સેનાદ્વિતયમ્ અક્ષુબ્ધં સૌમ્યાબ્ધિદ્વિતયોપમમ્ । મહારમ્ભઘનં મત્તં સ્થિરં રાજદ્વયાન્વિતમ્
ત્યાં બે સેનાઓ હતી, જે શાંત અને મધુર સમુદ્રો જેવી સ્થિર હતી; બંને મહાન, ઘન, ઉલ્લાસિત અને દૃઢ હતી, અને દરેકને એક રાજા નેતૃત્વ આપતો હતો.
યુદ્ધસજ્જં સુસન્નદ્ધસિદ્ધમ્ અગ્નિમ્ ઇવાહુતમ્ । પૂર્વપ્રહારસમ્પાતપ્રેક્ષાક્ષુબ્ધાક્ષિલક્ષકમ્
યુદ્ધ માટે તૈયાર, સારી રીતે બાંધેલા અને સજ્જ, જેમ અગ્નિ હવનથી પ્રજ્વલિત થાય છે તેમ, એમની આંખો પ્રથમ આક્રમણની રાહ જોઈને ઉગ્ર અને ચંચળ બની ગઈ હતી.
ઉદ્યતામલનિસ્ત્રિંશધારાસારબ્રુડજ્જનમ્ । કચત્પરશ્વધપ્રાસભિણ્ડિપાલર્દ્ધિસઙ્કુલમ્
યોદ્ધાઓએ નિખાલસ, ચમકતા તલવારો હવામાં ફેરવી, મેદાનમાં ચમકતા કુહાડાં, ભાલાં, ગદા અને ઢાલોથી ભરાઈ ગયું હતું.
ગરુત્મત્પક્ષવિક્ષુબ્ધવનસમ્પાતકમ્પિતમ્ । ઉદ્યદ્દિનકરાલોકકચત્કનકકઙ્કટમ્
યોદ્ધાઓના દોડથી જમીન કંપી ઉઠી, જાણે ગરુડના પાંખોથી જંગલ હલનચલન થાય, અને ઊગતા સૂર્યના પ્રકાશમાં તેમના સોનાના કડા ઝગમગતા હતા.
પરસ્પરમુખાલોકકોપપ્રોદ્ધાસિતાયુધમ્ । અન્યોઽન્યબદ્ધદૃષ્ટિત્વાચ્ ચિત્રભિત્તાવ્ ઇવાર્પિતમ્
યોદ્ધાઓ એકબીજાને સામસામે જોઈ ગુસ્સાથી શસ્ત્રો ઉઠાવતાં, તેમની નજરો એકબીજામાં જડાઈ ગઈ હતી, જાણે કોઈ સુંદર ભીતિચિત્રમાં દૃશ્ય અંકિત થયું હોય.
લેખામર્યાદયા દીર્ઘબદ્ધયા સ્થાપિતસ્થિતિ । અનિવાર્યમહાહાર્યઝાઙ્કારાશ્રુતસઙ્કથમ્
લાંબા, સીધા ગોઠવાયેલા પાંસલીઓથી તેમની પાંદડીઓ મજબૂત રીતે સ્થિર હતી, અને ભેગા થવાના અવશ્યક, ગર્જનારા અવાજોથી આખું વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું હતું.
પૂર્વપ્રહારસ્મયતશ્ ચિરસંશાન્તદુન્દુભિ । નિબદ્ધયોધસંસ્થાનનિશ્ચલાનીકમન્થરમ્
પહોરની શરૂઆતમાં, મુખ પર હળવી સ્મિત સાથે, લાંબા સમયથી નાદ વિહોણા વાદ્યો વચ્ચે, યુદ્ધની પાંખો સ્થિર અને મંદ પડી ગઈ હતી.
ધનુર્દ્વિતયમાત્રાત્મશૂન્યમધ્યૈકસેતુના । વિભક્તં કલ્પવાતેન મત્તમ્ એકાર્ણવં યથા
બે ધનુષ્ય જેટલી જ જગ્યા વચ્ચે, ખાલી જગ્યામાં એક પુલ બાંધીને, કલ્પનાના પવનથી બંને સેના અલગ પડી હતી, જાણે એક જ મહાસાગર ઉગ્ર બની ગયો હોય.
કાર્યસઙ્કટસંરમ્ભચિન્તાપરવશેશ્વરમ્ । રવવદ્ભેકકણ્ઠત્વગ્ભઙ્ગુરાતુરહૃદ્ગુહમ્
કાર્યની મુશ્કેલી અને ચિંતામાં ગરકાવ થયેલા રાજા, જેમ સૂર્યની તાપમાં દેડકાની અવાજ કંપે છે, તેમ મન પણ તૂટી પડતું અને અશાંત હતું.
પ્રાણસર્વસ્વસન્ન્યાસસોદ્યોગાસઙ્ખ્યસૈનિકમ્ । કર્ણસ્થસશરજ્યૌઘત્યાગોન્મુખધનુર્ધરમ્
અગણિત સૈનિકો પોતાનું શ્વાસ પણ ત્યાગવા તૈયાર, અને ધનુષ્ય પર તણાયેલા તીરો સાથે, કાન સુધી તાણીને યુદ્ધ માટે આતુર તણાવમાં ઊભા હતા.
પ્રહારપાતસમ્પ્રેક્ષાનિસ્સ્પન્દાસઙ્ખ્યસૈનિકમ્ । અન્યોઽન્યોત્કટકાઠિન્યભટભ્રૂકુટિસઙ્કટમ્
અગણિત અને સ્થિર સૈનિકો ઘાત પડતો જુએ છે, દરેકના ભ્રૂકુટિ ગુસ્સાથી ભીંસાઈ ગઈ છે, અને દરેક યુદ્ધવીર એકબીજાથી વધુ કઠોર અને તણાવભર્યા દેખાય છે.
પરસ્પરાંસસઙ્ઘટ્ટકટુટાઙ્કારકઙ્કટમ્ । વીરયોધદુરાધર્ષભીરુપ્રોજ્ઝિતકોટરમ્
એકબીજાના અંગો અથડાતા કડક અવાજ, બખ્તરની ટકરારનો તીવ્ર ઘોંઘાટ, અને વીર યુદ્ધવીરો ડર્યા વગર અડગ ઊભા છે, એમના ચહેરા નિર્ભયતાથી ખોખલા દેખાય છે.
મિથસ્સંસ્થાનકાલોકમાત્રસન્દિગ્ધજીવિતમ્ । સમસ્તાઙ્ગરુહાસક્તપાંસુવૃદ્ધાભમાનવમ્
યુદ્ધના સ્થાનોની ગોઠવણી અને દેખાવ પર જ એમનું જીવન આધાર રાખે છે, બધાના શરીર ધૂળથી ઢંકાઈ ગયા છે અને તેઓ વૃદ્ધ માણસો જેવા લાગે છે.
પૂર્વપ્રહારસમ્પ્રેક્ષાવ્યગ્રપ્રાણિતયા તયા । સંશાન્તકલ્લોલરવં નિદ્રામુદ્રપુરોપમમ્
પ્રારંભિક ઘાતો જોયા પછી એના શ્વાસ ઝડપથી ચાલે છે, હવે તરંગોની ધ્વનિ શાંત થઈ ગઈ છે, અને એ જાણે ઊંઘમાં લીન થઈ ગઈ હોય એમ લાગે છે.
સંશાન્તશઙ્ખસઙ્ઘાતતૂર્યનિર્હ્રાદદુન્દુભિ । ભૂતલાવશસંલીનસર્વપાંસુપયોધરમ્
શંખ, ઝાંઝર, ઢોલ અને તુરીના ગર્જન શાંત થઈ ગયા હતા, અને આખી ધરતી ધૂળ અને લોહીથી ઢંકાઈ ગઈ હતી.
પલાયનપરૈઃ પશ્ચાત્ ત્યક્તમ્ અઙ્ગુલમ્ અઙ્ગુલમ્ । વિસારિમકરવ્યૂહમત્સ્યસંસ્થાબ્ધિભાસુરમ્
પલાયન કરવા ઉત્સુક લોકો થોડી થોડી જમીન છોડતા ગયા, અને ત્યાં મકર જેવા વીર અને માછલી જેવી પાંખવાળા યોદ્ધાઓના ચમકતા શરીરો Everywhere ફેલાઈ ગયા હતા.
પતાકામઞ્જરીપુઞ્જવીજિતદ્રુમનાયકમ્ । હાસ્તિકોત્તમ્ભિતકરકાનનીકૃતખાન્તરમ્
ધ્વજ અને ઝંડાની ગૂંચવણએ વૃક્ષોને પણ ઢાંકી લીધા હતા, અને હાથીઓએ પોતાનું સુંડ ઊંચકીને આખા જંગલને યુદ્ધભૂમિ બનાવી દીધું હતું.
તરત્તરલભાપૂરસપક્ષસકલાયુધમ્ । ધમદ્ ધમ્ ઇતિ શબ્દૈશ્ ચ શ્વાસોત્થૈર્ વ્યાપ્તખાન્તરમ્
પંખીઓના પાંખોની ફરફરાટ, શસ્ત્રોની ટકરાર અને 'ધમધમ'ના અવાજથી આખું આકાશ ગૂંજી ઉઠ્યું હતું, અને યુદ્ધના શ્વાસથી વાતાવરણ ધ્વનિમય બની ગયું હતું.
ચક્રવ્યૂહકરાક્રાન્તદુર્વૃત્તસુભટાસુરમ્ । ગરુડવ્યૂહસંરમ્ભવિવલન્નાગસઞ્ચયમ્
રથોની વ્યૂહરચનાએ દુષ્ટ અને પરાક્રમી અસુરોને ઘેરી લીધા, જ્યારે ગરુડ વ્યૂહના ઘમાસાણે સાપોની સેના છુટભટ થઈ ગઈ.
શ્યેનવ્યૂહાવિભિન્નોગ્રસન્નિવેશોન્નમદ્ધ્વનિ । અન્યોઽન્યસ્ફોટનિષ્પેષપ્રપતચ્છૂરવૃન્દકમ્
શ્યેન વ્યૂહની ભયાનક ગોઠવણી તૂટી પડી, તેની પાંખો વિખેરાઈ ગઈ, અને વીરોની ટોળીઓ એકબીજાના અથડામણ અને ઘા-મારથી જમીન પર ઢળી ગઈ.
વિવિધવ્યૂહવિન્યાસમ્ આન્તરારાવભૈરવમ્ । કરપ્રતોલનોલ્લાસમત્તમુદ્ગરમન્દિરમ્
લડાઈમાં અનેક પ્રકારની વ્યૂહરચનાઓ હતી, અંદરથી ભયાનક ગર્જના થતી હતી, અને યોદ્ધાઓ ભારે મુગદર ઉઠાવીને ગર્જના કરતા હતા, જેના પડઘા મહેલોમાં સંભળાતા.
કૃષ્ણાયુધાંશુજાલેન શ્યામીકૃતદિવાકરમ્ । અનિલાધૂતશલ્મીલશૂત્કરાભશરધ્વનિ
કાળાં શસ્ત્રોના જાળે સૂર્ય પણ અંધકારમય બની ગયો હતો, અને તીરની ધ્વનિ પવનથી શાલમળીના વૃક્ષો ધ્રુજી ઉઠે એવી ગર્જના કરતા ફેલાઈ ગઈ.
અનેકકલ્પકલ્પાન્તસધર્મમ્ ઇવ સંસ્થિતમ્ । પ્રલયાનિલસઙ્ક્ષુબ્ધમ્ એકાર્ણવમ્ ઇવોત્થિતમ્
એવું લાગતું હતું કે એ અણગણિત યુગો સુધી ટકી રહ્યું હોય, જાણે બ્રહ્માંડના અંતે જેવું થાય છે તેમ, અને જાણે વિનાશના પવનોથી ઉથલપાથલ થયેલું એક જ મહાસાગર ઊભું થયેલું હોય.
પાતાલકુહરાક્ષુબ્ધમ્ અન્ધકારમ્ ઇવોત્થિતમ્ । લોકાલોકમ્ ઇવોન્મત્તનૃત્તલોલલસત્તટમ્ । મહાનરકસઙ્ઘાતં ભિત્ત્વાવનિમ્ ઇવોત્થિતમ્
એવું લાગતું હતું જાણે પાતાળના અંધકારભર્યા ગુફાઓમાં અંધકાર હલચલ થયો હોય, જાણે દુનિયા અને અદુનિયા વચ્ચેનું કિનારો પાગલોના ઉગ્ર નૃત્યથી ધ્રૂજી રહ્યો હોય, અને જાણે મહાન નરકના સમૂહ ધરતી ફાડી ને બહાર આવ્યાં હોય.
આલોલકુન્તમુસુલાસિપરશ્વધાંશુશ્યામાયમાનમ્ ઇવ સાતપવારિપૂરૈઃ । એકાર્ણવં ભુવનકોશમ્ ઇવાચિરેણ કર્તું સમુદ્યતમ્ અગાધમ્ અનન્તપૂરૈઃ
એવું લાગતું હતું જાણે ભાલા, મુસળ, તલવાર અને કટારીઓના ઘમાસાણથી બધું જ કાળી છાયામાં ઢંકાઈ ગયું હોય, અને જાણે ગરમ પાણીના પૂરથી આખું જગત એક અઘાદ મહાસાગર બની જવાનું હોય.
ભગવન્ યુદ્ધમ્ એતન્ મે સમાસેન મનાગ્ વદ । શ્રુતિર્ આહ્લાદ્યતે શ્રોતુર્ યસ્માદ્ એતાભિર્ ઉક્તિભિઃ
ભગવાન, કૃપા કરીને આ યુદ્ધ વિશે મને સંક્ષિપ્તમાં કહો, કેમ કે આપના વચનો સાંભળવાથી શ્રોતાના કાન આનંદિત થાય છે.
અથ ખે તત્ર તે દેવ્યૌ સઙ્ગ્રામં તદ્ અવેક્ષિતુમ્ । વિમાને કલ્પિતે કાન્તે રુદ્ધે રુરુહતુસ્ સ્થિરે
પછી, આકાશમાં, એ બે દેવીઓ સુંદર અને તૈયાર વિમાનમાં બેસી, યુદ્ધ જોવા માટે સ્થિર અને શાંત રહી.
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તત્ર લીલેશપ્રતિપક્ષતઃ । તામ્યન્ સોઢુમ્ અશક્તસ્ સન્ દુઃખવ્યતિકરં રણે
એ જ સમયે, લીલાવાન ભગવાનના વિરોધી યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ સહન ન કરી શક્યો અને દુઃખથી તડપવા લાગ્યો.
પ્રલયાર્ણવકલ્લોલ ઇવોત્પત્યોદ્ભટો ભટઃ । જહૌ સાનાવ્ ઇવ શિલાં ભટસ્યોરસિ મુદ્ગરમ્
પ્રલયના દરિયાની લહેર જેવું ભયાનક યોદ્ધા ઊભો થયો અને પર્વતની ચોટી પરથી પથ્થર ફેંકે તેમ, પોતાના દુશ્મનના છાતી પર ગદા ફેંકી.
અથ પ્રવૃત્તઃ પ્રસભં પ્રલયાર્ણવરંહસા । સેનયોશ્ શસ્ત્રસમ્પાતઃ કિરન્ન્ અનલવિદ્યુતઃ
પછી, પ્રલયના દરિયાની જેમ જોરદાર, બંને સેના વચ્ચે હથિયારોની અથડામણ શરૂ થઈ, જેમાં અગ્નિ અને વીજળી જેવી ચમક ઉડી.