વાતસ્કન્ધનિખાતાન્તવહત્ત્રિપથગાજલમ્ । આશ્ચર્યાલોકનવ્યગ્રસઞ્ચરત્ત્રિદશાર્ભકમ્
પવનના ખભા પર નદીઓના જાળ બેસાડવામાં આવ્યા હતા અને દેવબાળકો અદ્ભુત દ્રશ્યો જોવા ઉત્સુક થઈને અહીં-ત્યાં ફરતા હતા, એ જગ્યા આશ્ચર્યોથી ભરપૂર હતી.
સન્દેહસઞ્ચરદ્વજ્રચક્રશૂલાસિશક્તિમત્ । ક્વચિન્ નિર્ભિત્તિસદનગાયત્તુમ્બુરુનારદમ્
ક્યારેક વીજળી, ચક્ર, ભાલા, તલવાર અને શસ્ત્રો ધરાવનારાઓમાં સંશય ફરે છે; તો ક્યારેક તંબુરુ અને નારદના સંગીતથી ઘરો ગુંજી ઉઠે છે.
મેઘમાર્ગમહામેઘમહારમ્ભાકુલં ક્વચિત્ । ચિત્રન્યસ્તસમાકારમૂકકલ્પાન્તવારિદમ્
ક્યાંક વાદળોના માર્ગે મોટા મોટા વાદળોના ટોળાં ભેગાં થયાં હતાં, જેમ કે યુગના અંતે પાણી એકઠાં થાય છે, અને એ વાદળો વિવિધ આકારમાં будто ચિત્રમાં દોરેલા હોય એમ લાગતાં હતાં, અને મૌન, એકદમ શાંત હતાં.
ઉત્પક્ષકજ્જલાદ્રીન્દ્રસુન્દરામ્ભોધરં ક્વચિત્ । ક્વચિત્ કનકનિષ્ષ્યન્દકાન્તતાપાદવારિદમ્
ક્યાંક પહાડ પર રહેતા પક્ષીના પાંખ જેવી કાળી છાંયાવાળા સુંદર મેઘો હતાં, તો ક્યાંક સૂર્યકિરણોથી ઝળહળતાં, સોનાની જેમ તેજસ્વી વાદળો દેખાતા હતાં.
ક્વચિચ્ ચન્દ્રાભતાપાઢ્યવૃષ્ટમૂકામ્બુદાંશુકમ્ । ક્વચિન્ નિષ્પવનામ્ભોધિસંશાન્તં શૂન્યતાજલમ્
ક્યાંક વાદળો ચાંદની જેવી ઠંડી ઝાંખી રોશની વરસાવતા હતાં, તો ક્યાંક વાદળોનું સમુદ્ર પવન વિના એકદમ શાંત હતું, જાણે ખાલીપાનું જાળ પથરાયું હોય એમ લાગતું હતું.
ક્વચિદ્ વાતનદીપ્રૌઢવિમાનતૃણપલ્લવમ્ । ક્વચિચ્ ચલદલિવ્રાતપૃષ્ઠત્વક્કાન્તિનિર્મલમ્
ક્યાંક પવનની નદી ટેરેસ પરના ઘાસના પાંદડાંઓને લહેરાવતી હતી, જેથી એ વધુ લીલાં અને તાજાં લાગતાં હતાં; તો ક્યાંક વાદળોની સપાટી પર હલનારી પાંદડીઓની ઝાંખી ઝાંખી ઝગમગાટથી તેજસ્વી અને શુદ્ધ દેખાતી હતી.
ક્વચિન્ મેરુદરીકલ્પવાતધૂલિવિધૂસરમ્ । ક્વચિદ્ વિમાનગીર્વાણપ્રભાભિશ્ ચિત્રિતાઙ્ગનમ્
ક્યાંક પવનથી ઉડેલી ધૂળીથી આકાશ મેરુ પર્વતની ખીણ જેવી ધૂંધળી હતી; તો ક્યાંક દેવલોકના મહેલોની તેજસ્વી ઝાંખી અને સ્વર્ગની સુંદર સ્ત્રીઓના સૌંદર્યથી આકાશ શોભાયમાન હતું.
ક્વચિન્ નિરમ્બરોન્મત્તમાતૃમણ્ડલમાલિતમ્ । ક્વચિન્ નિત્યરવક્ષીવક્ષુબ્ધયોગીશ્વરીગણમ્
ક્યાંક આકાશ એકદમ ખાલી હતું અને ઉન્મત્ત માતૃઓના નૃત્યથી ઘેરાયેલું હતું; તો ક્યાંક હંમેશા ગુંજતા અને ઉગ્ર યોગીઓના સમૂહોથી ભરેલું હતું.
ક્વચિચ્ છાન્તસમાધિસ્થવિશ્રાન્તમુનિમણ્ડલમ્ । સમં દૂરાસ્તસંરમ્ભં સાધુચિત્તમનોહરમ્
ક્યાંક શાંત સમાધિમાં સ્થિત અને આરામ કરતા ઋષિઓના મંડળો હતા, જે ઉદ્વેગથી દૂર અને સારા મનવાળા લોકોના હૃદયને આનંદ આપતાં હતા.
ગાયત્કિન્નરગન્ધર્વસુરસ્ત્રીમણ્ડલં ક્વચિત્ । ક્વચિત્ સ્તબ્ધપુરાકીર્ણં વહત્સુરવરં ક્વચિત્
ક્યાંક કિનર, ગંધર્વ અને દેવસ્ત્રીઓના ગાતા સમૂહો હતા; તો ક્યાંક સ્થિર પુરીઓથી ઘેરાયેલા અને મહાન દેવતાઓ વિહાર કરતા હતા.
ક્વચિદ્ રુદ્ધપુરાપૂરં ક્વચિદ્ બદ્ધમહાપુરમ્ । ક્વચિન્ માયાકૃતપુરં ક્વચિદ્ આગામિપત્તનમ્
ક્યાંક પ્રવેશદ્વાર બંધ થયેલા શહેરો છે, ક્યાંક મોટાં શહેરો ઘેરાયેલા છે; ક્યાંક માયાએ રચેલા શહેરો છે, તો ક્યાંક હજુ બનવાના પાટણો છે.
ક્વચિદ્ ભ્રમચ્ચન્દ્રસરઃ ક્વચિત્ સ્તબ્ધપયસ્સરઃ । ક્વચિત્ સરત્સિદ્ધગણં ક્વચિદ્ ઇન્દુકૃતોદયમ્
ક્યાંક ચાંદ્રમાની ફરતે ફરતા સરોવર છે, ક્યાંક પાણી એકદમ શાંત છે; ક્યાંક સિદ્ધોનો મેળાવડો છે, તો ક્યાંક ચાંદ્રમા હમણાં જ ઉગ્યો છે.
ક્વચિત્ સૂર્યોદયમયં ક્વચિદ્ રાત્રિતમોમયમ્ । ક્વચિત્ સન્ધ્યાંશુકપિશં ક્વચિન્ નીહારધૂસરમ્
ક્યાંક સૂર્યોદયની તેજસ્વિતા છે, ક્યાંક રાત્રીનું અંધકાર છે; ક્યાંક સાંજના રંગોથી આકાશ રંગાયું છે, તો ક્યાંક ધુમ્મસથી ધૂંધળું છે.
ક્વચિદ્ વિમાનધવલં ક્વચિદ્ વર્ષત્પયોધરમ્ । ક્વચિત્ સ્થલમ્ ઇવાકાશમ્ એવ વિશ્રાન્તલોકપમ્
ક્યાંક આકાશ વિમાનોની સફેદીથી ઝગમગે છે, ક્યાંક વાદળો વરસાદ વરસાવે છે; ક્યાંક આકાશ જમીન જેવું લાગે છે, જ્યાં જગત આરામ કરે છે.
ઊર્ધ્વાધોગમનવ્યગ્રસુરાસુરગણં ક્વચિત્ । પૂર્વાપરોત્તરાયામ્યદિક્સઞ્ચારાકુલં ક્વચિત્
ક્યારેક દેવો અને દાનવો ઉપર-નીચે ઝડપથી ફરે છે, તો ક્યારેક પૂર્વ, પશ્ચિમ, ઉત્તર અને દક્ષિણ દિશામાં જતાં વ્યસ્ત રહે છે.
અપિ યોજનલક્ષાણિ ક્વચિદ્ દુષ્પ્રાપધૂપકમ્ । અવિનાશતમઃપૂર્ણદૃષ્ટવદ્ વ્યોમવત્ ક્વચિત્
કેટલાક સ્થળોએ તો લાખો યોજન દૂર જવું પણ મુશ્કેલ હોય છે, ધૂમ્રપટમાં ઢંકાયેલું હોય છે; તો ક્યાંક અવિનાશી ઘન અંધકારથી ભરેલું આકાશ જેવું દેખાય છે.
અવિનાશિબૃહત્તેજઃ ક્વચિદ્ અર્કાનલોપમમ્ । હિમાનીજઠરાશીતં ક્વચિચ્ ચન્દ્રાદિસદ્મસુ
ક્યાંક અવિનાશી અને વિશાળ તેજ હોય છે, જે સૂર્ય કે અગ્નિ જેવું લાગે છે; તો ક્યાંક હિમાલયના પેટાળ જેવી કડક ઠંડી, ચંદ્રાદિ ગ્રહોના ગૃહોમાં જોવા મળે છે.
ક્વચિદ્ બૃહત્પુરોન્નૃત્યત્કલ્પવૃક્ષલતાવનમ્ । ક્વચિદ્ દૈત્યહતોત્તુઙ્ગપ્રપતદ્દેવપત્તનમ્
ક્યાંક મહાન શહેરો પર નૃત્ય કરતા કલ્પવૃક્ષોના જંગલો છે, તો ક્યાંક દૈત્યોના પરાજયથી આકાશમાંથી પડતાં દેવલોકના મહાનગરો છે.
વૈમાનિકનિપાતેન વહ્નિલેખાઙ્કિતં ક્વચિત્ । ક્વચિત્ કેતુશતોત્પાતમિથસ્સઙ્ઘટ્ટઘટ્ટિતમ્
ક્યાંક દેવવાહનો નીચે ઉતરે છે અને ત્યાં અગ્નિના રેખા દેખાય છે; તો ક્યાંક આકાશમાં અનેક પુછળતારા અથડાઈને હલચલ મચાવે છે.
ક્વચિચ્ છુભગ્રહગણપ્રગૃહીતાદ્યમઙ્ગલમ્ । ક્વચિદ્ રાત્રિતમોવ્યાપ્તં ક્વચિદ્ દિવસભાસુરમ્
ક્યાંક શુભ ગ્રહોના જૂથો આકાશને ઘેરી લે છે; ક્યાંક ઘોર અંધકાર છવાય છે; અને ક્યાંક દિવસની જેમ તેજથી ઝગમગે છે.
ક્વચિદ્ દુર્ગર્જદમ્ભોદં ક્વચિન્ મૂકચલામ્બુદમ્ । વાતાવકીર્ણશુક્લાભ્રખણ્ડપુષ્પોત્કરં ક્વચિત્
ક્યાંક ગર્જનારા મેઘો જોરથી ગર્જે છે; ક્યાંક શાંત વાદળો ધીરે ધીરે વહે છે; તો ક્યાંક પવન સફેદ વાદળના ટુકડાઓને ફૂલના ગુચ્છની જેમ ઉડાડે છે.
ક્વચિદ્ અત્યન્તનિશ્શૂન્યમ્ અવદાતમ્ અનન્તરમ્ । આનન્દિમૃદુશાન્તાચ્છં જ્ઞસ્યેવ હૃદયં તતમ્
ક્યાંક આકાશ એકદમ ખાલી અને નિર્મળ છે, તરત જ શાંત અને સુખદ લાગે છે; જાણે જ્ઞાનીએ જેવું નિર્વિકાર, શાંત અને સ્વચ્છ હૃદય ધરાવતું હોય એમ.
શુકવાહનભેકૌઘૈઃ ક્વચિદ્ ગલકૃતારવમ્ । શૂન્યતારાભિવલિતં ક્ષેત્રમ્ આકાશવાસિનામ્
ક્યાંક તો શુક અને દેડકાંઓના ટોળાં ગળામાંથી અવાજ ઊઠાવે છે; અને આકાશમાં તારાઓથી શોભાયમાન ખાલી જગ્યા આકાશવાસીઓનું ક્ષેત્ર બનેલું છે.
મયૂરહેમચૂડાદિપક્ષિભિઃ ક્વચિદ્ આવૃતમ્ । વિદ્યાધરીણાં દેવીનાં વાહનૈર્ વિહિતાસ્પદૈઃ
બીજી બાજુ, મોર અને સુવર્ણચૂડીવાળા અન્ય પક્ષીઓથી આ જગ્યા ભરાઈ ગઈ છે, જે વિદ્યાધરી દેવીઓના વાહન અને આરામસ્થાન તરીકે કામ કરે છે.
ક્વચિદ્ અભ્રાન્તરોન્નૃત્યદ્ગુહમાયૂરમણ્ડલમ્ । ક્વચિદ્ અગ્નિશુકૈશ્ શ્યામં શાદ્વલાનામ્ ઇવ સ્થલમ્
ક્યાંક વાદળોમાં મોરોના ટોળાં નૃત્ય કરે છે; તો ક્યાંક અગ્નિશુક નામના કાળાં પક્ષીઓથી જમીન એવી લાગે છે જાણે લીલોછમ મેદાન હોય.
ક્વચિત્ પ્રેતેશમહિષમહિમ્ના વાહનામ્બુદમ્ । ક્વચિદ્ અશ્વૈસ્ તૃણગ્રાસશઙ્કાગ્રસ્તાસિતામ્બુદમ્
ક્યાંક મેઘો યમરાજના મહિષના વૈભવથી વાહન બની જાય છે; તો ક્યાંક ઘોડાઓ મેઘોને ઘાસ સમજી ખાઈ જાય છે, એમ લાગે છે.
ક્વચિદ્ દેવપુરવ્યાપ્તં ક્વચિદ્ દૈત્યપુરાન્વિતમ્ । અન્યોઽન્યાપ્રાપ્યનગરં નગરન્ધ્રકરાલિનમ્
ક્યાંક દેવતાઓના શહેરોથી ભરેલું હતું, ક્યાંક અસુરોના શહેરો હતાં; કેટલાક શહેરો એકબીજાને પહોંચી શકતા નહોતાં, અને કેટલાક શહેરોમાં સાંકડી ગલીઓથી ભરપૂર હતાં.
ક્વચિત્ કુલાચલાકારનૃત્યદ્ભૈરવભાસુરમ્ । ક્વચિદ્ ગન્ધર્વનગરસુરસ્ત્રીવૃન્દબન્ધનમ્
ક્યાંક ભયાનક ભૈરવના નૃત્યથી, જે કુળપર્વત જેવું લાગતું, તેજ પથરાયું હતું; તો ક્યાંક ગંધર્વોના શહેરોમાં દેવસ્ત્રીઓના ટોળા ભેગા થયા હતાં.
ક્વચિદ્ કમ્પદ્ગિરિધ્વસ્તવૃક્ષલક્ષોક્ષિતામ્બુધિમ્ । ક્વચિન્ માયાકૃતાકાશનલિનીજલશીતલમ્
ક્યાંક ધ્રુજતા પર્વતોમાંથી પડેલા હજારોથી વધુ વૃક્ષોએ સમુદ્ર સુકાઈ ગયો હતો; તો ક્યાંક માયાથી ઊભા થયેલા આકાશકમળના પાણીથી ઠંડક છવાઈ હતી.
ક્વચિત્ સપક્ષશૈલેન્દ્રસમનૃત્યદ્વિનાયકમ્ । ક્વચિદ્ ઘર્ઘરવાતાઢ્યપક્ષપ્રોડ્ડીનપર્વતમ્
ક્યાંક પાંખવાળા પર્વતરાજે વિનાયક સાથે નૃત્ય કર્યું હતું; તો ક્યાંક ગર્જનારા પવનના જોરથી પર્વતો ઉછળીને ઉપર ઉડી ગયા હતાં.