તાલીનાં તલકચ્છેષુ રાજદુષ્કૃતદોષતઃ । નકુલી નવવર્ષાણિ કુષ્ઠનષ્ટાઙ્ગિકાભવમ્
તાડના વૃક્ષના તળિયે રાજાના દુષ્કર્મોના કારણે, હું નવ વર્ષ સુધી કુષ્ટરોગથી પીડાતો નકુલ બન્યો હતો.
વર્ષાણ્ય્ અષ્ટૌ સુરાષ્ટ્રેષુ દેવિ ગોત્વં મયા કૃતમ્ । સોઢું દુર્જનદુષ્ટાજ્ઞબાલગોપાલલીલયા
દેવી, સોરઠમાં આઠ વર્ષ સુધી હું ગાય બનીને રહ્યો હતો અને દુષ્ટ લોકોની તકલીફો તથા અજ્ઞાન ગોપાળાઓની રમૂજી આજ્ઞાઓ સહન કરી હતી.
વિહઙ્ગ્યા વૈરિવિન્યસ્તા વાગુરા વિપિનાવનૌ । ક્લેશેન મહતા ચ્છિન્ના અદ્યેમા વાસના ઇવ
પંખી તરીકે, હું જંગલના મેદાનમાં શત્રુએ પાંજરામાં પકડ્યો હતો અને ભારે દુઃખ સાથે છૂટકારો મેળવ્યો હતો, જેમ કે હવે આ વાસનાઓ તૂટી રહી છે.
કર્ણિકાક્રોડશય્યાસુ વિશ્રાન્તમ્ અલિના સહ । પદ્મકુડ્મલકોશેષુ ભુક્તકિઞ્જલ્કયા રહઃ
હું કમળના કળીઓની ઓટમાં મધમાખી સાથે આરામ કરતો અને ગુપ્ત રીતે કમળના પરાગનો આનંદ માણતો હતો.
ભ્રાન્તમ્ ઉત્તુઙ્ગશૃઙ્ગાસુ હરિણ્યા હારિનેત્રયા । વનસ્થલીષુ રમ્યાસુ કિરાતહતમર્મયા
ઊંચા પર્વતનાં શિખરો પર અને સુંદર જંગલની ખુલ્લી જગ્યાઓમાં, સુંદર આંખો ધરાવતી હરણ સાથે હું ફરી રહ્યો હતો, ત્યારે એક શિકારીએ મારાં જીવલેણ અંગોમાં ઘા કર્યો.
દૃષ્ટમ્ અષ્ટાસુ દિક્ષ્વ્ અબ્ધિકલ્લોલૈર્ ઉહ્યમાનયા । મત્સ્યાશ્વકચ્છપાસ્ફોટરટનાટનતાડનમ્
આઠેય દિશામાં મેં જોયું કે દરિયાની લહેરો મને વહેંચી રહી છે, અને માછલીઓ, ઘોડા અને કાચબાઓના ફાટવાના, હિંમતભર્યા અને ટકરાવના અવાજો સંભળાતા હતા.
પીતં ચર્મણ્વતીતીરે ગાયન્ત્યા મધુરસ્વનમ્ । સારતસ્ સુરતે સ્વૈરં સમન્તાત્ સાધુરઞ્જિતઃ
ચામ જેવી કાંઠે, મધુર અવાજે ગાતા ગાતા મેં પીધું; આનંદમય મિલનમાં, સારા અને સજ્જનોની વચ્ચે હું મનમુકી રીતે આનંદ માણ્યો.
તાલીતમાલકુઞ્જેષુ તરલાનનનેત્રયા । ક્ષીવયેક્ષણવિક્ષોભૈઃ કૃતં કાન્તાવલોકનમ્
તાળ અને તમાલના ઝાડોની છાંયમાં, ચંચળ ચહેરા અને આંખો ધરાવતી સ્ત્રી સાથે, હું પ્રિયાને જોઈ રહ્યો હતો, એની નજરના ઉલ્લાસથી મોહિત થઈને.
કનકસ્યન્દસન્દોહસુન્દરૈર્ અઙ્કપઙ્કજૈઃ । સ્વર્ગાપ્સરોઽમ્બુજિન્યાશુતોષિતા સુરષટ્પદા
સોનાની ધારા જેવી ચમકતી, કમળ જેવી જાંઘો ધરાવતી સ્વર્ગની સરોવરની અપ્સરાએ, દેવતાઓ રૂપે આવેલા મધમાખીઓનું મન મોહી લીધું હતું.
મણિકાઞ્ચનમાણિક્યમુક્તાનિકરભૂતલે । કલ્પદ્રુમવને મેરોર્ યૂના સહ રતં કૃતમ્
મણિ અને સોનાથી શોભતા, મોતી અને લાલથી છલકાતા મેદાન પર, મેરુ પર્વતના કલ્પવૃક્ષોના વનમાં, યુવાન સાથીની સાથે આનંદ માણ્યો હતો.
કલ્લોલાકુલકચ્છાસુ લસદ્ગુલુગુલાસુ ચ । વેલાવનગુહાસ્વ્ અબ્ધેશ્ ચિરં કૂર્મતયા સ્થિતમ્
દરિયાના કિનારે, તરંગોથી ઘેરાયેલી અને ગૂંજી રહેલી વનગૂફાઓમાં, હું લાંબા સમય સુધી કાચબાની જેમ સ્થિર રહ્યો હતો.
નલિનીનાલદોલાસુ દોલનં સરસાનિલમ્ । ચલત્પત્ત્રસજાલાસુ રાજહંસતયા કૃતમ્
હ્રદની ઠંડી હવામાં, કમળના ડાંઠ પર ઝૂલતો, હલનારી પાંદડીઓ વચ્ચે, હું રાજહંસ બની રમતો હતો.
શાદ્વલીદલદોલાનામ્ આન્દોલનવિનિદ્રતામ્ । મષકસ્ય મયાલોક્ય દીનં મષિકયા સ્થિતમ્
હલકી પવનમાં લહેરાતા ઘાસના પાંદડાંઓ પર, હું જોઉં છું કે એક થાકેલું મચ્છર પોતાની સાથી સાથે નિર્વિગ્ન રીતે પડ્યું છે.
તરત્તારતરઙ્ગાસુ ચઞ્ચદ્વીચ્યગ્રચુમ્બનૈઃ । ભ્રાન્તં શૈલસ્રવન્તીષુ જલવઞ્જુલબાલયા
કાંપતા અને તરંગોથી ઉછળતા પાણી પર, લહેરિયાંની ટોચે ચુંબન કરતાં, હું પર્વતોની નદીઓમાં પાણીની વેલ સાથે ભટકતો રહ્યો.
ગન્ધમાદનમન્દારમન્દિરે મદનાતુરઃ । પતિતઃ પાદયોઃ પૂર્વં વિદ્યાધરકુમારકઃ
ગંધમાદન અને મન્દારના સુગંધિત મહેલોમાં પ્રેમથી વ્યાકુળ થયેલો વિદ્યાધર યુવાન પહેલા જ તેના પગે પડી ગયો.
કીર્ણકર્પૂરપૂતેષુ તલ્પેષુ વ્યસનાતુરા । ચિરં વિલુલિતાસ્મીન્દોર્ બિમ્બેષ્વ્ ઇવ શશિપ્રભા
કર્પૂરથી છાંટેલા પથાર પર, તરસથી ત્રસ્ત થઈને, હું લાંબા સમય સુધી પડેલી રહી, જાણે કાચના ગોળ પર ચાંદની લહેરાય છે તેમ.
યોનિષ્વ્ અનેકવિધદુઃખશતાન્વિતાસુ ભ્રાન્તં મયોન્નમનસન્નમનાકુલાઙ્ગ્યા । સંસારદીર્ઘસરિતશ્ ચલયા લહર્યા દુર્વારવાતહરિણીસરણક્રમેણ
અनेक જાતનાં દુઃખોથી ભરેલા અનેક યોનિમાં, મારો મન ભટકતું અને ઊભરાતું-બેસતું, અંગો પણ અસ્વસ્થ, હું સંસારની લાંબી નદીની તેજ લહેરમાં વહેતો રહ્યો છું, જ્યાં ભાગ્યની પવન મને રોકી શકાતી નથી એવી રીતે દોડાવી રહી છે.
વજ્રાઙ્ગસારાદ્ બ્રહ્માણ્ડકુડ્યાન્ નિબિડમણ્ડલાત્ । કોટિયોજનસંવિષ્ટાત્ કથં તે નિર્ગતે ઉભે
વજ્ર જેવી મજબૂત અને ઘન બ્રહ્માંડની દીવાલમાંથી, જે કરોડો યોજન જેટલી પહોળી છે, તમે બંને કેવી રીતે બહાર નીકળી આવ્યા?
ક્વ બ્રહ્માણ્ડં ક્વ તદ્ભિત્તિઃ ક્વાત્રાસૌ વજ્રસારતા । કિલાવશ્યં સ્થિતે દેવ્યાવ્ અન્તઃપુરવરામ્બરે
ક્યાં છે એ બ્રહ્માંડ? ક્યાં છે એની દીવાલ? અને ક્યાં છે એ વજ્ર જેવી મજબૂતી? હે દેવી, તમે બંને તો ચોક્કસ મહેલના અંદરના આકાશમાં જ રહો છો.
તસ્મિન્ન્ એવ ગિરિગ્રામે તસ્મિન્ન્ એવાલયામ્બરે । બ્રાહ્મણસ્ સ વસિષ્ઠાખ્ય આસ્વાદયતિ રાજતામ્
એ જ પર્વત ગામમાં, એ જ ઘરનાં આકાશમાં, વસીષ્ઠ નામના બ્રાહ્મણ પોતાની રાજસત્તા માણે છે.
તમ્ એવ મણ્ડપાકાશકોણકં શૂન્યમાત્રકમ્ । ચતુસ્સમુદ્રપર્યન્તં ભૂતલં સો ઽનુભૂતવાન્
એ જ મંડપ જે ખાલી જગ્યા જેવું હતું, તેને તેણે ચાર સમુદ્રોથી ઘેરાયેલું આખું ભૂમિરૂપે અનુભવ્યું.
આકાશાત્મનિ ભૂપીઠે તસ્મિંસ્ તદ્ રાજપત્તનમ્ । રાજસદ્માનુભવતિ સ ચ સા ચાપ્ય્ અરુન્ધતી
આકાશ જેવું જે ભૂમિનું આસન હતું, એ પર તેણે અને અરુંધતીએ રાજધાની અને રાજમહેલનો અનુભવ કર્યો.
લીલાભિધાના સઞ્જાતા તયા ચ જ્ઞપ્તિર્ અર્ચિતા । જ્ઞપ્ત્યા સહ સમુલ્લઙ્ઘ્ય ખમ્ આશ્ચર્યમનોરમમ્
ત્યાં લીલા નામની એક સ્ત્રી પ્રગટ થઈ, અને તેણે જ્ઞાનને પૂજ્યું; પછી જ્ઞાન સાથે મળીને તે અદ્ભુત અને આનંદદાયક આકાશમાં આગળ વધી.
પ્રાદેશમાત્રે નભસિ સા તત્રૈવ ગૃહોદરે । બ્રહ્માણ્ડાન્તરમ્ આસાદ્ય ગિરિં વાસવમન્દિરમ્
માત્ર હાથની લંબાઈ જેટલા આકાશમાં, એ જ ઘરના અંદર, તેણે બીજું બ્રહ્માંડ, એક પર્વત અને ઇન્દ્રનું મહેલ પામ્યું.
બ્રહ્માણ્ડાત્ પરિનિર્ગત્ય સ્વગૃહે સ્થિતિમ્ આયયૌ । સ્વપ્નાત્ સ્વપ્નાન્તરં પ્રાપ્ય યથા તલ્પગતઃ પુમાન્
તે બ્રહ્માંડમાંથી બહાર આવીને પોતાના ઘરમાં પાછો ગયો, જેમ પથારીમાં પડેલો માણસ એક સ્વપ્નમાંથી બીજામાં પ્રવેશ કરે છે.
પ્રતિભામાત્રમ્ એવૈતત્ સર્વમ્ આકાશમાત્રકમ્ । ન બ્રહ્માણ્ડં ન સંસારો ન કુડ્યાદિ ન દૂરતા
આ બધું માત્ર ચેતનાની છબી છે, માત્ર આકાશ જેવું છે; અહીં કોઈ બ્રહ્માંડ નથી, કોઈ સંસાર નથી, કોઈ દીવાલ કે અંતર નથી.
સ્વચિત્તમ્ એવ કચતિ તયોસ્ તાદૃઙ્ મનોહરમ્ । વાસનામાત્રસોલ્લેખં ક્વ બ્રહ્માણ્ડં ક્વ સંસૃતિઃ
માત્ર પોતાનું મન જ તેજ આપે છે, અને બંને માટે એ જ રીતે આકર્ષક છે; જ્યાં બધું માત્ર સંસ્કારોથી જ ઊભું થાય છે, ત્યાં બ્રહ્માંડ ક્યાં અને સંસાર ક્યાં?
નિરાવરણમ્ એવેદં જ્ઞપ્ત્યાકાશમ્ અનન્તકમ્ । કિઞ્ચિત્ સ્વચિત્તેનોન્નીતં સ્પન્દયુક્ત્યેવ મારુતઃ
આ જ્ઞાનનું આકાશ ખરેખર અવરોધરહિત અને અનંત છે; પોતાનાં મનથી જે કંઈ ઉદભવે છે, એ પવનની જેમ સ્પંદનથી જ દેખાય છે.
ચિદાકાશમ્ અજં શાન્તં સર્વત્રૈવ હિ સર્વદા । ચિત્ત્વાજ્ જગદ્ ઇવાભાતિ સ્વયમ્ એવાત્મનાત્મનિ
ચેતનાનું આકાશ જન્મ રહિત અને શાંત છે, હંમેશા અને સર્વત્ર એવું જ રહે છે. મન દ્વારા જ જગત દેખાય છે, જે પોતે જ પોતાનામાં પ્રકાશિત થાય છે.
યેન બુદ્ધં તુ તસ્યૈતદ્ આકાશાદ્ અપિ શૂન્યકમ્ । ન બુદ્ધં યેન તસ્યૈતદ્ વજ્રસારાચલોપમમ્
જેને જાગૃતિ મળી છે, તેના માટે આ જગત આકાશથી પણ વધારે ખાલી લાગે છે; અને જેને જાગૃતિ નથી, તેના માટે આ જગત અડગ અને પર્વત જેટલું મજબૂત લાગે છે.