વીર પોતાની બહાદુરી બતાવે છે અને કેટલાક યુદ્ધનૃત્ય કરે છે.
વજ્રમુષ્ટિવિનિષ્પિષ્ટપૃષ્ઠસદ્ભટસઙ્કટઃ । શ્યેનવદ્ વ્યોમપદવીં પ્રોત્પતત્સૂતપટ્ટિશઃ
વીરોએ વીજળી જેવી મુઠીથી દબાવેલો, તે વીર બાજ જેવી ઝડપથી આકાશમાં ઉડી ગયો, તેની રથની ચાદર પવનમાં લહેરાઈ રહી હતી.
અઙ્કુશાક્રાન્તશૂરેન્દ્રમહેભહયકેતનઃ । હાલાહલહલાલૂનહેલાકુલબલાચલઃ
મહાન હાથીઓ અને ઘોડાઓ અંકુશથી સંકુચાઈ ગયા હતા, વીર રાજાઓના ધ્વજ પવનમાં ફફડતાં હતાં, ગદા અને યુદ્ધના તોફાનથી બધું હલચલથી ભરાઈ ગયું હતું.
સુતાલોત્તાલકુદ્દાલનિખાતબલભૂતલઃ । ધનુર્દ્વિગુણદત્તાસ્ત્રલૂનલોકશિલાવલિઃ
ઊંચા મહેલો અને મિનારો ધરતી પર પડતાં ધરતી ખોદાઈ ગઈ હતી; બમણા ધનુષ્યમાંથી છોડાયેલા બાણોથી પથ્થરનાં પાંજરા તૂટી પડ્યા હતા.
ક્રકચોભયપાર્શ્વેહાચ્છિન્નમત્તમતઙ્ગજઃ । સઙ્ગ્રામોલૂખલાપૂર્ણલોકતણ્ડુલમૌસુલી । અભ્રાભશૃઙ્ખલાજાલબદ્ધસેનાવિહઙ્ગમઃ
મદમસ્ત હાથીઓને બંને બાજુએ કરડથી કાપી નાખવામાં આવ્યા હતા; યુદ્ધભૂમિ મોટાં ઓખળમાંથી છૂટેલા ચોખા જેવી ધૂળથી ભરાઈ ગઈ હતી, અને સૈન્યના પક્ષીઓ વાદળ જેવી સાંકળોથી બંધાઈ ગયા હતા.
નારાચવર્ષવરવારિદવીરપૂર મત્તાભ્રસમ્ભ્રમસનૃત્તકબન્ધબર્હી । કલ્પાન્તકાલ ઇવ વેગવિવર્તમાનમાતઙ્ગશૈલવલિતો રણસમ્ભ્રમો ઽભૂત્
તીખા બાણોની વરસાદે વીરોએ ભરેલા વાદળ જેવો ઘમાસાણ મચાવ્યો; વીરોના પાંખડાંઓ ભયાનક સંકટમાં ઉડતી માફક લહેરાતા હતાં, અને યુદ્ધનો ઘમાસાણ એ રીતે ફાટી નીકળ્યો કે જાણે યુગાંત સમયે પહાડો ધ્રુજી ઉઠ્યા હોય.
અથ રાજ્ઞાં યુયુત્સૂનાં ભટાનાં મન્ત્રિણામ્ અપિ । રભસપ્રેક્ષકાણાં ચ તત્રેમાઃ પ્રોદગુર્ ગિરઃ
પછી રાજાઓ, યુદ્ધ કરવા ઉત્સુક સૈનિકો, મંત્રીઓ અને ઉત્સાહભેર જોનારાઓ વચ્ચે ઉત્સાહથી આવી વાતો ઉઠવા લાગી.
ચલત્પદ્મં સર ઇવ વહદ્વિહગમ્ એવ વા । નભશ્ શૂરશિરઃકીર્ણં ભાતિ તારકિતાકૃતિ
જેમ સરોવર પર ખસકતું કમળ કે ઉડતાં પક્ષીઓ હોય, એ રીતે વીરોના શિરો વડે શોભતો આકાશ તારાઓથી ભરાયેલી રાત જેવી ઝગમગતું લાગતું હતું.
પશ્ય રક્તપૃષત્પૂરસિન્દૂરારુણમારુતૈઃ । સન્ધ્યા ઇવ વિભાન્ત્ય્ એતે મધ્યાહ્ને ઽમ્બુદભાનવઃ
જુઓ, લોહીના પ્રવાહથી લાલ થયેલી પવન સાથે, એ વીરો સાંજના આકાશ જેવી કાંતિ પામે છે; આ વાદળ-સૂર્ય સમાન વીરો મધ્યાહ્ને પણ તેજસ્વી લાગે છે.