ક્ષૌમાનુતસ્તાસ્વરયા મઞ્જરીપૂર્ણકર્ણયા । ક્ષુત્ક્ષાન્તયા ભ્રાન્તરથ્યં ગ્રામખેટકકાન્તયા
લિનેનના કપડાં પહેરેલી, કાનમાં માખીઓની ગુંજ સાથે, ભૂખથી કમજોર થયેલી ગામની સુંદરીઓ ગામની ગલીઓમાં ફરતી હોય છે.
સરિત્તરઙ્ગસઙ્ઘટ્ટસંરાવાશ્રુતસઙ્કથમ્ । કર્ણજાડ્યઘનત્રાસવાઞ્છિતૈકાન્તસંસ્થિતિમ્
નદીની લહેરોના અથડામણ અને લોકોની ઉંચી વાતોથી કાન થાકી ગયા છે, તેથી એકાંતની ઇચ્છા રાખે છે.
દધિલિપ્તાસ્યહસ્તાંસૈર્ બદ્ધપુષ્પલતાધરૈઃ । નગ્નૈર્ ગોમયપઙ્કાઙ્કૈર્ બાલૈર્ આકુલચત્વરમ્
દહીંથી મોઢું અને હાથ લપેટેલા, ફૂલની વેણાથી હોઠ સજાવેલા, નંગા, ગાયના છાણ અને કાદવથી રંગાયેલા બાળકો ચૌકમાં ધમાલ મચાવે છે.
તીરશાદ્વલવલ્લીનાં દોલાન્દોલનહારિભિઃ । તરઙ્ગૈર્ વાહ્યમાનામ્બુલેખિકાઙ્કિતસૈકતમ્
નદીકાંઠે લીલાછમ ઘાસ અને વેલીઓ પર તરંગો ઝૂલતા જાય છે, પાણીથી રેખાઓ દોરેલી રેતીના ટાપુઓને લહેરો વહેંચી જાય છે.
દધિક્ષીરઘનામોદમત્તમન્થરમક્ષિકમ્ । કાલ્યભક્તાર્થનોદ્બાષ્પજર્જરામ્બરબાલકમ્
દહીં અને દૂધની મીઠી સુગંધથી મસ્ત અને ધીમી થયેલી મધમાખીઓ, અને ગામના બાળકો, સવારે ભોજન માગતા માગતા આંખોમાંથી આંસુ વહેતા, તેમનાં કપડાં ભીંજાય છે.
ગોમયાસિક્તવલયકરવારીકૃતક્રુધમ્ । ધમ્મિલ્લવલનાવ્યગ્રભૂતસ્ત્રીવિહસજ્જનમ્
ગાયના છાણના પાણીથી ભીંજાયેલા હાથ ગોળ ગોળ ફેરવતા બાળકો ગુસ્સે થાય છે, અને રમતમાં મગ્ન, વાળ છૂટેલા સ્ત્રીઓ હસી રહી છે.
દાન્તપુચ્છચ્છટચ્છન્નપતત્કકુદવાયસમ્ । ગૃહરથ્યાઙ્ગનદ્વારકીર્ણકુન્દકરણ્ડકમ્
આંગણાંમાં મોરનાં પાંખ, કાગળાંનાં પાંખ અને ગાયનાં પૂંછડાં પડ્યાં છે, ઘરોના દરવાજા, રસ્તાઓ અને ઓટલાં પર ચમેલીનાં ટોપલાં everywhere scattered છે.
ગૃહપાર્શ્વસ્થિતશ્વભ્રજાતૈઃ કુસુમિતદ્રુમૈઃ । પ્રત્યહં પ્રાતર્ આગુલ્ફમ્ આકીર્ણકુસુમાજિરમ્
ઘરોની બાજુમાં咲ેલા વૃક્ષો ઊભાં છે, રોજ સવારે એની ફૂલો પડીને જમીનને પગની એડી સુધી ફૂલોથી ઢાંકી દે છે.
સરચ્ચામરસારઙ્ગચલજઙ્ગલષણ્ડકમ્ । ગુઞ્જાનિકુઞ્જસઞ્જાતશષ્પસુપ્તમૃગાર્ભકમ્
ત્યાં જળકુંવળ અને હરણોવાળા વન છે, જ્યાં ઘાસના જૂથોમાં નાનાં હરણનાં બચ્ચાં સૂઈ જાય છે, અને ગુંજાવેલીઓમાં મધમાખીઓ ગુંજતી રહે છે.
એકાન્તરાસ્તવત્સૈકકર્ણસ્પન્દાસ્તમક્ષિકમ્ । ગોપોચ્છિષ્ટીકૃતદધિસમ્પર્કાસ્પન્દમક્ષિકમ્
અહીં-ત્યાં વાછરડાં એક કાન હલાવે છે, અને ગવાળાઓએ છોડેલા દહીંનો સ્વાદ લીધેલી મધમાખીઓ ધીમે ધીમે ફરતી રહે છે.
સમસ્તસદ્મસુ ક્ષીણમાક્ષિકાક્ષિપ્તમક્ષિકમ્ । ફુલ્લાશોકદ્રુમોદ્દ્યોતકૃતલાક્ષિકમન્દિરમ્
બધા ઘરોમાં મધમાખીઓ હવે બહુ ઓછી રહી ગઈ છે, જાણે કોઈએ હાંકી દીધી હોય. છતાં, ફૂલેલા અશોકના વૃક્ષોથી મહેલ સુંદર લાલ રંગે ઝગમગી ઉઠ્યાં છે.
શીકરાસારમરુતા નિત્યાર્દ્રવિકચદ્દ્રુમમ્ । કદમ્બમુકુલપ્રોતસપ્તચ્છદચ્છદોત્કરમ્
હંમેશા શીતળ પવનથી વૃક્ષોની પાંદડીઓ તાજી રહે છે; કદંબના કળીઓ અને સપ્તછદના પાંદડાં ગૂંચવાયેલા છે.
વૃતિવ્રાતલતાફુલ્લકેતકોત્કરમાલિનમ્ । બૃહત્પ્રણાલીપટલીરણદ્રુટરુટારવમ્
લતાવૃંદો ફૂલેલા કેતકીના ગુચ્છોથી શોભાયમાન છે, અને પહોળા પાંદડાવાળા વૃક્ષોમાં પક્ષીઓના કલરવથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું છે.
વાતાયનગુહાનિર્યત્સૌધવિશ્રાન્તવારિદમ્ । પૂર્ણપુષ્કરિણીપઙ્ક્તિપૂતરાજપથાન્તરમ્
ખિડીકીઓ અને મહેલની અંદરની ઓટલીઓમાંથી ઠંડો પવન વહી રહ્યો છે, અને રાજમાર્ગો પૂરા કમળવાળા તળાવોની પંક્તિઓથી પવિત્ર બન્યા છે.
નીરન્ધ્રવિટપચ્છાયાશીતલામલશાદ્વલમ્ । સર્વપુષ્પાસ્રવદ્બિન્દુપ્રતિબિમ્બિતતારકમ્
ઘણી ઘની છાંયાવાળી ડાળીઓથી ઢંકાયેલું, ઠંડુ અને શુદ્ધ તાજી ઘાસથી ભરેલું, જ્યાં દરેક ફૂલમાંથી ટપકતા પાણીનાં ટીપાંઓમાં તારાઓનો પ્રતિબિંબ દેખાય છે.
અનારતપતત્પુષ્પહિમવર્ષસિતાલયમ્ । વિચિત્રમઞ્જરીપુષ્પપત્ત્રપલ્વલપાદપમ્
અવિરત પડતા ફૂલો અને હિમના વરસાદથી હંમેશા ઠંડું રહેતું, અદ્ભુત ફૂલની મંજરીઓ, પાંદડા અને કમળના છોડોથી શોભાયમાન આવાસ.
ગૃહકક્ષ્યાન્તરાલીનમેઘગુપ્તચિરણ્ટિકમ્ । સૌધસ્થમેઘવિદ્યુદ્ભિર્ અનાદેયપ્રદીપકમ્
ઘર જેવી અંદરની ઓરડીઓ અને વાટિકાઓ ધરાવતું, જૂના ખૂણાઓ મેઘોથી છુપાયેલા, ઉપરના વાદળોની વીજળીથી પ્રકાશિત, જેને બીજાં દીવા જોઈએ જ નહીં.
કન્દરાનિલઝાઙ્કારઘનઘુઙ્ઘુમમણ્ડપમ્ । ચરચ્ચકોરહારીતહરિણીહારિમન્દિરમ્
ગુફાઓમાં પવનના ઘુંઘાટથી ગુંજતું મંડપ, ચાલતાં ચકોર, પોપટ અને હરણોની હારોથી શણગારેલું મહેલ.
ઉન્નિદ્રકન્દલોદ્વાન્તમાંસલામોદમન્થરૈઃ । મરુદ્ભિર્ મન્દમ્ આદાતુમ્ આરબ્ધૈર્ લોલપલ્લવમ્
જ્યાં પવન નરમ કૂંપળો અને ભીની જમીનની સુગંધથી ભરેલો હોય છે, અને ધીરે ધીરે હલનારી, રમતી પાંદડીઓને હલાવતો હોય છે.
લાવકાલાપલીલાયામ્ આલીનલલનાકુલમ્ । કોકકોકિલકાકોલકોલાહલસમાકુલમ્
જ્યાં લાવા અને મધમાખીઓની રમતી ટોળીઓ ભેગી થાય છે, અને કોયલ તથા કોકિલાના મધુર અને જીવંત અવાજોથી વાતાવરણ ગૂંજી ઉઠે છે.
સાલતાલીતમાલાઢ્યનીલપલ્વલમાલિતમ્ । વલીવલયવિન્યાસવિલાસવલિતધ્રુવમ્
જ્યાં સાળ, તાળ અને તમાલના વૃક્ષોની ઘણી વનરાજી છે, નીલા કમળના તળાવોથી કિનારા શોભે છે, અને વળાંક ધરાવતા વહેણોથી કિનારા સુંદર રીતે વળાંગેલા છે.
આલોલપલ્લવલતાવલિતાલયાનામ્ ઉત્ફુલ્લકન્દલસિલિન્ધ્રસુગન્ધિતાનામ્ । સારાવવારિવલનાકુલગોકુલાનામ્ આનીલષષ્પકુસુમસ્થલશોભિતાનામ્
જ્યાં લટકતી વેલીઓ અને હલનારી પાંદડીઓના ઘર ખીલેલા કૂંપળો અને સુગંધિત કમળના ડાંઠથી મહેકે છે, જ્યાં ગાયોના ઝુંડ મધભર્યા વહેણે ભેગા થાય છે, અને પવનથી છવાયેલા કોમળ ફૂલોથી ધરતી શોભાયમાન છે.
તીરદ્રુમપ્રકરગુપ્તસરિદ્રયાણામ્ નીરન્ધ્રપુષ્પિતલતોગ્રવિતાનકાનામ્ । ઉદ્યાનકુન્દમકરન્દસુગન્ધિતાનામ્ ગન્ધાન્ધષટ્પદકુલાન્તરિતામ્બુદાનામ્
પવિત્ર વૃક્ષોના ઘન ઝાડીઓમાં છુપાયેલી નદીઓ, ખીલેલા લતાના છાંયાવાળા, જ્યાં જાસુદના સુગંધથી બગીચાઓ મહેકે છે અને સુગંધથી મસ્ત થયેલા મધમાખીઓના ઝુંડ વાદળોને ઢાંકી દે છે—
સૌન્દર્યતર્જિતપુરન્દરમન્દિરાણામ્ રાજીવરાજિરજસારુણિતામ્બરાણામ્ । રંહોવહદ્ગિરિનદીરવઘર્ઘરાણામ્ કુન્દાવદાતજલદદ્યુતિભાસુરાણામ્
જ્યાં મહેલોની સુંદરતા ઇન્દ્રના મહેલને પણ હરાવે છે, કમળના પરાગથી આકાશ લાલચટ્ટ થાય છે, પહાડમાંથી વહેતી નદીઓના ઘોઘાટ આનંદથી ગુંજે છે અને સફેદ વાદળો જાસુદના ફૂલ જેવી કાંતિથી ચમકે છે—
સૌધસ્થલોલ્લસિતપુષ્પલતાલયાનાં લીલાવિલોલકલકણ્ઠવિહઙ્ગમાનામ્ । ઉલ્લાસિકૌસુમદલાસ્તરણસ્થયૂનામ્ આપાદમ્ આવલિતમાલ્યવિલાસિનીનામ્
જ્યાં મહેલની છત પર ખીલેલી લતાવાળા બાગમાં રમતી કોયલીઓ ફરતી રહે છે, તાજા ફૂલોથી પથાર બિછાયા છે અને યુવતીઓ માથાથી પગ સુધી હારોથી સજાયેલી આરામથી પથાર પર બેસી છે—
સર્વં તુ સુન્દરનવાઙ્કુરદન્તુરાણામ્ હેલોલ્લસદ્વનલતાકુલમાર્ગગાણામ્ । સઞ્જાતકોમલલતોપલસઙ્કુલાનામ્ વર્ષત્પયોદપટસંવલિતાલયાણામ્
બધું જ નવા, કોમળ અંકુરોથી ઢંકાયું છે, જીવંત લતાવાળા જંગલના રસ્તાઓ વળાંક લે છે, નરમ પાંદડીઓની ગૂંચ વળી છે અને ઘર-ઘર વરસાદના વાદળોની ચાદરથી ઢંકાયેલા છે—
નીહારહારિહરિતસ્થલવિસ્તૃતાનામ્ સૌધસ્થમેઘતડિદાકુલિતાઙ્ગનાનામ્ । નીલોત્પલોલ્લસિતસૌરભસુન્દરાણામ્ હુઙ્કારહારિહરિતોન્મુખગોકુલાનામ્
અહીંની જમીન પર હરિયાળી ફેલાઈ છે, જે ધુમ્મસને દૂર કરે છે; મકાનની છત પર મેઘ વચ્ચે વીજળી જેવી શોભા ધરાવતી સ્ત્રીઓ ભેગી છે; હવામાં નીલકમળના ખિલેલા ફૂલોની સુગંધ વ્યાપી છે; અને ગાયોના ઝુંડ ઠંડા પવનથી આનંદિત થઈને મોઢું ઉપર કરી ઊભા છે.
વિધ્વસ્તમુગ્ધમૃગશાવગૃહાઙ્ગનાનામ્ ઉન્મત્તબર્હિગણશીકરનિર્ઝરાણામ્ । સૌગન્ધ્યમત્તપવનાહૃતસૌરભાનામ્ વપ્રૌષધિજ્વલનવિસ્મૃતદીપકાનામ્
અહીંના આંગણાંમાં ભયભીત હરણછોકરાંઓએ જગ્યા ખાલી કરી છે; મોરોના ટોળા આનંદમાં ઝૂમીને ઝરણાના છાંટામાં નાચે છે; સુગંધથી મત્ત થયેલી પવન સર્વત્ર સુગંધ ફેલાવે છે; અને ઔષધીના પ્રકાશમાં દીવા ભૂલી જવામાં આવે છે.
કોલાહલાકુલકુલાયકુલાકુલાનામ્ કુલ્યાકુલાકલકલાશ્રુતસઙ્કથાનામ્ । મુક્તાફલપ્રકરસુન્દરબિન્દુપાતશીતાખિલદ્રુમલતાતૃણપલ્લવાનામ્
અહીં અનેક પક્ષીઓના કલરવથી વાતાવરણ ગૂંજી ઉઠ્યું છે; નદીના ધીમા કલકલ અવાજમાં વાતચીત થાય છે; અને મુક્તાના દાણા જેવા ઠંડા ટીપાં દરેક વૃક્ષ, વેલ અને ઘાસના પાંદડાં પર શોભે છે.
લક્ષ્મીમ્ અનસ્તમિતપુષ્પવિકાસભાજામ્ । શક્નોતિ કઃ કલયિતું ગિરિમન્દિરાણામ્
આ પહાડના મહેલો, જ્યાં ક્યારેય ન મલિન થનારા ખીલેલા ફૂલોની શોભા સતત રહે છે, તેની વૈભવનું વર્ણન કોણ કરી શકે?