તસ્ય તાદૃક્સ્વભાવસ્ય સમગ્રવિભવાન્વિતમ્ । સંસારજાલમ્ આભોગિ પ્રભો પ્રતિવિષાયતે
હે પ્રભુ, એવો સ્વભાવ ધરાવનારને, ભલે બધું વૈભવ મળ્યું હોય, સંસારનું જાળ તો ઝેર જેવું જ લાગે છે.
તાદૃશસ્ સ્યાન્ મહાસત્ત્વઃ ક ઇવાસ્મિન્ મહીતલે । પ્રકૃતે વ્યવહારે તં યો નિવેશયિતું ક્ષમઃ
આ ધરતી પર એવો મહાન આત્માવાળો કોણ હશે, જે તેને સામાન્ય જીવનમાં સ્થિર રાખી શકે?
ઇતિ નો યેયમ્ આયાતા શાખાપ્રસરશાલિની । આપત્ તામ્ અલમ્ ઉદ્ધર્તું સમુદેતુ દયાપરઃ
આ રીતે, શાખાઓની જેમ ફેલાયેલ આ દુઃખ આવી ગયું છે, તો દયાળુ કોઈ વ્યક્તિ તેને આ આપત્તિમાંથી બહાર કાઢવા માટે આગળ આવે.
મનસિ મોહમ્ અપાસ્ય મહામનાસ્ સકલમ્ આર્તિમતઃ કિલ સાધુતામ્ । સફલતાં નયતીહ તમોહરન્ દિનકરો ભુવિ ભાસ્કરતામ્ ઇવ
મનમાંથી ભ્રમ દૂર કરીને, મહાન મનવાળો સાચે જ બધા દુઃખી લોકોને સારા માર્ગે લઈ જાય છે; જેમ સૂર્ય પૃથ્વી પર અંધકાર દૂર કરીને પ્રકાશ આપે છે.
એવં ચેત્ તન્ મહાપ્રાજ્ઞં ભવન્તો રઘુનન્દનમ્ । ઇહાનયન્તુ ત્વરિતં હરિણં હરિણા ઇવ
જો એવું હોય, તો રઘુવંશી વિવેકી વ્યક્તિને અહીં ઝડપથી લાવો, જેમ હરણો હરણને લાવે છે.
એષ મોહો રઘુપતેર્ નાપદ્ભ્યો ન ચ રાગતઃ । વિવેકવૈરાગ્યકૃતો બોધ એષ મહોદયઃ
રઘુવંશીનો આ ભ્રમ કોઈ આપત્તિ કે આસક્તિથી નથી; આ તો વિવેક અને વૈરાગ્યથી જન્મેલો મહાન જાગૃતિ છે.
ઇહાયાતુ ક્ષણાદ્ રામસ્ તદ્ ઇહૈવ વયં ક્ષણાત્ । મોહં તસ્યાપનેષ્યામો મરુતો ઽદ્રેર્ ઘનં યથા
રામ અહીં તરત આવે, તો આપણે પણ અહીં અને હવે જ, તેના ભ્રમને પવન જે રીતે પર્વત પરથી વાદળને ઉડાડી દે છે, એ રીતે દૂર કરી દઈશું.
એતસ્મિન્ માર્જિતે યુક્ત્યા મોહે ચ રઘુનન્દનઃ । વિશ્રાન્તિમ્ એષ્યતિ પદે તસ્મિન્ વયમ્ ઇવોત્તમે
રઘુવંશી રામનો ભ્રમ યોગ્ય રીતે સાફ થઈ જાય, ત્યારે તે એ ઉત્તમ અવસ્થામાં આરામ પામશે, જેમ આપણે પામીએ છીએ.
સત્યતાં મુદિતાં પ્રજ્ઞાં વિશ્રાન્તિં ચ સમેત્ય સઃ । પીનતાં વરવર્ણત્વં પીતામૃત ઇવૈષ્યતિ
સત્ય, આનંદિત જ્ઞાન અને આરામ પ્રાપ્ત કરીને, તે તંદુરસ્ત અને તેજસ્વી બની જશે, જેમ કોઈ અમૃત પીધા પછી થાય છે.
નિજાં ચ પ્રકૃતામ્ એવ વ્યવહારપરમ્પરામ્ । પરિપૂર્ણમના માન્ય આચરિષ્યત્ય્ અખણ્ડિતામ્
તે પોતાનું મન પૂર્ણ સંતોષથી, પોતાની સ્વભાવિક અને અવિરત જીવનની રીતને માન આપીને, નિરંતર રીતે આચરશે.
ભવિષ્યતિ મહાસત્ત્વો જ્ઞાતલોકપરાવરઃ । સુખદુઃખદશાહીનસ્ સમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ
તે મહાન આત્મા બની જશે, જે આખા જગતને જાણે છે, સુખ-દુઃખથી અસ્પૃશ્ય રહે છે અને માટી, પથ્થર અને સોનામાં સમાન દૃષ્ટિ રાખે છે.
ઇત્ય્ ઉક્તે મુનિનાથેન રાજા સમ્પૂર્ણમાનસઃ । પ્રાહિણોદ્ રામમ્ આનેતું ભૂયો દૂતપરમ્પરામ્
મુનિએ આવું કહ્યું ત્યારે રાજા, મનથી સંતોષ પામીને, રામને લાવવા માટે ફરી દૂતોની શૃંખલા મોકલી.
એતાવતા ચ કાલેન રામો નિજગૃહાસનાત્ । પિતુસ્ સકાશમ્ આગન્તુમ્ ઉત્થિતો ઽર્ક ઇવાચલાત્
થોડા સમય પછી રામ પોતાના ઘરનાં આસન પરથી ઊભો થયો અને પિતાના પાસે જવા માટે, જાણે પર્વતમાંથી સૂર્ય ઊગે છે એમ.
વૃતઃ કતિપયૈર્ ભૃત્યૈર્ ભ્રાતૃભ્યાં ચાજગામ હ । તત્ પુણ્યં પિતુર્ આસ્થાનં સ્વર્ગં સુરપતેર્ ઇવ
થોડા ભૃત્યો અને ભાઈઓ સાથે રામ પિતાના પવિત્ર દરબારમાં પહોંચ્યો, જાણે દેવોના રાજાની સ્વર્ગમાં પહોંચ્યો હોય.
દૂરાદ્ એવ દદર્શાસૌ રામો દશરથં તદા । વૃતં રાજસમૂહેન દેવૌઘેનેવ વાસવમ્
દૂરથી જ રામે દશરથને રાજાની સભામાં ઘેરાયેલા જોયા, જેમ ઇન્દ્રને દેવોની ટોળી ઘેરી હોય તેમ.
વસિષ્ઠવિશ્વામિત્રાભ્યાં સેવિતં પાર્શ્વયોર્ દ્વયોઃ । સર્વશાસ્ત્રાર્થતજ્જ્ઞેન મન્ત્રિવૃન્દેન પાલિતમ્
દશરથના બંને બાજુએ વશિષ્ઠ અને વિશ્વામિત્ર હાજર હતા, અને બધા શાસ્ત્રોના અર્થ જાણતા મંત્રીઓએ તેમને સુરક્ષિત રાખ્યા હતા.
ચારુચામરહસ્તાભિઃ કાન્તાભિસ્ સમુપાસિતમ્ । કકુબ્ભિર્ ઇવ મૂર્તાભિસ્ સંસ્થિતાભિર્ યથોચિતમ્
સુંદર ચામર હાથમાં ધરતી રાણીઓએ દશરથની સેવા કરી, જેમ આકાશના દિશાઓ સ્વરૂપે ઊભી હોય તેમ.
વસિષ્ઠવિશ્વામિત્રાદ્યાસ્ તથા દશરથાદયઃ । દદૃશૂ રાઘવં દૂરાદ્ ઉપાયાન્તં ગુહોપમમ્
વશિષ્ઠ, વિશ્વામિત્ર અને દશરથ સહિતના સૌએ દૂરથી રાઘવને ગુહા જેવો દેખાતો આવતો જોયો.
સત્ત્વાવષ્ટમ્ભગર્વેણ શૈત્યેનેવ હિમાલયમ્ । શ્રિતં સકલસેવ્યેન ગમ્ભીરેણ સ્વરેણ ચ
સ્થિરતા અને ગર્વથી, જેમ હિમાલયની ઠંડક હોય છે, તેમ સર્વેની સેવા માટે તૈયાર અને ઊંડા સ્વરવાળા.
સૌમ્યં સમશુભાકારં વિનયોદારમ્ ઊર્જિતમ્ । કાન્તોપશાન્તવપુષં પરસ્યાર્થસ્ય ભાજનમ્
સૌમ્ય, સમતોલ રૂપ ધરાવતો, વિનય અને ઉદારતા સાથે બળવાન, સુંદર અને શાંત સ્વરૂપ ધરાવતો, બીજાના કલ્યાણ માટે યોગ્ય पात्र.
સમુદ્યદ્યૌવનારમ્ભમ્ ઉદ્યોગશમશોભિતમ્ । અનુદ્વિગ્નમ્ અનાયાસં પૂર્ણપ્રાયમનોરથમ્
યૌવનની શરૂઆતમાં, પ્રયત્ન અને શાંતિથી શોભાયમાન, ચિંતામુક્ત, સહજ અને લગભગ સર્વે ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થયેલી.
વિચારિતજગદ્યાત્રં પવિત્રગુણગોચરમ્ । મહાસત્ત્વૈકલોભેન ગુણૈર્ ઇવ સમાશ્રિતમ્
જગતની ગતિને વિચારીને, પવિત્ર ગુણોમાં વિહાર કરતો, મહાનતાની એકાગ્રતા સાથે, ગુણોથી ઘેરાયેલો હોય તેમ.
ઉદારસારમ્ આપૂર્ણમ્ અન્તઃકરણકોટરમ્ । અવિક્ષુભિતયા વૃત્ત્યા દર્શયન્તમ્ અનુત્તમમ્
મહાન ગુણોથી ભરેલું, મનનું આંતરિક કોટર પૂર્ણ થયું હતું અને એ અડગ સ્થિતિમાં સર્વોત્તમને પ્રગટાવતું હતું.
એવં ગુણગણાકીર્ણો દૂરાદ્ એવ રઘૂદ્વહઃ । પરિમેયસિતાચ્છાચ્છસ્વહારામ્બરપલ્લવઃ
આ રીતે અનેક ગુણોથી શોભાયમાન, રઘુવંશી દૂરથી જ દેખાતા હતા, એમના કપડાં અને આભૂષણો સફેદ અને નિર્મળ તેજથી ચમકી ઉઠ્યા હતા.
પ્રણનામ ચલચ્ચારુચૂડામણિમરીચિના । શિરસા વસુધાકમ્પલોલમાનાચલશ્રિયા
તેણે નમસ્કાર કર્યો, એની સુંદર શિખર પર મુકાયેલો મણિ ઝગમગતો હતો અને માથું પર્વત જેવી મહિમા સાથે ધરતીને હલાવી દે તેવા ગૌરવથી ઝુકાવ્યું હતું.
પ્રથમં પિતરં પશ્ચાન્ મુનીન્ માન્યૈકમ્ આનતઃ । તતો વિપ્રાંસ્ તતો બન્ધૂંસ્ તતો ઽધિકગુણાન્ ગુરૂન્
પહેલા તેણે પિતાને નમસ્કાર કર્યો, પછી માનનીય ઋષિઓને, ત્યારબાદ બ્રાહ્મણોને, પછી સંબંધીઓને અને અંતે વધારે ગુણ ધરાવતા ગુરૂઓને નમસ્કાર કર્યો.
જગ્રાહ ચાત્મના દૃષ્ટ્વા મનાક્ સ્વાદુગિરા તથા । રાજલોકેન વિહિતાં સ પ્રણામપરમ્પરામ્
તે સમયે રાજાએ પોતાનો મીઠો સ્વભાવ અને મધુર વાણીથી રાજ્યના લોકો દ્વારા કરવામાં આવેલી વંદનાની શ્રેણી આનંદપૂર્વક સ્વીકારી.
વિહિતાશીર્ મુનિભ્યાં તુ રામસ્ સ શમમાનસઃ । આસસાદ પિતુઃ પુણ્યં સમીપં સુરસુન્દરઃ
મુનિઓ પાસેથી આશીર્વાદ લઈને, શાંત મનવાળો રામ સુંદર દેવકન્યાની જેમ તેજસ્વી બની પિતાજીના પવિત્ર સાનિધ્યમાં પહોંચ્યો.
પાદાભિવન્દનરતં તમ્ અથાસૌ મહીપતિઃ । શિરસ્ય્ અભ્યાલિલિઙ્ગાશુ ચુચુમ્બ ચ પુનઃ પુનઃ
પગે વંદનામાં તત્પર એવા રામને જોઈને રાજાએ તરત જ તેને માથા પર ભેટી લીધા અને વારંવાર પ્રેમથી ચુંબન આપ્યા.
શત્રુઘ્નં લક્ષ્મણં ચૈવ તથૈવ પરવીરહા । આલિલિઙ્ગ ઘનસ્નેહં રાજહંસો ઽમ્બુજં યથા
એ જ રીતે રાજાએ શત્રુઘ્ન અને લક્ષ્મણને પણ, જેમ રાજહંસ કમળને પ્રેમથી ભેટે છે તેમ, ઊંડા સ્નેહથી ભેટી લીધા.