લક્ષયોજનવિસ્તીર્ણામ્ આકીર્ણાં ચ રજોલવૈઃ । નાનાજનપદવ્યૂહસ્થિરાવશ્યાયશીકરામ્
લક્ષ યોજન જેટલી પહોળી, ધૂળના કણોથી ભરેલી, અનેક પ્રદેશોની ગોઠવણીથી સ્થિર થયેલી અને ઓસથી ભીની એવી છે.
દ્વીપાત્ તુ દ્વિગુણં સાલં લવણાર્ણવલેખયા । દધત્યા વલિતાં બાહ્યે પ્રકોષ્ઠમ્ ઇવ કમ્બુના
આ દ્વીપની બહાર, એના કરતાં બમણી મોટી, મીઠા દરિયાની એક વૃત્તાકાર રેખા છે, જે તેને બહારથી વળગી રહી છે, જાણે વાંકી ભુજાની જેમ.
તતો ઽપિ દ્વિગુણં દેહં દધત્યા વલયાકૃતિમ્ । જગદ્ભુજલતાવ્યાપ્તાં શાકાખ્યદ્વીપલેખયા
પછી એના કરતાં પણ બમણી મોટી, કંકણ જેવી એક વૃત્ત છે, જેમાં શાકદ્વીપના પાણી ભરાયેલા છે અને જે જગતની લતાની જેમ ફેલાયેલી છે.
તતો ઽપિ દ્વિગુણાકારધારિણ્યા પરિવેષ્ટિતામ્ । પ્રત્યગ્રક્ષીરપૂર્ણાબ્ધિલેખયા સ્વાદુશીતયા
પછી એના કરતાં પણ બમણી મોટી, તાજા અને ઠંડા દૂધના સમુદ્રથી ભરેલી એક વૃત્તાકાર રેખા તેને ઘેરી રહી છે.
તતો ઽપિ દ્વિગુણાકારધારિણ્યા પરિવેષ્ટિતામ્ । નાનાજનાલઙ્કૃતયા કુશાખ્યદ્વીપલેખયા
તે પછી, એના કરતાં બે ગણી મોટી એવી એક વલયાકાર ભૂમિ છે, જે અનેક જાતિના લોકોથી શોભાયમાન છે અને જેને કુશદ્વીપ કહે છે.
તતો ઽપિ દ્વિગુણાકારં ધારયન્ત્યા વિવેષ્ટિતામ્ । દધ્યબ્ધિલેખયા નિત્યં સન્તર્પિતસુરૌઘયા
તે પછી, એના કરતાં પણ બે ગણી મોટી એવી દહીંના સમુદ્રની વલયરેખા છે, જે હંમેશા દેવતાઓને તૃપ્ત કરે છે.
તતઃ ક્રૌઞ્ચાભિધદ્વીપલેખયૈવમ્પ્રમાણયા । વેષ્ટિતાં ખાતખદયા નવાં નૃપપુરીમ્ ઇવ
પછી, એ જ માપની ક્રૌંચદ્વીપની વલયરેખા છે, જે ખાટખડ નામની રેખાથી ઘેરાયેલી છે, જાણે નવી રાજધાની હોય એમ.
તતો ઽપિ ચ ઘૃતામ્ભોધિલેખયૈવમ્પ્રમાણયા । તતો ઽપિ શલ્મલિદ્વીપલેખયામરપૂર્ણયા
તે પછી, એ જ માપની ઘીથી ભરેલા સમુદ્રની વલયરેખા છે; અને એના પછી, અમરોથી ભરપૂર એવી શાલ્મલિદ્વીપની વલયરેખા છે.
તતસ્ સુરામહામ્ભોધિલેખયા પુષ્પશુભ્રયા । શેષસ્ય દેહલતયા હરિમૂર્તિમ્ ઇવાશ્રિતામ્
પછી, દેવોના મહાસાગરની ફૂલ જેવી સફેદ રેખા અને શેષના શરીર સાથે, એ રીતે લાગી રહ્યું હતું કે જાણે હરિનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હોય.
તતો ગોમેદકદ્વીપલેખયૈવમ્પ્રમાણયા । ઇક્ષૂદલેખયાપ્ય્ એવં હિમવત્સાનુશુદ્ધયા
પછી, ગોમેદક દ્વીપની એટલી જ લંબાઈની રેખા અને એ જ રીતે હિમાલયની ઢાળ જેવી શુદ્ધ ઈખની રેખા પણ હતી.
તતો ઽપિ પુષ્કરદ્વીપલેખયા દ્વિગુણસ્થયા । અન્તે સ્વાદૂદકામ્ભોધિલેખયૈવમ્પ્રમાણયા
પછી, પુષ્કર દ્વીપની દોઢી મોટી રેખા અને અંતે એવી જ માપની મીઠા પાણીના મહાસાગરની રેખા હતી.
સપ્તસ્વ્ અર્ણવલેખાસુ નૈરૃતે કકુબન્તરે । જલેન્ધનજ્વલજ્જ્વાલવડવાગ્નિકણાઙ્કિતામ્
સાત મહાસાગરની રેખાઓમાં, દક્ષિણપશ્ચિમ દિશામાં, પાણીમાં સળગતા ઇંધણ જેવી અગ્નિની જ્વાળાઓના કણોથી ચિહ્નિત હતી.
તતો ઽપિ કોટિદશકં તપ્તકાઞ્ચનકાન્તયા । વલિતાં કાન્તિશાલિન્યા ભુવા ગીર્વાણભોગ્યયા
પછી એ કરતાં દસ કરોડ ગણું વિસ્તાર ધરાવતું, તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી, વળાંકયુક્ત અને સુંદર, દેવતાઓના આનંદ માટે યોગ્ય એવી ભૂમિ હતી.
અથ સપ્તાર્ણવદ્વીપહેમોર્વીણાં પ્રમાણતઃ । તતો દશગુણેનાધઃ પાતાલતલગામિના
પછી, સાત મહાસાગર અને સુવર્ણભૂમિના માપ પ્રમાણે, એ કરતાં દસ ગણું વધારે નીચે, પાતાળલોક સુધી વિસ્તરતું હતું.
નિખાતવલયેનોચ્ચૈશ્ શ્વભ્રસમ્ભારરૂપિણા । પાતાલગમમાર્ગેણ વલિતાં ભયદાત્મના
ઘણે ઊંડાણે દફનાયેલા ગોળાકાર ઘેરાવથી, ઊંચા અને ગુફાઓના સમૂહ જેવાં દેખાતા, પાતાળ તરફ જતાં ભયજનક માર્ગે વળાંક લેતી હતી.
એતસ્માત્ ખલુ સર્વસ્માત્ તતો દશગુણોચ્ચયા । આવ્યોમ સચતુર્દિક્કં શ્વભ્રસમ્ભારભીમયા
આ બધાથી દસ ગણું વધારે ઊંચે, ચારેય દિશામાં વ્યાપેલું, ગુફાઓના સમૂહથી ભયાનક એવું આકાશ હતું.
અર્ધે મ્લાનતમોરૂપલગ્નનીલોત્પલસ્રજા । નાનામાણિક્યશિખરકલ્હારકુમુદાબ્જયા
અર્ધ સુકાઈ ગયેલી, અંધકાર જેવી દેખાતી, નીલકમળની માળા પહેરેલી, વિવિધ રંગીન રત્નોથી શોભિત, તેમજ કુમુદ, કમળ અને જળકુમુદ જેવા ફૂલોની શોભા ધરાવતી હતી.
લોકાલોકાચલોત્તાલવિપુલાટ્ટાલમાલયા । વલિતાં ત્રિજગલ્લક્ષ્મીધમ્મિલ્લવલનામ્ ઇવ
લોકાલોક પર્વતની વિશાળ શ્રેણીથી ઘેરાયેલી, જેના ઊંચા શિખરો ત્રણેય લોકની લક્ષ્મીના વાળની વણાટ જેવી લાગે છે.
એતસ્માદ્ અથ સર્વસ્માત્ તતો દશગુણાત્મના । અજ્ઞાતભૂતસઞ્ચારનામ્નારણ્યેન પાલિતામ્
આ બધાથી આગળ અને દસગણું વિશાળ એવા સ્વરૂપમાં, અજ્ઞાત જીવોના વિહાર નામના એક અરણ્યે બધાની રક્ષા કરે છે.
એતસ્માદ્ અથ સર્વસ્માત્ તતો દશગુણાત્મના । નભસેવ ચતુર્દિક્કં વ્યાપ્તાં નિર્મલવારિણા
આ બધાથી આગળ અને દસગણું વિશાળ એવા સ્વરૂપમાં, તે ચારે દિશામાં એવી રીતે ફેલાયેલું છે, જેમ શુદ્ધ પાણી આખા આકાશમાં વ્યાપી જાય.
એતસ્માદ્ અથ સર્વસ્માત્ તતો દશગુણાત્મના । મેર્વાદિદ્રાવણોત્કેન જ્વાલાજાલેન માલિતામ્
આ બધાથી પર અને દસ ગણી વિશિષ્ટ, એ અગ્નિના જ્વાળાના ઘેરા વલયથી આવરાયેલું છે, જે મેરુ અને બીજા પર્વતોને પણ ઓગાળી શકે છે.
એતસ્માદ્ અથ સર્વસ્માત્ તતો દશગુણાત્મના । મેર્વાદ્ય્ અપ્ય્ અચલનીકં નયતા તૃણપાંસુવત્
આ બધાથી પર અને દસ ગણી વિશિષ્ટ, એ મેરુ અને બીજા અડગ પર્વતોને પણ ઘાસના તણખલાં કે ધૂળ જેવી સહેલાઈથી હલાવી શકે છે.
વહતાદ્રીન્દ્રવિસ્ફોટકારિદાર્વાગ્નિહારિણા । નિશ્શૂન્યત્વાદ્ અશબ્દેન મરુતા પરિતો વૃતામ્
એ ચારેય બાજુથી એવી પવનથી ઘેરાયેલું છે, જે પર્વતોને ફાડી શકે અને અગ્નિ વહન કરી શકે છતાં, પોતાની ખાલીપાને કારણે નિર્વાત અને નિઃશબ્દ રહે છે.
એતસ્માદ્ અથ સર્વસ્માત્ તતો દશગુણાત્મના । પરિતો વલિતાં વ્યોમ્ના નિશ્શૂન્યેનૈકરૂપિણા
આ બધાથી પર અને દસ ગણી વિશિષ્ટ, એ ચારેય બાજુથી એકરૂપ અને ખાલી આકાશથી ઘેરાયેલું છે.
અથ યોજનલક્ષાણાં શતેન ઘનરૂપિણા । વ્યાપ્તાં બ્રહ્માણ્ડખણ્ડેન હૈમેન રવિપર્વણા
પછી, સો યોજન જેટલી પહોળાઈ ધરાવતું, ઘન અને મજબૂત એવું, બ્રહ્માંડના એક ભાગથી ઢંકાયેલું અને સુવર્ણ જેવા સૂર્યના શિખરથી શોભિત હતું.
ઇતિ જલધિમહાદ્રિલોકપાલ ત્રિદશપુરામ્બરભૂતલપ્રણીતમ્ । જગદુદરમ્ અવેક્ષ્ય માનુષી પ્રાગ્ ભુવિ નિજમન્દિરકોટરં દદર્શ
આ રીતે, દરિયો, મહાન પર્વતો, દિશાઓના રક્ષક, દેવતાઓના શહેરો, આકાશ અને ધરતીથી બનેલું જગત જોઈને, તેણે પૃથ્વી પર પોતાના ઘરની ઓટલો જોઈ.
તતો દદૃશતુસ્ સદ્મ સ્વમ્ એવ સિદ્ધયોષિતૌ । અદૃશ્યે એવ લોકસ્ય મણ્ડપં બ્રાહ્મણાસ્પદમ્
પછી એ બે સિદ્ધ સ્ત્રીઓએ પોતાનું ઘર જોયું, જે દુનિયા માટે અદૃશ્ય હતું અને જ્યાં બ્રહ્માનું સ્થાન હતું.
ચિન્તાવિધુરદાસીકં બાષ્પક્લિન્નાઙ્ગનામુખમ્ । વિધ્વસ્તપ્રાયરચનં શીર્ણપત્ત્રામ્બુજોપમમ્
તેમાં ચિંતાથી વ્યાકુળ દાસીઓ હતી, સ્ત્રીઓના ચહેરા આંસુથી ભીંજાયેલા હતા, ઘરની રચના મોટેભાગે તૂટી ગયેલી હતી અને તે સુકાઈ ગયેલા કમળની પાંદડીઓ જેવી લાગી રહી હતી.
નષ્ટોત્સવપુરપ્રાયમ્ અગસ્ત્યાન્તમ્ ઇવાર્ણવમ્ । ગ્રીષ્મદગ્ધમ્ ઇવોદ્યાનં વિદ્યુદ્દગ્ધમ્ ઇવ દ્રુમમ્
એ ઘર એવો લાગતો હતો જેમ કે ઉત્સવો ગુમાવેલું શહેર, અગસ્ત્યના પ્રભાવ પછીનું સુકાયું દરિયો, ઉનાળામાં બળી ગયેલું બગીચું કે વીજળી પડવાથી સુકાઈ ગયેલું વૃક્ષ.
વાતચ્છિન્નમ્ ઇવામ્ભોદં હિમદગ્ધમ્ ઇવામ્બુજમ્ । સ્વલ્પસ્નેહદશં દીપમ્ ઇવાલોકનખેદદમ્
એવું લાગતું હતું જાણે પવનથી ફાટેલો વાદળ, તૂંટી ગયેલું કમળ, ઓછી તેલવાળું દીવડું કે જેને જોતા જ દુઃખ થાય.