પશ્ચિમાબ્ધિતટીલોકવર્ણિતાસ્તમયક્રમમ્ । અસઙ્ખ્યબદ્ધભૂપાલકરાકીર્ણાખિલાજિરમ્
પશ્ચિમ દરિયાના કિનારે, જ્યાં સૂર્ય અસ્ત થાય છે એવી વર્ણવાયેલી એક પ્રાચીન નગરીમાં, અનગણતરા રાજાઓ અને તેમના સહવાસીઓથી ભરેલું એક જુનું મહેલ ઊભું હતું.
યજ્ઞવાટપઠદ્વિપ્રજિતતૂર્યોગ્રનિસ્સ્વનમ્ । વન્દિકોલાહલોલ્લાસપ્રતિશ્રુદ્ઘનકન્દરમ્
યજ્ઞસ્થળ તરફ જતાં રસ્તાઓ પર વિજયી વાદ્યોના ઘનઘોર અવાજો ગૂંજતા હતા અને ગાયક-વંદીઓના આનંદભર્યા હુલ્લાસથી ગુફાઓ પ્રતિધ્વનિત થતી હતી.
ગેયવાદ્યોદ્યતધ્વાનપ્રધ્વનદ્ગગનાન્તરમ્ । હયહસ્તિરથાવારિરજોમેઘઘનામ્બરમ્
ગાન અને વાદ્યોના ઊંચા અવાજોથી આખું આકાશ ગૂંજતું હતું અને ઘોડા, હાથી અને રથોથી ઊડેલી ધૂળ ઘનઘોર વાદળ જેવી છવાઈ ગઈ હતી.
પુષ્પકર્પૂરધૂમોત્થગન્ધામોદિતપર્વતમ્ । સર્વમણ્ડલસમ્ભારરચિતાનેકશાસનમ્
ફૂલ, કપૂર અને ધૂપની સુગંધથી પર્વતો મહેકી ઉઠ્યા હતા; સમગ્ર રાજ્યમાં વ્યવસ્થા માટે અનેક આજ્ઞાઓ અને નિયમો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા.
યશઃકર્પૂરજલધિસુશુક્લામ્બરપર્ષદમ્ । રોદસીસ્તમ્ભભૂતૈકસ્વપ્રભાવજિતાર્કકમ્
એ સભામાં ફરજ બજાવતા લોકોના કપડાં કપૂર અને દરિયાની ફેન જેટલા સફેદ હતાં, અને એ સભાની કાંતિ એવી હતી કે જાણે પૃથ્વી અને આકાશ વચ્ચેનો એક દીપ્તિનો સ્તંભ ઊભો થયો હોય, જેની તેજસ્વિતા સૂર્યને પણ હરાવી દે.
આરમ્ભમન્થરોદારકાર્યસંવ્યગ્રભૂમિપમ્ । નાનાનગરનિર્માણસોદ્યોગસ્થપતીશ્વરમ્
રાજા મહાન કાર્યોમાં પૂરેપૂરો વ્યસ્ત હતો અને અનેક શહેરો બાંધવાના ઉમંગથી ભરેલા કુશળ શિલ્પીઓ તેની આસપાસ હાજર હતાં.
પપાતાથ મહારમ્ભાં સા તાં નરપતેસ્ સભામ્ । વ્યોમાત્મિકા વ્યોમમયીં મિહિકેવામ્બરાટવીમ્
પછી એ મહાન અને અદ્ભુત સભા, જે આકાશમય અને આકાશથી જ બનેલી હતી, જાણે આકાશમાં ધુમ્મસથી ભરેલી જંગલની જેમ નીચે ઊતરી.
ભ્રમન્તીં તત્ર તામ્ અગ્રે દદૃશુસ્ તે ન કેચન । અન્યસઙ્કલ્પરચિતાં પુરુષાઃ કામિનીમ્ ઇવ
જ્યારે એ સભા ત્યાં ફરતી હતી ત્યારે ત્યાંના કોઈપણ માણસે તેને સામે જોયી નહીં, કારણ કે એ તો બીજાના કલ્પનાથી સર્જાયેલી હતી, જેમ કે સ્વપ્નમાં દેખાતી સ્ત્રી.
તથા તે તાં ન દદૃશુસ્ સઞ્ચરન્તીં પુરોગતામ્ । અન્યસઙ્કલ્પરચિતાં મધ્યે સ્વનગરીં યથા
એવી રીતે, જ્યારે તે આગળ વધી રહી હતી, ત્યારે બીજાના કલ્પનાથી બનેલી હોવાથી, તેઓએ એને જોઈ શક્યાં નહીં, જેમ કે પોતાનું શહેર વચ્ચે રહીને પણ કોઈ જોઈ શકતો નથી.
પ્રાક્તનાન્ એવ તાન્ સર્વાન્ સા દદર્શ પુરોગતાન્ । ભૂભૃતૈવ સમં પ્રાપ્તાન્ નગરાન્ નગરાન્તરમ્
પણ એ સ્ત્રીએ, જેમ રાજા બીજા શહેરમાં પહોંચે ત્યારે સાથે આવેલા બધાને જોઈ શકે છે, એમ આગળ ગયેલા બધા લોકોને જોઈ લીધા.
તદ્વેશાંસ્ તન્મયાચારાંસ્ તથા તાન્ એવ બાલકાન્ । તા એવ બાલવનિતાસ્ તાંસ્ તાન્ એવ ચ મન્ત્રિણઃ
એણે એ જ વેશવાળા અને એ જ વર્તનવાળા બાળકો, એ જ યુવતીઓ અને એ જ મંત્રીઓ ફરીથી જોઈ લીધા.
તાન્ એવ ભુવિ ભૂપાલાંસ્ તાંસ્ તાન્ એવ ચ પણ્ડિતાન્ । તાન્ એવ નર્મસચિવાન્ ભૃત્યાંસ્ તાન્ એવ તાદૃશાન્
એણે એ જ ધરતી પરના રાજાઓ, એ જ વિદ્વાનો, એ જ હાસ્યમિત્રો, એ જ સેવકો અને એવા જ બીજા લોકોને જોઈ લીધા.
અથાન્યાન્ અન્યપૂર્વાંશ્ ચ પણ્ડિતાન્ સુહૃદસ્ તથા । વ્યવહારાંસ્ તથા ચાન્યાન્ પૌરાન્ અન્યાંસ્ તથૈવ ચ
પછી તેણે બીજા નવા વિદ્વાનો, મિત્રો, વિવિધ અધિકારીઓ અને અન્ય નાગરિકોને પણ જોયા.
મધ્યાહ્નકાલં દિવસં ઘનઘર્માકુલા દિશઃ । અન્તરિક્ષં સચન્દ્રાર્કં સામ્ભોદપવનધ્વનિ
તેણે મધ્યાહ્નનો સમય, દિવસ, ભારે ગરમીથી વ્યાકુળ દિશાઓ, ચાંદ્ર અને સૂર્યવાળું આકાશ, અને વાદળ, પાણી તથા પવનના અવાજો જોયા.
મહીં હ્રદનદીશૈલપુરપત્તનમણ્ડિતામ્ । નાનાનગરવિન્યાસજઙ્ગલગ્રામસઙ્કુલામ્
તેણે તળાવો, નદીઓ, પર્વતો, શહેરો અને ગામડાંઓથી શોભાયમાન ધરતી, અનેક શહેરો, જંગલો અને ગામડાંઓથી ભરેલી ધરતી જોયી.
દ્વિર્ અષ્ટવર્ષં ભૂપાલં પ્રાક્તન્યા જરસોજ્ઝિતમ્ । પ્રાક્તનીં જનતાં સર્વાં સમસ્તાન્ ગ્રામવાસિનઃ
તેણે સોળ વર્ષનો, જૂની વૃદ્ધિમાંથી મુક્ત થયેલો રાજા, અગાઉના લોકો અને બધા ગામવાસીઓને પણ પહેલા જેવાં જોયા.
સા તાન્ આલોક્ય લલના ચિન્તાપરવશાભવત્ । તે ઽસ્મિન્ નગરવાસ્તવ્યાઃ કષ્ટં સર્વે મૃતા ઇતિ
તે સ્ત્રીએ તેમને જોઈને ખૂબ ચિંતિત થઈ ગઈ, મનમાં વિચાર્યું કે, 'આ શહેરના બધા લોકો ભારે દુઃખ ભોગવીને મરી ગયા છે.'
પુનઃપ્રજ્ઞપ્તિબોધેન પ્રાક્તનાન્તઃપુરાન્તરમ્ । આજગામ દદર્શાત્ર સાર્ધરાત્રં તથૈવ તત્
પછી, જ્યારે તેને ફરીથી સંજાન આવી, ત્યારે તે પોતાના જૂના મહેલના અંદરના ભાગમાં ગઈ અને ત્યાં, મધ્યરાત્રે, બધું પહેલાં જેવું જ જોઈu.
શવરૂપં સ્વભર્તારં પુષ્પસમ્ભારગોપિતમ્ । નિદ્રાકુલં પરિજનસન્નિવેશં તથૈવ તમ્
તેણે પોતાના પતિને મૃતદેહ જેવો જોઈu, ફૂલોની ઢગલીએ ઢાંકેલો હતો અને આસપાસના સેવકો ઊંઘમાં મસ્ત પડેલા હતા.
અથ સોત્થાપયામ્ આસ નિદ્રાક્રાન્તં સખીજનમ્ । આહ ચાતીવ મે દુઃખમ્ આસ્થાનં દીયતામ્ ઇતિ
પછી તેણે ઊંઘમાં ગરકાવ થયેલી સાથિનીઓને જગાડવા માંડી અને કહ્યું, 'મને બહુ દુઃખ થાય છે, મને રાજદરમાં લઈ જાવ.'
ભર્તુસ્ સિંહાસનસ્યાસ્ય પાર્શ્વે તિષ્ઠામ્ય્ અહં યદિ । પશ્યન્તી સભ્યસઙ્ઘાતં તત્ પ્રજીવામિ નાન્યથા
હું મારા પતિના સિંહાસન પાસે ઊભી રહીને જ્યારે સભાસદોને જોઈ શકું, ત્યારે જ જીવતી રહી શકું છું; નહીં તો મારું જીવવું શક્ય નથી.
સ રાજપરિવારો ઽથ તયેત્ય્ ઉક્તો યથાક્રમમ્ । આસીદ્ અનિદ્રસ્ સુવ્યગ્રસ્ સર્વસ્ સર્વસ્વકર્મસુ
પછી, જ્યારે તેણે આવું કહ્યું, ત્યારે રાજાના સેવકો દરેકે પોતાના કામ પ્રમાણે જાગૃત અને ચુસ્ત બની ગયા, અને બધાએ પોતાના કામમાં પૂરેપૂરો ધ્યાન આપ્યું.
પૌરાન્ સભ્યાન્ સમાનેતું યયુર્ યાષ્ટીકપઙ્ક્તયઃ । વ્યવહારં કલયિતુમ્ ઉર્વીમ્ અર્કકરા ઇવ
દરવાજા પર ઉભેલા રક્ષકો નાગરિકો અને સભાસદોને બોલાવવા માટે નીકળી પડ્યા, અને બધું યોગ્ય રીતે ગોઠવવા લાગ્યા, જાણે સૂર્યની કિરણો ધરા પર ફેલાય છે એમ.
આસ્થાનભૂમિં ભૃત્યાશ્ ચ માર્જયામ્ આસુર્ આદૃતાઃ । પ્રાવૃટ્પયોદમલિનં ખં શરદ્વાસરા ઇવ
વિશ્વાસુ ભૃત્યો સભા સ્થળને સાફ કરવા લાગ્યા, જેમ ચોમાસાની વાદળોથી મલિન થયેલું આકાશ શરદ ઋતુમાં ધીમે ધીમે સ્વચ્છ થાય છે એમ.
અઙ્ગનં પ્રતિ દીપૌઘાસ્ તસ્થુઃ પીતતમોઽમ્ભસઃ । આશ્ચાર્યદર્શનાયેવ પ્રાપ્તા નક્ષત્રપઙ્ક્તયઃ
અંગણાની આસપાસ દીવટીઓની પંક્તિઓ એમ જળમાં રહેલા અંધકારને દૂર કરીને તેજપુર્વક ઊભી હતી, જાણે આકાશના તારાઓની લાઈનો જ અદભુત દર્શન માટે નીચે આવી ગઈ હોય.
જનતાઃ પૂરયામ્ આસુઃ પૂરૈર્ અજિરભૂમિકાઃ । અબ્ધીન્ પ્રલયસંશુષ્કાન્ પુરાસર્ગે ઇવામ્ભસા
લોકોની ભીડે અંજિરની જમીનને ભરપૂર કરી દીધી, જેમ સર્જનના આરંભે, પ્રલય પછી સુકાઈ ગયેલા દરિયાઓ ફરીથી પાણીથી છલકાઈ જાય છે.
આજગ્મુર્ મન્ત્રિસામન્તાસ્ સ્વં સ્વં સ્થાનમ્ અનિન્દિતાઃ । ત્રૈલોક્યે પુનર્ ઉત્પન્ને લોકપાલા યથા દિશઃ
મંત્રીઓ અને સામંતો, નિર્દોષપણે, પોતપોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા, જેમ ત્રણેય લોક ફરીથી સર્જાય ત્યારે લોકપાલો પોતાની દિશામાં પાછા જાય છે.
વવુર્ આકીર્ણકર્પૂરસાન્દ્રા મલયશીતલાઃ । ઉત્ફુલ્લકુસુમોદ્વાન્તમાંસલામોદિનો ઽનિલાઃ
મલય પર્વતની ઠંડી પવન, ફેલાયેલા કપૂરના ઘન સુગંધથી ભરપૂર, ફૂલેલા ફૂલોની સુગંધ સાથે મીઠાશથી ભરાઈને વહેતી હતી.
પર્યન્તેષુ પ્રતીહારાસ્ તસ્થુર્ ધવલવાસસઃ । વૃષ્ટમૂકાર્કતાપાન્તમેઘમાલા ઇવાદ્રિષુ
પ્રવેશદ્વારોએ સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલા દ્વારપાળો ઊભા હતા, જેમ પર્વતોની ટોચે વાદળોની પંક્તિઓ ઊભી હોય અને વરસાદ તથા તપતા સૂર્યને શાંત કરે.
પ્રભાપીતતમઃપુઞ્જાઃ પેતુઃ પુષ્પોત્કરા ભુવિ । મેઘમારુતવિધ્વસ્તાસ્ તારકાનિકરા ઇવ
પ્રભાની ઝાંખી દૂર થઈ ગઈ હતી અને ફૂલોના ગુચ્છો જમીન પર પડી રહ્યા હતા, જાણે વાદળ અને પવનથી તારાઓની ટોળકી વિખેરાઈ જાય.