તદ્વેશાંસ્ તન્મયાચારાંસ્ તથા તાન્ એવ બાલકાન્ । તા એવ બાલવનિતાસ્ તાંસ્ તાન્ એવ ચ મન્ત્રિણઃ
એણે એ જ વેશવાળા અને એ જ વર્તનવાળા બાળકો, એ જ યુવતીઓ અને એ જ મંત્રીઓ ફરીથી જોઈ લીધા.
તાન્ એવ ભુવિ ભૂપાલાંસ્ તાંસ્ તાન્ એવ ચ પણ્ડિતાન્ । તાન્ એવ નર્મસચિવાન્ ભૃત્યાંસ્ તાન્ એવ તાદૃશાન્
એણે એ જ ધરતી પરના રાજાઓ, એ જ વિદ્વાનો, એ જ હાસ્યમિત્રો, એ જ સેવકો અને એવા જ બીજા લોકોને જોઈ લીધા.
અથાન્યાન્ અન્યપૂર્વાંશ્ ચ પણ્ડિતાન્ સુહૃદસ્ તથા । વ્યવહારાંસ્ તથા ચાન્યાન્ પૌરાન્ અન્યાંસ્ તથૈવ ચ
પછી તેણે બીજા નવા વિદ્વાનો, મિત્રો, વિવિધ અધિકારીઓ અને અન્ય નાગરિકોને પણ જોયા.
મધ્યાહ્નકાલં દિવસં ઘનઘર્માકુલા દિશઃ । અન્તરિક્ષં સચન્દ્રાર્કં સામ્ભોદપવનધ્વનિ
તેણે મધ્યાહ્નનો સમય, દિવસ, ભારે ગરમીથી વ્યાકુળ દિશાઓ, ચાંદ્ર અને સૂર્યવાળું આકાશ, અને વાદળ, પાણી તથા પવનના અવાજો જોયા.
મહીં હ્રદનદીશૈલપુરપત્તનમણ્ડિતામ્ । નાનાનગરવિન્યાસજઙ્ગલગ્રામસઙ્કુલામ્
તેણે તળાવો, નદીઓ, પર્વતો, શહેરો અને ગામડાંઓથી શોભાયમાન ધરતી, અનેક શહેરો, જંગલો અને ગામડાંઓથી ભરેલી ધરતી જોયી.
દ્વિર્ અષ્ટવર્ષં ભૂપાલં પ્રાક્તન્યા જરસોજ્ઝિતમ્ । પ્રાક્તનીં જનતાં સર્વાં સમસ્તાન્ ગ્રામવાસિનઃ
તેણે સોળ વર્ષનો, જૂની વૃદ્ધિમાંથી મુક્ત થયેલો રાજા, અગાઉના લોકો અને બધા ગામવાસીઓને પણ પહેલા જેવાં જોયા.
સા તાન્ આલોક્ય લલના ચિન્તાપરવશાભવત્ । તે ઽસ્મિન્ નગરવાસ્તવ્યાઃ કષ્ટં સર્વે મૃતા ઇતિ
તે સ્ત્રીએ તેમને જોઈને ખૂબ ચિંતિત થઈ ગઈ, મનમાં વિચાર્યું કે, 'આ શહેરના બધા લોકો ભારે દુઃખ ભોગવીને મરી ગયા છે.'
પુનઃપ્રજ્ઞપ્તિબોધેન પ્રાક્તનાન્તઃપુરાન્તરમ્ । આજગામ દદર્શાત્ર સાર્ધરાત્રં તથૈવ તત્
પછી, જ્યારે તેને ફરીથી સંજાન આવી, ત્યારે તે પોતાના જૂના મહેલના અંદરના ભાગમાં ગઈ અને ત્યાં, મધ્યરાત્રે, બધું પહેલાં જેવું જ જોઈu.
શવરૂપં સ્વભર્તારં પુષ્પસમ્ભારગોપિતમ્ । નિદ્રાકુલં પરિજનસન્નિવેશં તથૈવ તમ્
તેણે પોતાના પતિને મૃતદેહ જેવો જોઈu, ફૂલોની ઢગલીએ ઢાંકેલો હતો અને આસપાસના સેવકો ઊંઘમાં મસ્ત પડેલા હતા.
અથ સોત્થાપયામ્ આસ નિદ્રાક્રાન્તં સખીજનમ્ । આહ ચાતીવ મે દુઃખમ્ આસ્થાનં દીયતામ્ ઇતિ
પછી તેણે ઊંઘમાં ગરકાવ થયેલી સાથિનીઓને જગાડવા માંડી અને કહ્યું, 'મને બહુ દુઃખ થાય છે, મને રાજદરમાં લઈ જાવ.'
ભર્તુસ્ સિંહાસનસ્યાસ્ય પાર્શ્વે તિષ્ઠામ્ય્ અહં યદિ । પશ્યન્તી સભ્યસઙ્ઘાતં તત્ પ્રજીવામિ નાન્યથા
હું મારા પતિના સિંહાસન પાસે ઊભી રહીને જ્યારે સભાસદોને જોઈ શકું, ત્યારે જ જીવતી રહી શકું છું; નહીં તો મારું જીવવું શક્ય નથી.
સ રાજપરિવારો ઽથ તયેત્ય્ ઉક્તો યથાક્રમમ્ । આસીદ્ અનિદ્રસ્ સુવ્યગ્રસ્ સર્વસ્ સર્વસ્વકર્મસુ
પછી, જ્યારે તેણે આવું કહ્યું, ત્યારે રાજાના સેવકો દરેકે પોતાના કામ પ્રમાણે જાગૃત અને ચુસ્ત બની ગયા, અને બધાએ પોતાના કામમાં પૂરેપૂરો ધ્યાન આપ્યું.
પૌરાન્ સભ્યાન્ સમાનેતું યયુર્ યાષ્ટીકપઙ્ક્તયઃ । વ્યવહારં કલયિતુમ્ ઉર્વીમ્ અર્કકરા ઇવ
દરવાજા પર ઉભેલા રક્ષકો નાગરિકો અને સભાસદોને બોલાવવા માટે નીકળી પડ્યા, અને બધું યોગ્ય રીતે ગોઠવવા લાગ્યા, જાણે સૂર્યની કિરણો ધરા પર ફેલાય છે એમ.
આસ્થાનભૂમિં ભૃત્યાશ્ ચ માર્જયામ્ આસુર્ આદૃતાઃ । પ્રાવૃટ્પયોદમલિનં ખં શરદ્વાસરા ઇવ
વિશ્વાસુ ભૃત્યો સભા સ્થળને સાફ કરવા લાગ્યા, જેમ ચોમાસાની વાદળોથી મલિન થયેલું આકાશ શરદ ઋતુમાં ધીમે ધીમે સ્વચ્છ થાય છે એમ.
અઙ્ગનં પ્રતિ દીપૌઘાસ્ તસ્થુઃ પીતતમોઽમ્ભસઃ । આશ્ચાર્યદર્શનાયેવ પ્રાપ્તા નક્ષત્રપઙ્ક્તયઃ
અંગણાની આસપાસ દીવટીઓની પંક્તિઓ એમ જળમાં રહેલા અંધકારને દૂર કરીને તેજપુર્વક ઊભી હતી, જાણે આકાશના તારાઓની લાઈનો જ અદભુત દર્શન માટે નીચે આવી ગઈ હોય.
જનતાઃ પૂરયામ્ આસુઃ પૂરૈર્ અજિરભૂમિકાઃ । અબ્ધીન્ પ્રલયસંશુષ્કાન્ પુરાસર્ગે ઇવામ્ભસા
લોકોની ભીડે અંજિરની જમીનને ભરપૂર કરી દીધી, જેમ સર્જનના આરંભે, પ્રલય પછી સુકાઈ ગયેલા દરિયાઓ ફરીથી પાણીથી છલકાઈ જાય છે.
આજગ્મુર્ મન્ત્રિસામન્તાસ્ સ્વં સ્વં સ્થાનમ્ અનિન્દિતાઃ । ત્રૈલોક્યે પુનર્ ઉત્પન્ને લોકપાલા યથા દિશઃ
મંત્રીઓ અને સામંતો, નિર્દોષપણે, પોતપોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા, જેમ ત્રણેય લોક ફરીથી સર્જાય ત્યારે લોકપાલો પોતાની દિશામાં પાછા જાય છે.
વવુર્ આકીર્ણકર્પૂરસાન્દ્રા મલયશીતલાઃ । ઉત્ફુલ્લકુસુમોદ્વાન્તમાંસલામોદિનો ઽનિલાઃ
મલય પર્વતની ઠંડી પવન, ફેલાયેલા કપૂરના ઘન સુગંધથી ભરપૂર, ફૂલેલા ફૂલોની સુગંધ સાથે મીઠાશથી ભરાઈને વહેતી હતી.
પર્યન્તેષુ પ્રતીહારાસ્ તસ્થુર્ ધવલવાસસઃ । વૃષ્ટમૂકાર્કતાપાન્તમેઘમાલા ઇવાદ્રિષુ
પ્રવેશદ્વારોએ સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલા દ્વારપાળો ઊભા હતા, જેમ પર્વતોની ટોચે વાદળોની પંક્તિઓ ઊભી હોય અને વરસાદ તથા તપતા સૂર્યને શાંત કરે.
પ્રભાપીતતમઃપુઞ્જાઃ પેતુઃ પુષ્પોત્કરા ભુવિ । મેઘમારુતવિધ્વસ્તાસ્ તારકાનિકરા ઇવ
પ્રભાની ઝાંખી દૂર થઈ ગઈ હતી અને ફૂલોના ગુચ્છો જમીન પર પડી રહ્યા હતા, જાણે વાદળ અને પવનથી તારાઓની ટોળકી વિખેરાઈ જાય.
આસ્થાનં પૂરયામ્ આસુર્ મહીપાલાનુયાયિનઃ । ઉત્ફુલ્લકમલાકીર્ણં હંસા ઇવ સરોવરમ્
રાજાઓના અનુયાયીઓ સભા-મંડપમાં આવીને ભરાઈ ગયા, જેમ ખીલેલા કમળોથી ભરેલા સરોવરમાં હંસો ભેગા થાય.
સિંહાસનસમીપસ્થે હૈમવેત્રાસને શુભે । ઉપાવિશદ્ અસૌ લીલા લીલેવ સ્મરચેતસિ
સિંહાસન પાસે, સુંદર સુવર્ણ દંડવાળું આસન હતું, ત્યાં લિલા આવીને બેસી ગઈ, જાણે પ્રેમભર્યા મનમાં રમણિયતા પોતે જ બેસી હોય.
દદર્શ તાન્ નૃપાન્ ભૃત્યાન્ સર્વાન્ એવ યથાસ્થિતાન્ । ગુરૂન્ આર્યાન્ સખીન્ ભૃત્યાન્ સુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવાન્
તેણીએ બધા રાજાઓને અને તેમના સેવકોને જેમ તેઓ હતા તેમ જોયા, તેમજ વડીલો, સજ્જન, મિત્રો, સેવકો, શુભેચ્છુકો અને સંબંધીઓ પણ જોઈ લીધા.
સકલમ્ એવ હિ પૂર્વવદ્ એવ સા સમવલોક્ય મુદં પરમાં યયૌ । નૃપતિરાષ્ટ્રજનઃ ખલુ જીવતીત્ય્ ઉદિતયા ચ બભૌ શશિવચ્ છ્રિયા
બધું પહેલાં જેવું હતું એ જ રીતે જોઈને, તેણી અત્યંત આનંદથી ભરાઈ ગઈ; અને જ્યારે કહેવામાં આવ્યું કે રાજા અને રાજ્યના લોકો સાચે જીવિત છે, ત્યારે તેણી ચાંદની જેવી તેજસ્વી બની ગઈ.
ઇત્થં વિનોદયામીદં દુઃખિતં ચિત્તમ્ ઇત્ય્ અલમ્ । બોધયિત્વેઙ્ગિતૈર્ ભૂપાન્ આસ્થાનાદ્ ઉત્થિતાથ સા
‘આ દુઃખી મનને હર્ષિત કરું’ એમ વિચારી, અને રાજાઓને સંકેતથી સમજાવી, પછી તે સભામાંથી ઊભી થઈ.
પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં ભર્તુઃ પાર્શ્વે ઽન્તઃપુરમણ્ડપે । વિવેશ પુષ્પગુપ્તસ્ય ચિન્તયામ્ આસ ચેતિ સા
પછી તે પતિના અંતઃપુરમાં ગઈ, અને ત્યાં પુષ્પગુપ્તના મંડપમાં પ્રવેશી, વિચાર કરવા લાગી.
અહો વિચિત્રા માયેયમ્ એતે ઽસ્મત્પુરમાનવાઃ । બહિર્ અન્તશ્ ચિદાદર્શે તત્ર ચેહ ચ સંસ્થિતાઃ
આહા, કેવી અદભુત છે આ માયા! આપણા શહેરના લોકો બહાર પણ દેખાય છે અને ચેતનાના દર્પણમાં અંદર પણ દેખાય છે; બંને જગ્યાએ એકસાથે હાજર છે.
તાલીતમાલહિન્તાલમાલિતા ગિરયો ઽપ્ય્ અમી । યથા તત્ર તથેહાપિ બત માયેયમ્ આતતા
આ તાડ, તમાલ અને હિંતા તાડના પર્વતો અહીં પણ એ જ રીતે શોભે છે જેમ ત્યાં છે; ખરેખર, આ માયા બંને જગ્યાએ વ્યાપી ગઈ છે.
આદર્શે બહિર્ અન્તશ્ ચ યથા શૈલો ઽનુભૂયતે । બહિર્ અન્તશ્ ચિદાદર્શે તથા સર્ગો ઽનુભૂયતે
જેમ પર્વત બહાર અને દર્પણમાં અંદર બંને રીતે અનુભવાય છે, તેમ સૃષ્ટિ પણ બહાર અને ચેતનાના દર્પણમાં અંદર બંને રીતે અનુભવાય છે.
અત્ર ભ્રાન્તિમયસ્ સર્ગઃ કસ્ સ્યાત્ કઃ પારમાર્થિકઃ । ઇતિ પૃચ્છામિ વાગીશીમ્ અભ્યર્ચ્યોત્તમસંશયમ્
અહીં કયો સૃષ્ટિ ભ્રમથી ભરેલો છે અને કયો સાચો છે? એ મહાન શંકા વિશે હું વાણીદેવીને પૂજીને પૂછું છું.