વહત્પ્રણાલીપટલં પૂર્ણપુષ્કરિણીજલમ્ । દ્વિજૈઃ કુરુકુચૈઃ કૂજત્ સુષિરશ્વભ્રકચ્છલમ્
વહેતી નાળીઓ અને નદીઓમાં પૂરી કમળવાળી તળાવનું પાણી છલકાય છે, જ્યાં વાંકા ચાંચવાળા પક્ષીઓની કૂજનથી ગૂંજી ઉઠે છે અને ખાડા તથા ગુફાઓમાં એ અવાજો પ્રતિધ્વનિત થાય છે.
ગર્જદ્ગોવૃન્દહુઙ્કારકરાલાખિલકુઞ્જકમ્ । ગુઞ્જાગુલ્મકષણ્ડાઢ્યં સચ્છાયઘનમારુતમ્
અહીંના વનવાસમાં ગાયોના ઝુંડોની ગર્જના અને ઘોંઘાટથી આખું જંગલ ગૂંજી ઉઠે છે, મધમાખીઓની ગુંજન અને ઘન ઘાસના ઝાડથી ભરપૂર છે, તેમજ ઘનછાયાં અને ઠંડી પવનથી શીતળતા પ્રસરે છે.
દુષ્પ્રવેશાર્કકિરણં પૃથઙ્ નીહારધૂસરમ્ । ઉદઞ્ચન્મઞ્જરીપુઞ્જજટાલવિશિખાન્તરમ્
અહીં ધૂંધ અને ધૂળથી સૂર્યકિરણો પણ મુશ્કેલથી જ અંદર પહોંચે છે, અને ફૂલોના ઘન સમૂહ વચ્ચેની જગ્યા ગાઢ છાયાથી ઢંકાઈ જાય છે.
શિલાફલહકસ્ફારપ્રોચ્છલચ્છુક્લનિર્ઝરૈઃ । સ્મારિતાચલનિર્ધૂતક્ષીરોદધિજલશ્રિયમ્
પથ્થરો અને પહાડીઓ પરથી પહોળા અને ચોખ્ખા ધોધ વહે છે, જેને જોઈને એવું લાગે છે કે જાણે પર્વતો દ્વારા ઉલાળવામાં આવેલ ક્ષીરસાગરનું જળ અહીં છલકાય છે.
ફલમાલામહાભારભાસુરૈર્ અજિરદ્રુમૈઃ । આનીય પુષ્પસમ્ભારં તિષ્ઠદ્ભિર્ ઇવ સઙ્કુલમ્
આંગણાંમાં ભારે ફળોથી ઝૂકી રહેલા વૃક્ષો ઊભા છે, જેમણે અનેક ફૂલો ભેગાં કર્યા હોય એમ આખું આંગણું ભરી દીધું છે.
તરત્તરલઝાઙ્કારકારિમારુતકમ્પિતૈઃ । કીર્ણપુષ્પમહાવૃષ્ટિં દ્રુમૈર્ ઇવ રસાકુલૈઃ
ઝટપટ હલનારી પવનની લહેરથી કંપાતા વૃક્ષો રસથી ભરપૂર છે અને તેઓ ફૂલોની મોટી વરસાદ વરસાવે છે.
અશઙ્કિતશિલાકૂટસ્રવદબ્બિન્દુઝાઙ્કૃતૈઃ । કિઞ્ચિત્કૃતરવં ગુપ્તૈર્ અશઙ્કૈશ્ શઙ્કિતૈઃ ખગૈઃ
ક્યારેક છુપાયેલા અને ક્યારેક સાવધ રહેલા પક્ષીઓ, પથ્થરના ટોચ પરથી ટપકતા પાણીના ટીપાંથી ચોંકી જાય છે, છતાં હળવી અવાજે બોલે છે.
ઉત્ફાલલહરીપ્રાન્તશીકરાસ્વાદનાકુલૈઃ । નદ્યામ્ ઉડ્ડયનાવર્તવૃત્તિભિર્ વિહગૈર્ વૃતમ્
નદીના કિનારે ઉછળતી લહેરોના છાંટાંનો સ્વાદ લેવા ઉત્સુક પક્ષીઓ, વળાંકોમાં ફરતાં, આખી નદીમાં ફેલાયેલા છે.
ઉત્તાલતાલવિશ્રાન્તકાકાલોકનશઙ્કિતૈઃ । બાલૈઃ પ્રગોપિતામિક્ષાખણ્ડં જીર્ણસ્વભૂપ્તકૈઃ
ઊંચા તાડના વૃક્ષો પર બેઠેલા કાગડાંને જોઈને ડરેલા બાળકો, ગામના વૃદ્ધોએ ચાવીને ફેંકેલા ઈખના ટુકડાંઓને ઉડાડી દે છે.
પુષ્પશેખરસમ્ભારવસનગ્રામબાલકમ્ । કદમ્બનિમ્બજમ્બીરગહનોપાન્તશીતલમ્
ફૂલોથી બનેલી વેણી પહેરેલા ગામના છોકરાઓ, કપડાં પણ ફૂલોથી જ બનાવેલા, કદંબ, લીમડો અને જામફળના ઘનછાયા ઝાડોની કિનારે ઠંડક માણે છે.
ક્ષૌમાનુતસ્તાસ્વરયા મઞ્જરીપૂર્ણકર્ણયા । ક્ષુત્ક્ષાન્તયા ભ્રાન્તરથ્યં ગ્રામખેટકકાન્તયા
લિનેનના કપડાં પહેરેલી, કાનમાં માખીઓની ગુંજ સાથે, ભૂખથી કમજોર થયેલી ગામની સુંદરીઓ ગામની ગલીઓમાં ફરતી હોય છે.
સરિત્તરઙ્ગસઙ્ઘટ્ટસંરાવાશ્રુતસઙ્કથમ્ । કર્ણજાડ્યઘનત્રાસવાઞ્છિતૈકાન્તસંસ્થિતિમ્
નદીની લહેરોના અથડામણ અને લોકોની ઉંચી વાતોથી કાન થાકી ગયા છે, તેથી એકાંતની ઇચ્છા રાખે છે.
દધિલિપ્તાસ્યહસ્તાંસૈર્ બદ્ધપુષ્પલતાધરૈઃ । નગ્નૈર્ ગોમયપઙ્કાઙ્કૈર્ બાલૈર્ આકુલચત્વરમ્
દહીંથી મોઢું અને હાથ લપેટેલા, ફૂલની વેણાથી હોઠ સજાવેલા, નંગા, ગાયના છાણ અને કાદવથી રંગાયેલા બાળકો ચૌકમાં ધમાલ મચાવે છે.
તીરશાદ્વલવલ્લીનાં દોલાન્દોલનહારિભિઃ । તરઙ્ગૈર્ વાહ્યમાનામ્બુલેખિકાઙ્કિતસૈકતમ્
નદીકાંઠે લીલાછમ ઘાસ અને વેલીઓ પર તરંગો ઝૂલતા જાય છે, પાણીથી રેખાઓ દોરેલી રેતીના ટાપુઓને લહેરો વહેંચી જાય છે.
દધિક્ષીરઘનામોદમત્તમન્થરમક્ષિકમ્ । કાલ્યભક્તાર્થનોદ્બાષ્પજર્જરામ્બરબાલકમ્
દહીં અને દૂધની મીઠી સુગંધથી મસ્ત અને ધીમી થયેલી મધમાખીઓ, અને ગામના બાળકો, સવારે ભોજન માગતા માગતા આંખોમાંથી આંસુ વહેતા, તેમનાં કપડાં ભીંજાય છે.
ગોમયાસિક્તવલયકરવારીકૃતક્રુધમ્ । ધમ્મિલ્લવલનાવ્યગ્રભૂતસ્ત્રીવિહસજ્જનમ્
ગાયના છાણના પાણીથી ભીંજાયેલા હાથ ગોળ ગોળ ફેરવતા બાળકો ગુસ્સે થાય છે, અને રમતમાં મગ્ન, વાળ છૂટેલા સ્ત્રીઓ હસી રહી છે.
દાન્તપુચ્છચ્છટચ્છન્નપતત્કકુદવાયસમ્ । ગૃહરથ્યાઙ્ગનદ્વારકીર્ણકુન્દકરણ્ડકમ્
આંગણાંમાં મોરનાં પાંખ, કાગળાંનાં પાંખ અને ગાયનાં પૂંછડાં પડ્યાં છે, ઘરોના દરવાજા, રસ્તાઓ અને ઓટલાં પર ચમેલીનાં ટોપલાં everywhere scattered છે.
ગૃહપાર્શ્વસ્થિતશ્વભ્રજાતૈઃ કુસુમિતદ્રુમૈઃ । પ્રત્યહં પ્રાતર્ આગુલ્ફમ્ આકીર્ણકુસુમાજિરમ્
ઘરોની બાજુમાં咲ેલા વૃક્ષો ઊભાં છે, રોજ સવારે એની ફૂલો પડીને જમીનને પગની એડી સુધી ફૂલોથી ઢાંકી દે છે.
સરચ્ચામરસારઙ્ગચલજઙ્ગલષણ્ડકમ્ । ગુઞ્જાનિકુઞ્જસઞ્જાતશષ્પસુપ્તમૃગાર્ભકમ્
ત્યાં જળકુંવળ અને હરણોવાળા વન છે, જ્યાં ઘાસના જૂથોમાં નાનાં હરણનાં બચ્ચાં સૂઈ જાય છે, અને ગુંજાવેલીઓમાં મધમાખીઓ ગુંજતી રહે છે.
એકાન્તરાસ્તવત્સૈકકર્ણસ્પન્દાસ્તમક્ષિકમ્ । ગોપોચ્છિષ્ટીકૃતદધિસમ્પર્કાસ્પન્દમક્ષિકમ્
અહીં-ત્યાં વાછરડાં એક કાન હલાવે છે, અને ગવાળાઓએ છોડેલા દહીંનો સ્વાદ લીધેલી મધમાખીઓ ધીમે ધીમે ફરતી રહે છે.
સમસ્તસદ્મસુ ક્ષીણમાક્ષિકાક્ષિપ્તમક્ષિકમ્ । ફુલ્લાશોકદ્રુમોદ્દ્યોતકૃતલાક્ષિકમન્દિરમ્
બધા ઘરોમાં મધમાખીઓ હવે બહુ ઓછી રહી ગઈ છે, જાણે કોઈએ હાંકી દીધી હોય. છતાં, ફૂલેલા અશોકના વૃક્ષોથી મહેલ સુંદર લાલ રંગે ઝગમગી ઉઠ્યાં છે.
શીકરાસારમરુતા નિત્યાર્દ્રવિકચદ્દ્રુમમ્ । કદમ્બમુકુલપ્રોતસપ્તચ્છદચ્છદોત્કરમ્
હંમેશા શીતળ પવનથી વૃક્ષોની પાંદડીઓ તાજી રહે છે; કદંબના કળીઓ અને સપ્તછદના પાંદડાં ગૂંચવાયેલા છે.
વૃતિવ્રાતલતાફુલ્લકેતકોત્કરમાલિનમ્ । બૃહત્પ્રણાલીપટલીરણદ્રુટરુટારવમ્
લતાવૃંદો ફૂલેલા કેતકીના ગુચ્છોથી શોભાયમાન છે, અને પહોળા પાંદડાવાળા વૃક્ષોમાં પક્ષીઓના કલરવથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું છે.
વાતાયનગુહાનિર્યત્સૌધવિશ્રાન્તવારિદમ્ । પૂર્ણપુષ્કરિણીપઙ્ક્તિપૂતરાજપથાન્તરમ્
ખિડીકીઓ અને મહેલની અંદરની ઓટલીઓમાંથી ઠંડો પવન વહી રહ્યો છે, અને રાજમાર્ગો પૂરા કમળવાળા તળાવોની પંક્તિઓથી પવિત્ર બન્યા છે.
નીરન્ધ્રવિટપચ્છાયાશીતલામલશાદ્વલમ્ । સર્વપુષ્પાસ્રવદ્બિન્દુપ્રતિબિમ્બિતતારકમ્
ઘણી ઘની છાંયાવાળી ડાળીઓથી ઢંકાયેલું, ઠંડુ અને શુદ્ધ તાજી ઘાસથી ભરેલું, જ્યાં દરેક ફૂલમાંથી ટપકતા પાણીનાં ટીપાંઓમાં તારાઓનો પ્રતિબિંબ દેખાય છે.
અનારતપતત્પુષ્પહિમવર્ષસિતાલયમ્ । વિચિત્રમઞ્જરીપુષ્પપત્ત્રપલ્વલપાદપમ્
અવિરત પડતા ફૂલો અને હિમના વરસાદથી હંમેશા ઠંડું રહેતું, અદ્ભુત ફૂલની મંજરીઓ, પાંદડા અને કમળના છોડોથી શોભાયમાન આવાસ.
ગૃહકક્ષ્યાન્તરાલીનમેઘગુપ્તચિરણ્ટિકમ્ । સૌધસ્થમેઘવિદ્યુદ્ભિર્ અનાદેયપ્રદીપકમ્
ઘર જેવી અંદરની ઓરડીઓ અને વાટિકાઓ ધરાવતું, જૂના ખૂણાઓ મેઘોથી છુપાયેલા, ઉપરના વાદળોની વીજળીથી પ્રકાશિત, જેને બીજાં દીવા જોઈએ જ નહીં.
કન્દરાનિલઝાઙ્કારઘનઘુઙ્ઘુમમણ્ડપમ્ । ચરચ્ચકોરહારીતહરિણીહારિમન્દિરમ્
ગુફાઓમાં પવનના ઘુંઘાટથી ગુંજતું મંડપ, ચાલતાં ચકોર, પોપટ અને હરણોની હારોથી શણગારેલું મહેલ.
ઉન્નિદ્રકન્દલોદ્વાન્તમાંસલામોદમન્થરૈઃ । મરુદ્ભિર્ મન્દમ્ આદાતુમ્ આરબ્ધૈર્ લોલપલ્લવમ્
જ્યાં પવન નરમ કૂંપળો અને ભીની જમીનની સુગંધથી ભરેલો હોય છે, અને ધીરે ધીરે હલનારી, રમતી પાંદડીઓને હલાવતો હોય છે.
લાવકાલાપલીલાયામ્ આલીનલલનાકુલમ્ । કોકકોકિલકાકોલકોલાહલસમાકુલમ્
જ્યાં લાવા અને મધમાખીઓની રમતી ટોળીઓ ભેગી થાય છે, અને કોયલ તથા કોકિલાના મધુર અને જીવંત અવાજોથી વાતાવરણ ગૂંજી ઉઠે છે.