એષ મે જ્યેષ્ઠશર્માખ્યઃ પુત્રો રોદિતિ મન્દિરે । એષા મે જઙ્ગલે ધેનુર્ દોઘ્દ્રી ચરતિ શાદ્વલમ્
આ મારા મોટાભાઈ જેનું નામ શર્મા છે, એ ઘર અંદર રડી રહ્યો છે; અને આ મારી ગાય જંગલમાં લીલાં ઘાસમાં ચરતી અને દૂધ આપતી ફરે છે.
ગૃહે ઽવસન્નં દાહાય રૂક્ષં ક્ષારવિધૂસરમ્ । સ્વં દેહમ્ ઇહ પઞ્ચાખ્યં પશ્યેમં પ્રઘનં મમ
ઘરમાં રાખેલું, બળવા તૈયાર, સુકાયું અને ક્ષારવાળી ધૂળથી ઢંકાયેલું, આ મારું શરીર છે, જેને પાંચ તત્વવાળું કહે છે, ભારે અને ઘન છે, એ જુઓ.
તુમ્બીલતાભિર્ ઉગ્રાભિસ્ તૃષ્ણાભિર્ ઇવ વેષ્ટિતમ્ । મહાનસસ્થાનમ્ ઇદં મમ દેહમ્ ઇવાપરમ્
આ રસોડું, કઠણ તુંબડીલતાથી ઘેરાયેલું છે, જાણે તીવ્ર તરસે ઘેરાયું હોય એમ; આ રસોડાનું સ્થાન પણ મારા બીજા શરીર જેવું જ છે.
એતે રોદનતામ્રાક્ષા બન્ધવો ભુવિ બન્ધનમ્ । અઙ્ગદાર્પિતરુદ્રાક્ષા આહરન્ત્ય્ અનલેન્ધનમ્
આ સંબંધીઓ, રડવાથી આંખો લાલ થયેલી, દુનિયામાં બંધનરૂપ છે; અને જે હાથમાં રુદ્રાક્ષ પહેરે છે, એ અગ્નિ માટે લાકડાં લાવે છે.
અનારતં શિલાકચ્છગુચ્છાચ્છોટનકારિભિઃ । તરઙ્ગૈસ્ તુઙ્ગિતાકારસ્પૃષ્ટતીરલતાદલૈઃ
પથ્થર અને શંખના સમૂહો સતત અથડાતા, ઊંચી લહેરો કિનારે વેલની પાંદડીઓને સ્પર્શ કરતી રહે છે.
શીકરાકીર્ણપર્યન્તશાદ્વલસ્થલવેલ્લિતૈઃ । શિલાફલહકાસ્ફાલફેનિલોત્ફાલશીકરૈઃ
કિનારાઓ પર છાંટા, લહેરાતી લીલીછાયા, અને પથ્થર, ફળ અને શંખના અથડામણથી ઊભી થયેલી ફેન અને છાંટા ફેલાયેલા છે.
તુષારીકૃતમધ્યાહ્નદિવાકરકરોત્કરૈઃ । ફુલ્લપુષ્પોત્કરાસારપ્રદાનોત્કતટદ્રુમૈઃ
મધ્યાહ્નના સૂર્યકિરણો તુષારની જેમ ચમક આપે છે, અને કિનારાઓ પર ફૂલોથી ભરેલા વૃક્ષો ફૂલોની ઝાંખી આપવા તત્પર છે.
વિદ્રુમૈર્ ઇવ સઙ્ક્રાન્તફુલ્લકિંશુકકાન્તિભિઃ । વ્યાપ્તયા પુષ્પરાશીનાં સમુલ્લાસનકારિભિઃ
વિદ્રુમ જેવી ફૂલેલા કિંશુક વૃક્ષોની કાંતિથી, અને આનંદથી ફૂટી પડતા ફૂલોના ઢગલાંથી એ જગ્યા ભરાઈ ગઈ છે.
ઉહ્યમાનફલાપૂરસુવ્યગ્રગ્રામબાલયા । મહાકલકલાવર્તસક્તયા ગ્રામ્યકુલ્યયા
ગામના બાળકો ફળો ભેગાં કરવામાં વ્યસ્ત છે, અને ગામની નદીના મોટાં ઘોળાં ઘોળાં વહેણમાં મગ્ન થઈને વહેતા જાય છે.
વેષ્ટિતસ્ તરલાસ્ફાલજલધૌતતલોપમઃ । ઘનપત્ત્રતરુચ્છત્ત્રચ્છાયાસતતશીતલઃ
આ નદીના કાંઠા ઝડપથી વળાંકા ખાતા અને પાણીથી ધોવાયેલા છે, અને ઘણા પાનવાળા વૃક્ષોની ઘેરી છાંયામાં હંમેશાં ઠંડક રહે છે.
અયમ્ આલક્ષ્યતે પુષ્પલતાવલનસુન્દરઃ । લલદ્ગુલુચ્છકચ્છન્નગવાક્ષો ગૃહમણ્ડપઃ
અહીં ફૂલોથી ભરેલી વેલીઓથી શોભતો, લટકતા ડાળીઓથી છાંયાવાળાં ખિડા્કીઓ ધરાવતો એક ઘરમંડપ દેખાય છે.
અત્ર મે સંસ્થિતો ભર્તા જીવાકાશલવાકૃતિઃ । ચતુસ્સમુદ્રપર્યન્તમેખલાયા ભુવઃ પતિઃ
અહીં મારા પતિ નિવાસ કરે છે, જે જીવાત્માની જેમ સૂક્ષ્મ છે અને ચાર મહાસાગરોથી ઘેરાયેલાં ધરતીના સ્વામી છે.
આસ્મૃતં પૂર્વમ્ એતેન કિલાસીદ્ અભિવાઞ્છિતમ્ । શીઘ્રં સ્યામ્ ઇવ રાજેતિ તીવ્રસંવેગધર્મિણા
પહેલાં, એણે ખૂબ જ ઉત્સાહથી આ ઇચ્છા કરી હતી—'હું જલદીથી રાજા બની જાઉં'.
દિનૈર્ અષ્ટભિર્ એવાસૌ તેન રાજ્યં સમૃદ્ધિમત્ । ચિરકાલપ્રત્યયદં પ્રાપ્તવાન્ પરમેશ્વરિ
હે પરમેશ્વરી, એ જ ઇચ્છાના બળે એણે માત્ર આઠ દિવસમાં જ સમૃદ્ધ રાજ્ય મેળવી લીધું, જે સામાન્ય રીતે બહુ લાંબા સમય પછી જ મળે.
અત્રાસૌ ભર્તૃજીવો મે ગૃહે વ્યોમ્નિ સ્થિતો નૃપઃ । અદૃશ્યઃ ખે યથા વાયુર્ આમોદો વા યથાનિલે
અહીં મારા પતિ, રાજાનો જીવ, મારા ઘરમાં જ, આકાશમાં જેમ અદૃશ્ય વાયુ રહે છે અથવા વાયુમાં સુગંધ રહે છે એમ, દેખાતો નહોતો પણ હાજર હતો.
ઇહૈવાઙ્ગુષ્ઠમાત્રાન્તે તદ્ વ્યોમ્નીવ પદં સ્થિતમ્ । મદ્ભર્તૃરાજ્યં મમ તુ ગતં યોજનકોટિતામ્
અહીં જ, અંગૂઠા જેટલી જગ્યા જેટલા ભાગમાં, એ રાજ્ય આકાશમાં સ્થિર થયેલું હતું; પણ મારા પતિનું રાજ્ય તો કરોડો યોજન દૂર સુધી ફેલાયેલું હતું.
આવાં ખમ્ એવ તત્ ખં ચ ભર્તૃરાજ્યં મમેશ્વરિ । પૂર્ણં સહસ્રૈશ્ શૈલાનામ્ અહો માયેયમ્ આતતા
અમે બંને આકાશ છીએ, અને મારા પતિનું રાજ્ય પણ એજ આકાશ છે, હે ઈશ્વરી! છતાં એમાં હજારો પર્વતો ભરેલા દેખાય છે—આ માયા કેટલી અદ્ભુત છે!
તદ્ દેવિ ભર્તુર્ નિકટં પુનર્ ગન્તું મમેપ્સિતમ્ । તદ્ એહિ તત્ર ગચ્છાવઃ કિં દૂરં વ્યવસાયિનામ્
હે દેવી, હવે મને ફરીથી મારા પતિ પાસે જવાનું મન થાય છે; તો આવો, આપણે ત્યાં જઈએ—દૃઢ મનવાળા માટે ક્યાંયે અંતર નથી હોતું.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રણતા દેવીં સા પ્રવિશ્યાશુ મણ્ડપમ્ । વિહઙ્ગીવ તયા સાર્ધં પુપ્લુવે ઽસિનિભં નભઃ
આ રીતે કહીને અને દેવીને વંદન કરીને, તેણે ઝડપથી મંડપમાં પ્રવેશ કર્યો; પછી એ બંને પંખી જેવી આકાશમાં ઉડી ગઈ, જે તલવાર જેવી કાળી હતી.
ભિન્નાઞ્જનચયપ્રખ્યં સૌમ્યૈકાર્ણવસુન્દરમ્ । નારાયણાઙ્ગસદૃશં ભૃઙ્ગપૃષ્ઠામલછવિમ્
આકાશ તૂટેલા કાજળના ગાઢ વાદળ જેવું લાગતું, એક શાંત સમુદ્રથી સુંદર હતું, નારાયણના શરીર જેવું, અને ભમરા ની પીઠ જેવી ચમકથી ઉજળું લાગતું.
મેઘમાર્ગમ્ અતિક્રમ્ય વાતસ્કન્ધાવનિં તથા । સૌરં માર્ગમ્ અથાક્રમ્ય ચાન્દ્રં માર્ગમ્ અતીત્ય ચ
મેઘોના માર્ગને પાર કરીને, પછી પવનના પ્રદેશને પણ વટાવી, પછી સૂર્યના માર્ગને ઓળંગી અને ચંદ્રના માર્ગને પણ પાર કરી લીધા.
ધ્રુવમાર્ગોત્તરં ગત્વા સાધ્યાનાં માર્ગમ્ એવ ચ । સિદ્ધાનાં સમતીત્યોર્વીમ્ ઉલ્લઙ્ઘ્ય સ્વર્ગમણ્ડલમ્
પોલાર તારાના ઉત્તર માર્ગને વટાવી અને સાધ્ય દેવતાઓના માર્ગને પણ ઓળંગી, સિદ્ધોના લોકને પાર કરીને, ધરતીને વટાવી, સ્વર્ગના મંડળ સુધી પહોંચી ગઈ.
બ્રહ્મલોકાન્તરે ગત્વા તુષિતાનાં ચ મણ્ડલમ્ । ગોલોકં શિવલોકં ચ પિતૃલોકમ્ અતીત્ય ચ
બ્રહ્માના લોકના અંદરના ભાગમાં જઈ, તુષિત દેવતાઓના મંડળને પણ વટાવી, ગૌલોક, શિવલોક અને પિતૃલોકને પણ પાર કરી લીધા.
વિદેહાનાં ચ દેવાનાં દૂરમ્ ઉત્તીર્ય દૂરગમ્ । દૂરાદ્ દૂરતરં ગત્વા કિઞ્ચિદ્ રુદ્ધા બભૂવ સા
શરીરવિહિન દેવતાઓને પણ દૂરથી દૂર વટાવી, ખૂબ જ દૂર સુધી જઈ, અંતે થોડું અટકાઈ ગઈ.
પશ્ચાદ્ આલોકયામ્ આસ સમતીતં નભસ્તલમ્ । યાવન્ ન કિઞ્ચિચ્ ચન્દ્રાર્કતારાદ્ય્ આલક્ષ્યતે હ્ય્ અધઃ
પછી તેણે પાછું જોઈને એ આકાશને નિહાળ્યું, જે તે પસાર થઈ ગઈ હતી, જ્યાં સુધી નીચે ચાંદ્ર, સૂર્ય કે તારાઓ કે બીજું કંઈ પણ દેખાતું ન રહ્યું.
તમસ્ સ્તિમિતગમ્ભીરમ્ આશાકુહરપૂરકમ્ । એકાર્ણવોદરપ્રખ્યં શિલોદરઘનં સ્થિતમ્
એણે અંધકાર જોયો, જે સ્થિર અને ઊંડો હતો, જગ્યા-જગ્યાના ખોખલાથી ભરેલો, એક જ મહાસાગરના પેટ જેવો, અને પર્વતના અંદરના ભાગ જેટલો ઘન હતો.
તદ્ દેવિ ભાસ્કરાદીનાં ક્વાધસ્ તેજો ગતં વદ । શિલાજઠરનિસ્સ્પન્દં મુષ્ટિગ્રાહ્યં તમઃ કુતઃ
હે દેવી, મને કહો, નીચે સૂર્યાદિકોનું તેજ ક્યાં ગયું? પર્વતના પેટ જેવું નિઃસંચળ અને હાથમાં પકડાય એવું અંધકાર અહીં કેમ ઉભું થયું?
એતાવતીમ્ ઇમાં વ્યોમ્નઃ પદવીમ્ આગતાસિ ભોઃ । અર્કાદીન્ય્ અપિ તેજાંસિ યતો દૃશ્યન્ત એવ નો
હે ભણેલા, તું આકાશની આટલી દૂરની પથ પર આવી પહોંચી છે; અહીં તો સૂર્યાદિકોનું તેજ પણ હવે દેખાતું નથી.
યથા મહાન્ધકૂપાધઃ ખદ્યોતો નાવલોક્યતે । પૃષ્ઠગેન તથેહાતો નાધસ્ સૂર્યો ઽવલોક્યતે
જેમ ઊંડા અંધકારમય કૂવામાંથી એક નાનકડી જ્યોત દેખાતી નથી, એમ જ અહીં નીચેની બાજુથી સૂર્ય પણ પીઠ પાછળથી દેખાતો નથી.
અહો નુ પદવીમ્ એતાં દૂરામ્ આવામ્ ઉપાગતે । સૂર્યો ઽપ્ય્ અધો ઽણુકણવન્ ન મનાગ્ અપિ લક્ષ્યતે
અરે, આપણે તો એટલી દૂર આવી ગયા છીએ કે નીચે સૂર્ય પણ એક નાનકડા કણ જેટલો પણ દેખાતો નથી.