સરિત્કેસરિકાનાલમ્ અવશ્યાયામ્બુબિન્દુકમ્ । શર્વરીભ્રમરીભ્રાન્તં ભૂતૌઘમષકાકુલમ્
ત્યાં નદી જેવી રેશમની લાઈનો, ડાંઠો અને ઓસડીના ટીપાં હતાં; રાત્રે ભમરાં ઉડતાં અને અનેક જીવાતો મચ્છર જેવી ભીડમાં ફરી રહી હતી.
અન્તર્ઘુણગણાકીર્ણં સુરન્ધ્રૈસ્ સુષિરૈર્ વૃતમ્ । ઉહ્યમાનં પયઃપૂરૈર્ દિવસાલોકકાન્તિમત્
આ કમળ અંદરના સૂત્રોના સમૂહથી ભરેલું હતું, દેવતાઓએ બનાવેલા છિદ્રોથી ઢંકાયેલું હતું, પાણીની ધારોમાં વહેતું હતું અને દિવસના પ્રકાશ જેવી તેજસ્વિતા ધરાવતું હતું.
રસાર્દ્રં ખે ભ્રમદ્ધંસં રાત્રિસઙ્કોચભાજનમ્ । પાતાલપઙ્કનિર્મગ્નનાગનાથમૃણાલકમ્
રસથી ભીંજાયેલું, જેમાં આકાશમાં હંસો વિહરે છે, રાત્રિના સંકોચનું પાત્ર, પાતાળના કાદવમાં ડૂબેલા સાપોના રાજા જેવું કમળના તંતુઓથી યુક્ત છે.
કદાચિદ્ આસ્પદામ્ભોધિકમ્પકમ્પિતદિગ્દલમ્ । અધો નાગગતાનન્તદૈત્યદાનવકણ્ટકમ્
ક્યારેક તેનું વિસ્તરણ સમુદ્રને હલાવીને દિશાઓને કંપાવે છે; નીચે અનંત દૈત્ય અને દાનવો માટે, જે સાપોમાં વસે છે, એ કાંટા સમાન છે.
અસુરવ્રણવલ્લર્યા સમ્ભોગસુકુમારયા । વ્યાપ્તભૂભૃન્મહાબીજહૃદયં બીજભૂતયા
તેનું હૃદય, મહાબીજ, અસુરોના ઘા જેવી કોમળ વેલથી ઘેરાયેલું છે, જે મિલનનો આનંદ માણે છે અને પર્વતરાજ પૃથ્વીને વ્યાપે છે, બીજરૂપ છે.
જમ્બુદ્વીપ ઇતિ ખ્યાતાં વિપુલાં તત્ર કર્ણિકામ્ । સરિત્કેસરિકાનાલાં નગરગ્રામકેસરામ્
ત્યાં વિશાળ પ્રદેશ છે, જેને જંબુદ્વીપ કહેવાય છે, તેની મધ્યમાં કર્ણિકા છે, નદીઓ કેસરિ છે અને શહેરો તથા ગામો તેના કેસર છે.
કુલશૈલોદ્ધુરોત્તુઙ્ગબીજસપ્તકસુન્દરીમ્ । મધ્યસ્થોચ્ચમહામેરુબીજાક્રાન્તનભસ્તલામ્
ઊંચા કુળપર્વતોના સુંદર સાત બીજોથી શોભાયમાન, એ ભૂમિની વચ્ચે મહાન મેરુ પર્વતનું બીજ આકાશને વ્યાપે છે.
સરઃપ્રાલેયકણિકાવનજઙ્ગલયૂથિકામ્ । સ્વલેખામણ્ડલાન્તસ્સ્થજનજાલાભ્રમણ્ડલામ્
એમાં સરોવર, હિમના ટીપાં, જંગલ અને જંગલી પ્રાણીઓના ટોળા છે; પોતાની જ કિરણમાળાની અંદર, વાદળ જેવી અનેક પ્રજાઓ વસે છે.
તાં યોજનશતાકારૈઃ પ્રતિરાકાં પ્રબોધિભિઃ । સાગરૈર્ ભ્રમરૈર્ વ્યાપ્તાં દિક્ચતુષ્ટયશાયિભિઃ
એ ધરતી સૈંકડો યોજન જેટલી પહોળી છે અને ચારેય બાજુ દરિયા, મધમાખીઓના ઝુંડ અને દિશાઓથી ઘેરાયેલી છે.
દિગ્દલાષ્ટકવિશ્રાન્તસસ્વનામ્ભોજષટ્પદામ્ । ભ્રાતૃભિર્ નવભિર્ ભૂપૈર્ નવધા પરિકલ્પિતામ્
આઠ દિશાઓના પાંખડાં પર આરામ કરતી, કમળ અને મધમાખીઓના ગુંજનથી ગૂંજતી, નવ ભાઈ રાજાઓએ નવ ભાગમાં વહેંચાયેલી છે.
લક્ષયોજનવિસ્તીર્ણામ્ આકીર્ણાં ચ રજોલવૈઃ । નાનાજનપદવ્યૂહસ્થિરાવશ્યાયશીકરામ્
લક્ષ યોજન જેટલી પહોળી, ધૂળના કણોથી ભરેલી, અનેક પ્રદેશોની ગોઠવણીથી સ્થિર થયેલી અને ઓસથી ભીની એવી છે.
દ્વીપાત્ તુ દ્વિગુણં સાલં લવણાર્ણવલેખયા । દધત્યા વલિતાં બાહ્યે પ્રકોષ્ઠમ્ ઇવ કમ્બુના
આ દ્વીપની બહાર, એના કરતાં બમણી મોટી, મીઠા દરિયાની એક વૃત્તાકાર રેખા છે, જે તેને બહારથી વળગી રહી છે, જાણે વાંકી ભુજાની જેમ.
તતો ઽપિ દ્વિગુણં દેહં દધત્યા વલયાકૃતિમ્ । જગદ્ભુજલતાવ્યાપ્તાં શાકાખ્યદ્વીપલેખયા
પછી એના કરતાં પણ બમણી મોટી, કંકણ જેવી એક વૃત્ત છે, જેમાં શાકદ્વીપના પાણી ભરાયેલા છે અને જે જગતની લતાની જેમ ફેલાયેલી છે.
તતો ઽપિ દ્વિગુણાકારધારિણ્યા પરિવેષ્ટિતામ્ । પ્રત્યગ્રક્ષીરપૂર્ણાબ્ધિલેખયા સ્વાદુશીતયા
પછી એના કરતાં પણ બમણી મોટી, તાજા અને ઠંડા દૂધના સમુદ્રથી ભરેલી એક વૃત્તાકાર રેખા તેને ઘેરી રહી છે.
તતો ઽપિ દ્વિગુણાકારધારિણ્યા પરિવેષ્ટિતામ્ । નાનાજનાલઙ્કૃતયા કુશાખ્યદ્વીપલેખયા
તે પછી, એના કરતાં બે ગણી મોટી એવી એક વલયાકાર ભૂમિ છે, જે અનેક જાતિના લોકોથી શોભાયમાન છે અને જેને કુશદ્વીપ કહે છે.
તતો ઽપિ દ્વિગુણાકારં ધારયન્ત્યા વિવેષ્ટિતામ્ । દધ્યબ્ધિલેખયા નિત્યં સન્તર્પિતસુરૌઘયા
તે પછી, એના કરતાં પણ બે ગણી મોટી એવી દહીંના સમુદ્રની વલયરેખા છે, જે હંમેશા દેવતાઓને તૃપ્ત કરે છે.
તતઃ ક્રૌઞ્ચાભિધદ્વીપલેખયૈવમ્પ્રમાણયા । વેષ્ટિતાં ખાતખદયા નવાં નૃપપુરીમ્ ઇવ
પછી, એ જ માપની ક્રૌંચદ્વીપની વલયરેખા છે, જે ખાટખડ નામની રેખાથી ઘેરાયેલી છે, જાણે નવી રાજધાની હોય એમ.
તતો ઽપિ ચ ઘૃતામ્ભોધિલેખયૈવમ્પ્રમાણયા । તતો ઽપિ શલ્મલિદ્વીપલેખયામરપૂર્ણયા
તે પછી, એ જ માપની ઘીથી ભરેલા સમુદ્રની વલયરેખા છે; અને એના પછી, અમરોથી ભરપૂર એવી શાલ્મલિદ્વીપની વલયરેખા છે.
તતસ્ સુરામહામ્ભોધિલેખયા પુષ્પશુભ્રયા । શેષસ્ય દેહલતયા હરિમૂર્તિમ્ ઇવાશ્રિતામ્
પછી, દેવોના મહાસાગરની ફૂલ જેવી સફેદ રેખા અને શેષના શરીર સાથે, એ રીતે લાગી રહ્યું હતું કે જાણે હરિનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હોય.
તતો ગોમેદકદ્વીપલેખયૈવમ્પ્રમાણયા । ઇક્ષૂદલેખયાપ્ય્ એવં હિમવત્સાનુશુદ્ધયા
પછી, ગોમેદક દ્વીપની એટલી જ લંબાઈની રેખા અને એ જ રીતે હિમાલયની ઢાળ જેવી શુદ્ધ ઈખની રેખા પણ હતી.
તતો ઽપિ પુષ્કરદ્વીપલેખયા દ્વિગુણસ્થયા । અન્તે સ્વાદૂદકામ્ભોધિલેખયૈવમ્પ્રમાણયા
પછી, પુષ્કર દ્વીપની દોઢી મોટી રેખા અને અંતે એવી જ માપની મીઠા પાણીના મહાસાગરની રેખા હતી.
સપ્તસ્વ્ અર્ણવલેખાસુ નૈરૃતે કકુબન્તરે । જલેન્ધનજ્વલજ્જ્વાલવડવાગ્નિકણાઙ્કિતામ્
સાત મહાસાગરની રેખાઓમાં, દક્ષિણપશ્ચિમ દિશામાં, પાણીમાં સળગતા ઇંધણ જેવી અગ્નિની જ્વાળાઓના કણોથી ચિહ્નિત હતી.
તતો ઽપિ કોટિદશકં તપ્તકાઞ્ચનકાન્તયા । વલિતાં કાન્તિશાલિન્યા ભુવા ગીર્વાણભોગ્યયા
પછી એ કરતાં દસ કરોડ ગણું વિસ્તાર ધરાવતું, તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી, વળાંકયુક્ત અને સુંદર, દેવતાઓના આનંદ માટે યોગ્ય એવી ભૂમિ હતી.
અથ સપ્તાર્ણવદ્વીપહેમોર્વીણાં પ્રમાણતઃ । તતો દશગુણેનાધઃ પાતાલતલગામિના
પછી, સાત મહાસાગર અને સુવર્ણભૂમિના માપ પ્રમાણે, એ કરતાં દસ ગણું વધારે નીચે, પાતાળલોક સુધી વિસ્તરતું હતું.
નિખાતવલયેનોચ્ચૈશ્ શ્વભ્રસમ્ભારરૂપિણા । પાતાલગમમાર્ગેણ વલિતાં ભયદાત્મના
ઘણે ઊંડાણે દફનાયેલા ગોળાકાર ઘેરાવથી, ઊંચા અને ગુફાઓના સમૂહ જેવાં દેખાતા, પાતાળ તરફ જતાં ભયજનક માર્ગે વળાંક લેતી હતી.
એતસ્માત્ ખલુ સર્વસ્માત્ તતો દશગુણોચ્ચયા । આવ્યોમ સચતુર્દિક્કં શ્વભ્રસમ્ભારભીમયા
આ બધાથી દસ ગણું વધારે ઊંચે, ચારેય દિશામાં વ્યાપેલું, ગુફાઓના સમૂહથી ભયાનક એવું આકાશ હતું.
અર્ધે મ્લાનતમોરૂપલગ્નનીલોત્પલસ્રજા । નાનામાણિક્યશિખરકલ્હારકુમુદાબ્જયા
અર્ધ સુકાઈ ગયેલી, અંધકાર જેવી દેખાતી, નીલકમળની માળા પહેરેલી, વિવિધ રંગીન રત્નોથી શોભિત, તેમજ કુમુદ, કમળ અને જળકુમુદ જેવા ફૂલોની શોભા ધરાવતી હતી.
લોકાલોકાચલોત્તાલવિપુલાટ્ટાલમાલયા । વલિતાં ત્રિજગલ્લક્ષ્મીધમ્મિલ્લવલનામ્ ઇવ
લોકાલોક પર્વતની વિશાળ શ્રેણીથી ઘેરાયેલી, જેના ઊંચા શિખરો ત્રણેય લોકની લક્ષ્મીના વાળની વણાટ જેવી લાગે છે.
એતસ્માદ્ અથ સર્વસ્માત્ તતો દશગુણાત્મના । અજ્ઞાતભૂતસઞ્ચારનામ્નારણ્યેન પાલિતામ્
આ બધાથી આગળ અને દસગણું વિશાળ એવા સ્વરૂપમાં, અજ્ઞાત જીવોના વિહાર નામના એક અરણ્યે બધાની રક્ષા કરે છે.
એતસ્માદ્ અથ સર્વસ્માત્ તતો દશગુણાત્મના । નભસેવ ચતુર્દિક્કં વ્યાપ્તાં નિર્મલવારિણા
આ બધાથી આગળ અને દસગણું વિશાળ એવા સ્વરૂપમાં, તે ચારે દિશામાં એવી રીતે ફેલાયેલું છે, જેમ શુદ્ધ પાણી આખા આકાશમાં વ્યાપી જાય.