પર્યન્તસ્થિતકુમ્ભાણ્ડરક્ષોગુહ્યકમણ્ડલમ્ । વાતસ્કન્ધમહાવેગવહદ્વૈમાનિકવ્રજમ્
આ જગતના કિનારે કુંભાંડ, રાક્ષસ અને ગુહ્યકના વર્તુળો વસે છે; અને શક્તિશાળી પવનની ઝડપથી વિમાનમાં ફરતા દેવતાઓના જૂથો અહીંથી પસાર થાય છે.
વહદ્વિમાનઝાઙ્કારમુષ્ટિગ્રાહ્યઘનધ્વનિ । ગ્રહર્ક્ષગણસઞ્ચારસઞ્ચલદ્વાતયન્ત્રકમ્
અહીં વિમાનોની ગર્જના અને મુઠ્ઠીથી પકડાઈ શકે એટલી ઘનઘોર અવાજની ધ્વનિ સતત સંભળાય છે; ગ્રહો અને તારાઓની ગતિથી તેની યંત્રણા હંમેશા હલનચલન કરતી રહે છે.
નિકટાતપદગ્ધાલ્પસિદ્ધિસિદ્ધોજ્ઝિતાસ્પદમ્ । અર્કાશ્વમુખવાતાસ્તદગ્ધમુગ્ધવિમાનકમ્
આ સ્થાન ઓછું સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરનારાઓએ છોડેલું છે, કારણ કે અહીં સૂર્યની કિરણોથી બધું બળી ગયું છે; અને સૂર્યના ઘોડાના મોઢામાંથી નીકળતા પવનથી નિર્દોષ વિમાનો પણ ભસ્મ થઈ જાય છે.
લોકપાલાપ્સરોવૃન્દસઞ્ચારાચારચઞ્ચલમ્ । દેવાન્તઃપુરિકાદગ્ધધૂપધૂમામ્બુદાવૃતમ્
વિશ્વના રક્ષકો અને અપ્સરાઓના ટોળાંઓના આવાગમનથી અહીં હંમેશા ચંચળતા રહે છે; અને દેવીઓના અંતઃપુરોમાંથી ઉડી આવતાં ધૂપના ધૂમ્રવાદળોથી આ જગ્યા ઢંકાઈ જાય છે.
વિહગાહૃતદેવસ્ત્રીસ્વાઙ્ગવિભ્રષ્ટભૂષણમ્ । સામાન્યસિદ્ધાસહ્યોગ્રતેજઃપુઞ્જતમોબલમ્
દેવીઓના આભૂષણો પંખીઓએ ઉડાવી લીધા હતા, અને પોતાનું તેજ પણ ઓછું પડી ગયું હતું. ત્યાં સિદ્ધ પુરુષોની સામાન્ય શક્તિઓ ભેગી થઈ હતી, પણ તેની તાકાત હવે ઘટી ગઈ હતી.
બલવત્સિદ્ધસઙ્ઘટ્ટગમાગમવિઘટ્ટિતૈઃ । ઘનૈસ્ સાંશુકપાર્શ્વસ્થહિમવન્મેરુમન્દરમ્
સિદ્ધોના જૂથો વચ્ચેના જોરદાર અથડામણ અને વિખેરાવથી, હિમાલય, મેરુ અને મન્દર પર્વતોની રેશમી ઢાળીઓ પાસેના ઘણા વાદળો છૂટા પડી ગયા હતા.
કાકોલૂકૈસ્ સગૃધ્રૌઘૈઃ પુઞ્જીભૂતૈશ્ ચલૈર્ વૃતમ્ । નૃત્યદ્ભિર્ ડાકિનીવાહૈસ્ તરઙ્ગૈર્ ઇવ વારિધિમ્
કાગડા, ઉલ્લૂ અને ગૃધ્રોના ઉડતા ટોળાંઓ, સાથે ડાકિનીઓના જૂથો, સમુદ્રની તરંગો જેવી નૃત્ય કરતી ફરતી હતી અને બધું આસપાસથી ઘેરી લીધું હતું.
પ્રનૃત્યદ્યોગિનીસઙ્ઘૈશ્ શ્વકાકોષ્ટ્રખરાનનૈઃ । નિરર્થં યોજનશતં ગત્વાગચ્છદ્ભિર્ આવૃતમ્
કૂતરા, કાગડા, ઊંટ અને ગધેડા જેવા ચહેરાવાળી યોગિનીઓના જૂથો ઉગ્ર નૃત્ય કરતા હતા, અર્થહીન રીતે સૈકડો યોજન દૂર જઈને પાછા આવતાં, એમણે બધું ઘેરી લીધું હતું.
લોકપાલપુરોદ્વાન્તધૂપધૂમાભ્રમન્દિરમ્ । સિદ્ધગન્ધર્વમિથુનપ્રારબ્ધસુરતોત્સવમ્
તે એક વાદળોનું મહેલ હતું, જેમાં દુનિયાના રક્ષકોની આગળ ધૂપના ધૂમાડા ફેલાઈ રહ્યા હતા અને જ્યાં સિદ્ધો અને ગંધર્વોના જોડીવાળા ઉત્સવની શરૂઆત થઈ હતી.
સ્વર્ગગીતશ્રવોન્મત્તખદિરાક્રાન્તમાર્ગગમ્ । અનારતવહદ્ધિષ્ણ્યલક્ષલક્ષિતપક્ષિકમ્
તે રસ્તો ખદિર વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો હતો, સ્વર્ગીય ગીતોની મીઠી ધ્વનિ સાંભળી મસ્ત થઈ ગયેલો હતો અને સતત અનેક પંખીઓના વસવાટથી ઓળખાતો હતો.
વાતસ્કન્ધનિખાતાન્તવહત્ત્રિપથગાજલમ્ । આશ્ચર્યાલોકનવ્યગ્રસઞ્ચરત્ત્રિદશાર્ભકમ્
પવનના ખભા પર નદીઓના જાળ બેસાડવામાં આવ્યા હતા અને દેવબાળકો અદ્ભુત દ્રશ્યો જોવા ઉત્સુક થઈને અહીં-ત્યાં ફરતા હતા, એ જગ્યા આશ્ચર્યોથી ભરપૂર હતી.
સન્દેહસઞ્ચરદ્વજ્રચક્રશૂલાસિશક્તિમત્ । ક્વચિન્ નિર્ભિત્તિસદનગાયત્તુમ્બુરુનારદમ્
ક્યારેક વીજળી, ચક્ર, ભાલા, તલવાર અને શસ્ત્રો ધરાવનારાઓમાં સંશય ફરે છે; તો ક્યારેક તંબુરુ અને નારદના સંગીતથી ઘરો ગુંજી ઉઠે છે.
મેઘમાર્ગમહામેઘમહારમ્ભાકુલં ક્વચિત્ । ચિત્રન્યસ્તસમાકારમૂકકલ્પાન્તવારિદમ્
ક્યાંક વાદળોના માર્ગે મોટા મોટા વાદળોના ટોળાં ભેગાં થયાં હતાં, જેમ કે યુગના અંતે પાણી એકઠાં થાય છે, અને એ વાદળો વિવિધ આકારમાં будто ચિત્રમાં દોરેલા હોય એમ લાગતાં હતાં, અને મૌન, એકદમ શાંત હતાં.
ઉત્પક્ષકજ્જલાદ્રીન્દ્રસુન્દરામ્ભોધરં ક્વચિત્ । ક્વચિત્ કનકનિષ્ષ્યન્દકાન્તતાપાદવારિદમ્
ક્યાંક પહાડ પર રહેતા પક્ષીના પાંખ જેવી કાળી છાંયાવાળા સુંદર મેઘો હતાં, તો ક્યાંક સૂર્યકિરણોથી ઝળહળતાં, સોનાની જેમ તેજસ્વી વાદળો દેખાતા હતાં.
ક્વચિચ્ ચન્દ્રાભતાપાઢ્યવૃષ્ટમૂકામ્બુદાંશુકમ્ । ક્વચિન્ નિષ્પવનામ્ભોધિસંશાન્તં શૂન્યતાજલમ્
ક્યાંક વાદળો ચાંદની જેવી ઠંડી ઝાંખી રોશની વરસાવતા હતાં, તો ક્યાંક વાદળોનું સમુદ્ર પવન વિના એકદમ શાંત હતું, જાણે ખાલીપાનું જાળ પથરાયું હોય એમ લાગતું હતું.
ક્વચિદ્ વાતનદીપ્રૌઢવિમાનતૃણપલ્લવમ્ । ક્વચિચ્ ચલદલિવ્રાતપૃષ્ઠત્વક્કાન્તિનિર્મલમ્
ક્યાંક પવનની નદી ટેરેસ પરના ઘાસના પાંદડાંઓને લહેરાવતી હતી, જેથી એ વધુ લીલાં અને તાજાં લાગતાં હતાં; તો ક્યાંક વાદળોની સપાટી પર હલનારી પાંદડીઓની ઝાંખી ઝાંખી ઝગમગાટથી તેજસ્વી અને શુદ્ધ દેખાતી હતી.
ક્વચિન્ મેરુદરીકલ્પવાતધૂલિવિધૂસરમ્ । ક્વચિદ્ વિમાનગીર્વાણપ્રભાભિશ્ ચિત્રિતાઙ્ગનમ્
ક્યાંક પવનથી ઉડેલી ધૂળીથી આકાશ મેરુ પર્વતની ખીણ જેવી ધૂંધળી હતી; તો ક્યાંક દેવલોકના મહેલોની તેજસ્વી ઝાંખી અને સ્વર્ગની સુંદર સ્ત્રીઓના સૌંદર્યથી આકાશ શોભાયમાન હતું.
ક્વચિન્ નિરમ્બરોન્મત્તમાતૃમણ્ડલમાલિતમ્ । ક્વચિન્ નિત્યરવક્ષીવક્ષુબ્ધયોગીશ્વરીગણમ્
ક્યાંક આકાશ એકદમ ખાલી હતું અને ઉન્મત્ત માતૃઓના નૃત્યથી ઘેરાયેલું હતું; તો ક્યાંક હંમેશા ગુંજતા અને ઉગ્ર યોગીઓના સમૂહોથી ભરેલું હતું.
ક્વચિચ્ છાન્તસમાધિસ્થવિશ્રાન્તમુનિમણ્ડલમ્ । સમં દૂરાસ્તસંરમ્ભં સાધુચિત્તમનોહરમ્
ક્યાંક શાંત સમાધિમાં સ્થિત અને આરામ કરતા ઋષિઓના મંડળો હતા, જે ઉદ્વેગથી દૂર અને સારા મનવાળા લોકોના હૃદયને આનંદ આપતાં હતા.
ગાયત્કિન્નરગન્ધર્વસુરસ્ત્રીમણ્ડલં ક્વચિત્ । ક્વચિત્ સ્તબ્ધપુરાકીર્ણં વહત્સુરવરં ક્વચિત્
ક્યાંક કિનર, ગંધર્વ અને દેવસ્ત્રીઓના ગાતા સમૂહો હતા; તો ક્યાંક સ્થિર પુરીઓથી ઘેરાયેલા અને મહાન દેવતાઓ વિહાર કરતા હતા.
ક્વચિદ્ રુદ્ધપુરાપૂરં ક્વચિદ્ બદ્ધમહાપુરમ્ । ક્વચિન્ માયાકૃતપુરં ક્વચિદ્ આગામિપત્તનમ્
ક્યાંક પ્રવેશદ્વાર બંધ થયેલા શહેરો છે, ક્યાંક મોટાં શહેરો ઘેરાયેલા છે; ક્યાંક માયાએ રચેલા શહેરો છે, તો ક્યાંક હજુ બનવાના પાટણો છે.
ક્વચિદ્ ભ્રમચ્ચન્દ્રસરઃ ક્વચિત્ સ્તબ્ધપયસ્સરઃ । ક્વચિત્ સરત્સિદ્ધગણં ક્વચિદ્ ઇન્દુકૃતોદયમ્
ક્યાંક ચાંદ્રમાની ફરતે ફરતા સરોવર છે, ક્યાંક પાણી એકદમ શાંત છે; ક્યાંક સિદ્ધોનો મેળાવડો છે, તો ક્યાંક ચાંદ્રમા હમણાં જ ઉગ્યો છે.
ક્વચિત્ સૂર્યોદયમયં ક્વચિદ્ રાત્રિતમોમયમ્ । ક્વચિત્ સન્ધ્યાંશુકપિશં ક્વચિન્ નીહારધૂસરમ્
ક્યાંક સૂર્યોદયની તેજસ્વિતા છે, ક્યાંક રાત્રીનું અંધકાર છે; ક્યાંક સાંજના રંગોથી આકાશ રંગાયું છે, તો ક્યાંક ધુમ્મસથી ધૂંધળું છે.
ક્વચિદ્ વિમાનધવલં ક્વચિદ્ વર્ષત્પયોધરમ્ । ક્વચિત્ સ્થલમ્ ઇવાકાશમ્ એવ વિશ્રાન્તલોકપમ્
ક્યાંક આકાશ વિમાનોની સફેદીથી ઝગમગે છે, ક્યાંક વાદળો વરસાદ વરસાવે છે; ક્યાંક આકાશ જમીન જેવું લાગે છે, જ્યાં જગત આરામ કરે છે.
ઊર્ધ્વાધોગમનવ્યગ્રસુરાસુરગણં ક્વચિત્ । પૂર્વાપરોત્તરાયામ્યદિક્સઞ્ચારાકુલં ક્વચિત્
ક્યારેક દેવો અને દાનવો ઉપર-નીચે ઝડપથી ફરે છે, તો ક્યારેક પૂર્વ, પશ્ચિમ, ઉત્તર અને દક્ષિણ દિશામાં જતાં વ્યસ્ત રહે છે.
અપિ યોજનલક્ષાણિ ક્વચિદ્ દુષ્પ્રાપધૂપકમ્ । અવિનાશતમઃપૂર્ણદૃષ્ટવદ્ વ્યોમવત્ ક્વચિત્
કેટલાક સ્થળોએ તો લાખો યોજન દૂર જવું પણ મુશ્કેલ હોય છે, ધૂમ્રપટમાં ઢંકાયેલું હોય છે; તો ક્યાંક અવિનાશી ઘન અંધકારથી ભરેલું આકાશ જેવું દેખાય છે.
અવિનાશિબૃહત્તેજઃ ક્વચિદ્ અર્કાનલોપમમ્ । હિમાનીજઠરાશીતં ક્વચિચ્ ચન્દ્રાદિસદ્મસુ
ક્યાંક અવિનાશી અને વિશાળ તેજ હોય છે, જે સૂર્ય કે અગ્નિ જેવું લાગે છે; તો ક્યાંક હિમાલયના પેટાળ જેવી કડક ઠંડી, ચંદ્રાદિ ગ્રહોના ગૃહોમાં જોવા મળે છે.
ક્વચિદ્ બૃહત્પુરોન્નૃત્યત્કલ્પવૃક્ષલતાવનમ્ । ક્વચિદ્ દૈત્યહતોત્તુઙ્ગપ્રપતદ્દેવપત્તનમ્
ક્યાંક મહાન શહેરો પર નૃત્ય કરતા કલ્પવૃક્ષોના જંગલો છે, તો ક્યાંક દૈત્યોના પરાજયથી આકાશમાંથી પડતાં દેવલોકના મહાનગરો છે.
વૈમાનિકનિપાતેન વહ્નિલેખાઙ્કિતં ક્વચિત્ । ક્વચિત્ કેતુશતોત્પાતમિથસ્સઙ્ઘટ્ટઘટ્ટિતમ્
ક્યાંક દેવવાહનો નીચે ઉતરે છે અને ત્યાં અગ્નિના રેખા દેખાય છે; તો ક્યાંક આકાશમાં અનેક પુછળતારા અથડાઈને હલચલ મચાવે છે.
ક્વચિચ્ છુભગ્રહગણપ્રગૃહીતાદ્યમઙ્ગલમ્ । ક્વચિદ્ રાત્રિતમોવ્યાપ્તં ક્વચિદ્ દિવસભાસુરમ્
ક્યાંક શુભ ગ્રહોના જૂથો આકાશને ઘેરી લે છે; ક્યાંક ઘોર અંધકાર છવાય છે; અને ક્યાંક દિવસની જેમ તેજથી ઝગમગે છે.