ક્વચિદ્ રુદ્ધપુરાપૂરં ક્વચિદ્ બદ્ધમહાપુરમ્ । ક્વચિન્ માયાકૃતપુરં ક્વચિદ્ આગામિપત્તનમ્
ક્યાંક પ્રવેશદ્વાર બંધ થયેલા શહેરો છે, ક્યાંક મોટાં શહેરો ઘેરાયેલા છે; ક્યાંક માયાએ રચેલા શહેરો છે, તો ક્યાંક હજુ બનવાના પાટણો છે.
ક્વચિદ્ ભ્રમચ્ચન્દ્રસરઃ ક્વચિત્ સ્તબ્ધપયસ્સરઃ । ક્વચિત્ સરત્સિદ્ધગણં ક્વચિદ્ ઇન્દુકૃતોદયમ્
ક્યાંક ચાંદ્રમાની ફરતે ફરતા સરોવર છે, ક્યાંક પાણી એકદમ શાંત છે; ક્યાંક સિદ્ધોનો મેળાવડો છે, તો ક્યાંક ચાંદ્રમા હમણાં જ ઉગ્યો છે.
ક્વચિત્ સૂર્યોદયમયં ક્વચિદ્ રાત્રિતમોમયમ્ । ક્વચિત્ સન્ધ્યાંશુકપિશં ક્વચિન્ નીહારધૂસરમ્
ક્યાંક સૂર્યોદયની તેજસ્વિતા છે, ક્યાંક રાત્રીનું અંધકાર છે; ક્યાંક સાંજના રંગોથી આકાશ રંગાયું છે, તો ક્યાંક ધુમ્મસથી ધૂંધળું છે.
ક્વચિદ્ વિમાનધવલં ક્વચિદ્ વર્ષત્પયોધરમ્ । ક્વચિત્ સ્થલમ્ ઇવાકાશમ્ એવ વિશ્રાન્તલોકપમ્
ક્યાંક આકાશ વિમાનોની સફેદીથી ઝગમગે છે, ક્યાંક વાદળો વરસાદ વરસાવે છે; ક્યાંક આકાશ જમીન જેવું લાગે છે, જ્યાં જગત આરામ કરે છે.
ઊર્ધ્વાધોગમનવ્યગ્રસુરાસુરગણં ક્વચિત્ । પૂર્વાપરોત્તરાયામ્યદિક્સઞ્ચારાકુલં ક્વચિત્
ક્યારેક દેવો અને દાનવો ઉપર-નીચે ઝડપથી ફરે છે, તો ક્યારેક પૂર્વ, પશ્ચિમ, ઉત્તર અને દક્ષિણ દિશામાં જતાં વ્યસ્ત રહે છે.
અપિ યોજનલક્ષાણિ ક્વચિદ્ દુષ્પ્રાપધૂપકમ્ । અવિનાશતમઃપૂર્ણદૃષ્ટવદ્ વ્યોમવત્ ક્વચિત્
કેટલાક સ્થળોએ તો લાખો યોજન દૂર જવું પણ મુશ્કેલ હોય છે, ધૂમ્રપટમાં ઢંકાયેલું હોય છે; તો ક્યાંક અવિનાશી ઘન અંધકારથી ભરેલું આકાશ જેવું દેખાય છે.
અવિનાશિબૃહત્તેજઃ ક્વચિદ્ અર્કાનલોપમમ્ । હિમાનીજઠરાશીતં ક્વચિચ્ ચન્દ્રાદિસદ્મસુ
ક્યાંક અવિનાશી અને વિશાળ તેજ હોય છે, જે સૂર્ય કે અગ્નિ જેવું લાગે છે; તો ક્યાંક હિમાલયના પેટાળ જેવી કડક ઠંડી, ચંદ્રાદિ ગ્રહોના ગૃહોમાં જોવા મળે છે.
ક્વચિદ્ બૃહત્પુરોન્નૃત્યત્કલ્પવૃક્ષલતાવનમ્ । ક્વચિદ્ દૈત્યહતોત્તુઙ્ગપ્રપતદ્દેવપત્તનમ્
ક્યાંક મહાન શહેરો પર નૃત્ય કરતા કલ્પવૃક્ષોના જંગલો છે, તો ક્યાંક દૈત્યોના પરાજયથી આકાશમાંથી પડતાં દેવલોકના મહાનગરો છે.
વૈમાનિકનિપાતેન વહ્નિલેખાઙ્કિતં ક્વચિત્ । ક્વચિત્ કેતુશતોત્પાતમિથસ્સઙ્ઘટ્ટઘટ્ટિતમ્
ક્યાંક દેવવાહનો નીચે ઉતરે છે અને ત્યાં અગ્નિના રેખા દેખાય છે; તો ક્યાંક આકાશમાં અનેક પુછળતારા અથડાઈને હલચલ મચાવે છે.
ક્વચિચ્ છુભગ્રહગણપ્રગૃહીતાદ્યમઙ્ગલમ્ । ક્વચિદ્ રાત્રિતમોવ્યાપ્તં ક્વચિદ્ દિવસભાસુરમ્
ક્યાંક શુભ ગ્રહોના જૂથો આકાશને ઘેરી લે છે; ક્યાંક ઘોર અંધકાર છવાય છે; અને ક્યાંક દિવસની જેમ તેજથી ઝગમગે છે.
ક્વચિદ્ દુર્ગર્જદમ્ભોદં ક્વચિન્ મૂકચલામ્બુદમ્ । વાતાવકીર્ણશુક્લાભ્રખણ્ડપુષ્પોત્કરં ક્વચિત્
ક્યાંક ગર્જનારા મેઘો જોરથી ગર્જે છે; ક્યાંક શાંત વાદળો ધીરે ધીરે વહે છે; તો ક્યાંક પવન સફેદ વાદળના ટુકડાઓને ફૂલના ગુચ્છની જેમ ઉડાડે છે.
ક્વચિદ્ અત્યન્તનિશ્શૂન્યમ્ અવદાતમ્ અનન્તરમ્ । આનન્દિમૃદુશાન્તાચ્છં જ્ઞસ્યેવ હૃદયં તતમ્
ક્યાંક આકાશ એકદમ ખાલી અને નિર્મળ છે, તરત જ શાંત અને સુખદ લાગે છે; જાણે જ્ઞાનીએ જેવું નિર્વિકાર, શાંત અને સ્વચ્છ હૃદય ધરાવતું હોય એમ.
શુકવાહનભેકૌઘૈઃ ક્વચિદ્ ગલકૃતારવમ્ । શૂન્યતારાભિવલિતં ક્ષેત્રમ્ આકાશવાસિનામ્
ક્યાંક તો શુક અને દેડકાંઓના ટોળાં ગળામાંથી અવાજ ઊઠાવે છે; અને આકાશમાં તારાઓથી શોભાયમાન ખાલી જગ્યા આકાશવાસીઓનું ક્ષેત્ર બનેલું છે.
મયૂરહેમચૂડાદિપક્ષિભિઃ ક્વચિદ્ આવૃતમ્ । વિદ્યાધરીણાં દેવીનાં વાહનૈર્ વિહિતાસ્પદૈઃ
બીજી બાજુ, મોર અને સુવર્ણચૂડીવાળા અન્ય પક્ષીઓથી આ જગ્યા ભરાઈ ગઈ છે, જે વિદ્યાધરી દેવીઓના વાહન અને આરામસ્થાન તરીકે કામ કરે છે.
ક્વચિદ્ અભ્રાન્તરોન્નૃત્યદ્ગુહમાયૂરમણ્ડલમ્ । ક્વચિદ્ અગ્નિશુકૈશ્ શ્યામં શાદ્વલાનામ્ ઇવ સ્થલમ્
ક્યાંક વાદળોમાં મોરોના ટોળાં નૃત્ય કરે છે; તો ક્યાંક અગ્નિશુક નામના કાળાં પક્ષીઓથી જમીન એવી લાગે છે જાણે લીલોછમ મેદાન હોય.
ક્વચિત્ પ્રેતેશમહિષમહિમ્ના વાહનામ્બુદમ્ । ક્વચિદ્ અશ્વૈસ્ તૃણગ્રાસશઙ્કાગ્રસ્તાસિતામ્બુદમ્
ક્યાંક મેઘો યમરાજના મહિષના વૈભવથી વાહન બની જાય છે; તો ક્યાંક ઘોડાઓ મેઘોને ઘાસ સમજી ખાઈ જાય છે, એમ લાગે છે.
ક્વચિદ્ દેવપુરવ્યાપ્તં ક્વચિદ્ દૈત્યપુરાન્વિતમ્ । અન્યોઽન્યાપ્રાપ્યનગરં નગરન્ધ્રકરાલિનમ્
ક્યાંક દેવતાઓના શહેરોથી ભરેલું હતું, ક્યાંક અસુરોના શહેરો હતાં; કેટલાક શહેરો એકબીજાને પહોંચી શકતા નહોતાં, અને કેટલાક શહેરોમાં સાંકડી ગલીઓથી ભરપૂર હતાં.
ક્વચિત્ કુલાચલાકારનૃત્યદ્ભૈરવભાસુરમ્ । ક્વચિદ્ ગન્ધર્વનગરસુરસ્ત્રીવૃન્દબન્ધનમ્
ક્યાંક ભયાનક ભૈરવના નૃત્યથી, જે કુળપર્વત જેવું લાગતું, તેજ પથરાયું હતું; તો ક્યાંક ગંધર્વોના શહેરોમાં દેવસ્ત્રીઓના ટોળા ભેગા થયા હતાં.
ક્વચિદ્ કમ્પદ્ગિરિધ્વસ્તવૃક્ષલક્ષોક્ષિતામ્બુધિમ્ । ક્વચિન્ માયાકૃતાકાશનલિનીજલશીતલમ્
ક્યાંક ધ્રુજતા પર્વતોમાંથી પડેલા હજારોથી વધુ વૃક્ષોએ સમુદ્ર સુકાઈ ગયો હતો; તો ક્યાંક માયાથી ઊભા થયેલા આકાશકમળના પાણીથી ઠંડક છવાઈ હતી.
ક્વચિત્ સપક્ષશૈલેન્દ્રસમનૃત્યદ્વિનાયકમ્ । ક્વચિદ્ ઘર્ઘરવાતાઢ્યપક્ષપ્રોડ્ડીનપર્વતમ્
ક્યાંક પાંખવાળા પર્વતરાજે વિનાયક સાથે નૃત્ય કર્યું હતું; તો ક્યાંક ગર્જનારા પવનના જોરથી પર્વતો ઉછળીને ઉપર ઉડી ગયા હતાં.
ક્વચિદ્ ઇન્દુકરાવૃષ્ટિશીતલાહ્લાદિમારુતમ્ । ક્વચિત્ તપ્તાનલાદગ્ધદ્રુમપર્વતવારિદમ્
ક્યાંક ચાંદનીની ઠંડકવાળી પવન સુખદ અને શીતળ હતી, તો ક્યાંક અગ્નિની તાપથી વૃક્ષો, પર્વતો અને પાણી બળીને સુકાઈ ગયા હતા.
ક્વચિદ્ અત્યન્તસંશાન્તવાતાદ્યેકાન્તનિર્ધ્વનિ । ક્વચિત્ પર્વતતુલ્યાગ્નિશિખાસદૃશતોદયમ્
ક્યાંક સંપૂર્ણ શાંતિ હતી, ત્યાં પવનનો પણ લેશમાત્ર અવાજ નહોતો; તો ક્યાંક સૂર્યોદય પર્વત જેટલી ઊંચી અગ્નિની જ્વાળાની જેમ દેખાતો હતો.
ક્વચિત્ પ્રાવૃડ્ભરોન્મત્તઘનાભ્રરવઘર્ઘરમ્ । ક્વચિત્ સુરાસુરગણપ્રવૃત્તરણદુર્ગમમ્
ક્યાંક વરસાદી ઋતુમાં ઘનઘોર વાદળોનો ગર્જનારો અવાજ ગુંજી રહ્યો હતો, તો ક્યાંક દેવો અને અસુરો વચ્ચેના યુદ્ધથી માર્ગ પાર કરવો અશક્ય બનતો હતો.
ક્વચિદ્ વ્યોમાબ્જિનીહંસીસ્વરાહૂતાજવાહનમ્ । ક્વચિન્ મન્દાકિનીતીરનલિનીલુણ્ઠકાનિલમ્
ક્યાંક આકાશી સરોવરનાં હંસો મીઠાં સ્વરે બોલાવાયા, તો ક્યાંક મંદાકિની નદીના કિનારે પવન કમળોને ઉડાડી રહ્યો હતો.
શરીરિણીનાં ગઙ્ગાદિસરિતાં સન્નિધાનતઃ । પ્રોડ્ડીનમત્સ્યમકરકુલીરાન્તરકોટરમ્
શરીર ધરાવનારા જીવ અને ગંગા જેવી નદીઓના કારણે, અંદર અનેક ખાડાઓ બનેલા છે, જેમાં માછલીઓ, ઘોડાપદાં અને મગરો ઉછળતા રહે છે.
પાતાલગાર્કજનિતભૂચ્છાયાકાકતોદરમ્ । ક્વચિત્ ક્વચિન્ મણ્ડલેષુ ગ્રસ્તચન્દ્રાર્કમણ્ડલમ્
ક્યાંક ક્યાંક પાતાળ જેવી ઊંડાઈ, ભૂમિથી પડતી છાંયાની જેમ અંધારું, કે કાગડાના ગર્ભ જેવી ખાલી જગ્યા છે; અને કેટલાંક પ્રદેશોમાં ચાંદ્ર અને સૂર્યમંડળ ગળી જાય છે.
ક્વચિત્ સ્વર્ગાનિલાધૂતમાયાકુસુમકાનનમ્ । પતત્પુષ્પહિમાસારત્રસ્તવૈમાનિકાઙ્ગનમ્
બીજે ક્યાંક સ્વર્ગના પવનથી હલનારી માયાજાળ જેવી ફૂલોની વનરાજી છે, જ્યાં પડતા ફૂલો અને હિમના વરસાદથી વૈમનિક સ્ત્રીઓ ભયભીત થઈ જાય છે.
ઉડુમ્બરોદરમષકક્રમભ્રમજ્જગત્ત્રયાન્તરગતભૂતસઞ્ચયમ્ । વિલઙ્ઘ્ય તદ્ વરલલને વિમુચ્ય ખં મહીતલં પુનર્ અપિ ગન્તુમ્ ઉદ્યતે
અંજીર વૃક્ષના ખોખામાંથી, જ્યાં મચ્છર અને જીવજંતુઓ ભમતા હોય અને ત્રણેય લોકના જીવ ભેગા થયેલા હોય, એ શ્રેષ્ઠ નારી એ બધું પાર કરી, આકાશ છોડીને, ફરી પૃથ્વી પર જવા તૈયાર થઈ.
નભસ્તલાદ્ ગિરિગ્રામં ગચ્છન્ત્યૌ કિઞ્ચિદ્ એવ હિ । જ્ઞપ્તિચિત્તસ્થિતે ભૂમિતલં દદૃશતુસ્ સ્ત્રિયૌ
આ બે સ્ત્રીઓ જ્યારે આકાશમાંથી પર્વતના ગામ તરફ ઉતરી રહી હતી, ત્યારે તેમનું ધ્યાન જ્ઞાન અને મનમાં સ્થિર હતું અને નીચે ધરતીને જોઈ રહી હતી.
બ્રહ્માણ્ડનરહૃત્પદ્મં દિગષ્ટકદલં બૃહત્ । ગિરિકેસરસમ્બાધં સ્વામોદભરસુન્દરમ્
તેઓએ માણસના હૃદયમાં રહેલું કમળ જોયું, જે બ્રહ્માંડ જેટલું વિશાળ હતું, દિશાઓ તરફ ફેલાયેલા આઠ પાંદડા ધરાવતું, પર્વત જેવા રેશમથી ભરેલું અને પોતાના આનંદથી સુંદર લાગતું હતું.