જ્ઞપ્તિં ભગવતીં દેવીં શુદ્ધજ્ઞાનમહાધિયા । દુઃખાદ્ આહ્વાયયામ્ આસ સોવચ સમુપેત્ય તામ્
દુઃખમાં પડીને તેણે પવિત્ર જ્ઞાનની દેવી, ભગવતી જ્ઞપ્તિને બોલાવી. જ્યારે દેવી સામે આવી, ત્યારે તેણે પોતાની વેદના કહી.
કિં સ્મૃતાસ્મિ ત્વયા વત્સે ધત્સે કિમ્ ઇતિ શોકિતામ્ । સંસારે ભ્રાન્તયો ભાન્તિ મૃગતૃષ્ણામ્બુવન્ મુધા
બાળિકા, શું તું મને યાદ કરી છે? તું શા માટે દુઃખી છે? આ સંસારમાં ભ્રમ તો પાણીની મૃગતૃષ્ણા જેવો ખોટો દેખાય છે.
ક્વ મમામ્બ સ્થિતો ભર્તા કિં કરોત્ય્ અથ કીદૃશઃ । સમીપં નય માં તસ્ય નૈકા શક્નોમિ જીવિતુમ્
માતા, મારા પતિ ક્યાં છે? તે શું કરે છે અને કેવો છે? મને તેના પાસે લઈ જા, હું એકલી રહી શકતી નથી.
ચિત્તાકાશં ચિદાકાશમ્ આકાશં ચ તૃતીયકમ્ । તેભ્યશ્ શૂન્યતમં વિદ્ધિ ચિદાકાશં વરાનને
મનનું આકાશ, ચેતનાનું આકાશ અને આ તૃતીય આકાશ — એ ત્રણ છે. એમાં ચેતનાનું આકાશ સૌથી સૂક્ષ્મ છે, સુંદરે.
શૂન્યમ્ એવેદમ્ અખિલં જગત્ તત્ર વ્યવસ્થિતમ્ । અહં ત્વમ્ ઇતિ દૃશ્યાત્મ નાનાનાનૈવ નિર્વપુઃ
આ આખું જગત ખરેખર ખાલી છે, અને એમાં 'હું' અને 'તું' એમ જુદાઈના ભેદ માત્ર દેખાવ છે, જે જાણનારી આત્માની કલ્પના છે, વાસ્તવમાં એમાં કોઈ સારો નથી.
અભિત્તિમયમ્ એવેદં કલ્પનારૂપિતં જગત્ । જ્ઞપ્તિભામાત્રકં દેશતુલાપૂરણવર્જિતમ્
આ જગત તો કલ્પનાથી ઊભેલું છે, દેખાવ જ છે, અને એ માત્ર જ્ઞાનની ઝાંખી છે, જેમાં કોઈ જગ્યા કે વાસ્તવિક વસ્તુ નથી.
તચ્ ચિદાકાશકોશાત્મા ચિદાકાશૈક્યભાવનાત્ । અવિદ્યમાનમ્ અપ્ય્ આશુ દૃશ્યતે ઽથાનુભૂયતે
જેનું સ્વરૂપ ચેતનાના આકાશ જેવું છે, એ ચેતનાના એકપણપણાના વિચારથી, અસ્તિત્વ ન હોવા છતાં, તરત જ દેખાય છે અને અનુભવાય છે.
દેશાદ્ દેશાન્તરપ્રાપ્તૌ સંવિદો મધ્યમ્ એવ યત્ । નિમેષેણ ચિદાકાશં તદ્ વિદ્ધિ વરવર્ણિનિ
જ્યારે એક સ્થાનેથી બીજાં સ્થાને જતાં ક્ષણમાત્રમાં જ્ઞાન વચ્ચે જ રહે છે, ત્યારે, ઓ સુંદરે, એ ચેતનાનું આકાશ છે એમ જાણ.
તસ્મિન્ નિરસ્તનિશ્શેષસઙ્કલ્પસ્થિતિમ્ એષિ ચેત્ । સર્વાત્મકપદં તત્ તદ્ દૃષ્ટ્વા પ્રાપ્નોષ્ય્ અસંશયમ્
જ્યારે તું બધાં સંકલ્પો અને ઈચ્છાઓને પૂરેપૂરી રીતે છોડી દેશે, ત્યારે નિશ્ચિતપણે તને સર્વના સ્વરૂપ એવા પરમ અવસ્થાનું સાક્ષાત્કાર થશે.
અત્યન્તાભાવસંવિત્ત્યા જગતસ્ ત્વ્ એતદ્ આપ્યતે । નાન્યથા મદ્વરેણાશુ ત્વં તુ પ્રાપ્સ્યસિ સુન્દરિ
આ અવસ્થા તો સંપૂર્ણ શૂન્યતાની જાગૃતિથી જ પ્રાપ્ત થાય છે; બીજું કોઈ માર્ગ નથી. મારી કૃપાથી તું ઝડપથી આ અવસ્થાએ પહોંચી જઈશ, સુન્દરી.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા યયૌ દેવી દિવ્યમ્ આત્મીયમ્ આસ્પદમ્ । લીલા તુ લીલયૈવાસીન્ નિર્વિકલ્પસમાધિભાક્
આ રીતે કહીને દેવી પોતાના દિવ્ય નિવાસસ્થાને ચાલીને ગઈ. લિલા તો સહજ અને નિર્વિકલ્પ સમાધિમાં સ્થિર રહી.
તત્ તત્યાજ નિમેષેણ સાન્તઃકરણપઞ્જરમ્ । સ્વદેહં ખમ્ ઇવોડ્ડીના નિજનીડં વિહઙ્ગમી
પલકભરમાં જ તેણે પોતાના શરીર અને અંતઃકરણના બંધનને ત્યજી દીધું, જેમ પંખી આકાશમાં ઉડીને પોતાનું ગૂંથેલું માળું પાછળ છોડી દે છે.
દદર્શ ચ સ્વભર્તારં તસ્મિન્ન્ એવાલયામ્બરે । સંસ્થિતં પૃથિવીપાલમ્ આસ્થાને બહુરાજકે
ત્યાં તેણે પોતાના પતિને, ધરતીના રક્ષકને, એ જ રાજમહલમાં અનેક રાજાઓ વચ્ચે ઊભેલા જોયા.
સિંહાસનસમારૂઢં જય જીવેતિ સંસ્તુતમ્ । પ્રસ્તુતં મણ્ડલાનેકકાર્યમ્ આહર્તુમ્ આદૃતમ્
તે સિંહાસન પર બેસેલા હતા, 'જય હો! લાંબું આયુષ્ય મેળવો!' એવા ઉલ્લાસથી વખાણાતા અને અનેક સભાઓના કામકાજમાં ધ્યાનપૂર્વક લાગેલા હતા.
પતાકામઞ્જરીકીર્ણરાજધાનીગૃહસ્થિતમ્ । પૂર્વદ્વારસ્થિતાસઙ્ખ્યમુનિવિપ્રર્ષિમણ્ડલમ્
રાજધાનીના મહેલમાં, ધ્વજોના ગુચ્છોથી શોભિત, પૂર્વ દ્વાર પાસે અસંખ્ય ઋષિ, બ્રાહ્મણ અને મુનિઓના સમૂહો ઊભેલા હતા.
દક્ષિણદ્વારગાસઙ્ખ્યલલનાલોકમણ્ડલમ્ । પશ્ચિમદ્વારગાસઙ્ખ્યરાજરાજેશમણ્ડલમ્
દક્ષિણ દ્વાર પાસે અસંખ્ય સ્ત્રીઓનો મેળો હતો અને પશ્ચિમ દ્વાર પાસે અનેક રાજા અને મહારાજાઓનો સમૂહ ઊભેલો હતો.
ઉત્તરદ્વારગાસઙ્ખ્યરથહસ્ત્યશ્વસઙ્કુલમ્ । એકભૃત્યવિનિર્ણીતદક્ષિણાપથવિગ્રહમ્
ઉત્તર દરવાજા પાસે રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓની ભીડ હતી, જ્યારે દક્ષિણ તરફનો માર્ગ એક વિશ્વાસુ મંત્રીની દેખરેખમાં હતો.
કર્ણાટનાથરચિતપૂર્વદેશક્રિયાક્રમમ્ । સુરાષ્ટ્રાધિપનિર્ણીતસર્વમ્લેચ્છોત્તરાપથમ્
પૂર્વ તરફના બધા કામ કર્ણાટના રાજાએ સંભાળ્યા હતા અને ઉત્તર તરફના વિદેશી પ્રદેશો સૌરાષ્ટ્રના શાસકે સંભાળ્યા હતા.
માલવેશસમાક્રાન્તસર્વપાશ્ચાત્યતઙ્ગણમ્ । દક્ષિણાબ્ધિતટાયાતલઙ્કાદૂતવિનોદિતમ્
પશ્ચિમના બધા પ્રદેશો માલવા દેશના રાજાના હાથમાં હતા અને દક્ષિણ દરિયાકાંઠે લંકાના દૂતોએ આનંદ ફેલાવ્યો હતો.
પૂર્વાબ્ધિતટમાહેન્દ્રસિદ્ધોક્તગગનાપગમ્ । ઉત્તરાબ્ધિતટાયાતદૂતવર્ણિતગુહ્યકમ્
પૂર્વ દરિયાકાંઠા વિશે મહેન્દ્ર ઋષિએ કહ્યું હતું કે એ આકાશ સુધી પહોંચે છે, અને ઉત્તર દરિયાકાંઠાની રહસ્યમય વાતો દૂતોએ વર્ણવી હતી.
પશ્ચિમાબ્ધિતટીલોકવર્ણિતાસ્તમયક્રમમ્ । અસઙ્ખ્યબદ્ધભૂપાલકરાકીર્ણાખિલાજિરમ્
પશ્ચિમ દરિયાના કિનારે, જ્યાં સૂર્ય અસ્ત થાય છે એવી વર્ણવાયેલી એક પ્રાચીન નગરીમાં, અનગણતરા રાજાઓ અને તેમના સહવાસીઓથી ભરેલું એક જુનું મહેલ ઊભું હતું.
યજ્ઞવાટપઠદ્વિપ્રજિતતૂર્યોગ્રનિસ્સ્વનમ્ । વન્દિકોલાહલોલ્લાસપ્રતિશ્રુદ્ઘનકન્દરમ્
યજ્ઞસ્થળ તરફ જતાં રસ્તાઓ પર વિજયી વાદ્યોના ઘનઘોર અવાજો ગૂંજતા હતા અને ગાયક-વંદીઓના આનંદભર્યા હુલ્લાસથી ગુફાઓ પ્રતિધ્વનિત થતી હતી.
ગેયવાદ્યોદ્યતધ્વાનપ્રધ્વનદ્ગગનાન્તરમ્ । હયહસ્તિરથાવારિરજોમેઘઘનામ્બરમ્
ગાન અને વાદ્યોના ઊંચા અવાજોથી આખું આકાશ ગૂંજતું હતું અને ઘોડા, હાથી અને રથોથી ઊડેલી ધૂળ ઘનઘોર વાદળ જેવી છવાઈ ગઈ હતી.
પુષ્પકર્પૂરધૂમોત્થગન્ધામોદિતપર્વતમ્ । સર્વમણ્ડલસમ્ભારરચિતાનેકશાસનમ્
ફૂલ, કપૂર અને ધૂપની સુગંધથી પર્વતો મહેકી ઉઠ્યા હતા; સમગ્ર રાજ્યમાં વ્યવસ્થા માટે અનેક આજ્ઞાઓ અને નિયમો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા.
યશઃકર્પૂરજલધિસુશુક્લામ્બરપર્ષદમ્ । રોદસીસ્તમ્ભભૂતૈકસ્વપ્રભાવજિતાર્કકમ્
એ સભામાં ફરજ બજાવતા લોકોના કપડાં કપૂર અને દરિયાની ફેન જેટલા સફેદ હતાં, અને એ સભાની કાંતિ એવી હતી કે જાણે પૃથ્વી અને આકાશ વચ્ચેનો એક દીપ્તિનો સ્તંભ ઊભો થયો હોય, જેની તેજસ્વિતા સૂર્યને પણ હરાવી દે.
આરમ્ભમન્થરોદારકાર્યસંવ્યગ્રભૂમિપમ્ । નાનાનગરનિર્માણસોદ્યોગસ્થપતીશ્વરમ્
રાજા મહાન કાર્યોમાં પૂરેપૂરો વ્યસ્ત હતો અને અનેક શહેરો બાંધવાના ઉમંગથી ભરેલા કુશળ શિલ્પીઓ તેની આસપાસ હાજર હતાં.
પપાતાથ મહારમ્ભાં સા તાં નરપતેસ્ સભામ્ । વ્યોમાત્મિકા વ્યોમમયીં મિહિકેવામ્બરાટવીમ્
પછી એ મહાન અને અદ્ભુત સભા, જે આકાશમય અને આકાશથી જ બનેલી હતી, જાણે આકાશમાં ધુમ્મસથી ભરેલી જંગલની જેમ નીચે ઊતરી.
ભ્રમન્તીં તત્ર તામ્ અગ્રે દદૃશુસ્ તે ન કેચન । અન્યસઙ્કલ્પરચિતાં પુરુષાઃ કામિનીમ્ ઇવ
જ્યારે એ સભા ત્યાં ફરતી હતી ત્યારે ત્યાંના કોઈપણ માણસે તેને સામે જોયી નહીં, કારણ કે એ તો બીજાના કલ્પનાથી સર્જાયેલી હતી, જેમ કે સ્વપ્નમાં દેખાતી સ્ત્રી.
તથા તે તાં ન દદૃશુસ્ સઞ્ચરન્તીં પુરોગતામ્ । અન્યસઙ્કલ્પરચિતાં મધ્યે સ્વનગરીં યથા
એવી રીતે, જ્યારે તે આગળ વધી રહી હતી, ત્યારે બીજાના કલ્પનાથી બનેલી હોવાથી, તેઓએ એને જોઈ શક્યાં નહીં, જેમ કે પોતાનું શહેર વચ્ચે રહીને પણ કોઈ જોઈ શકતો નથી.
પ્રાક્તનાન્ એવ તાન્ સર્વાન્ સા દદર્શ પુરોગતાન્ । ભૂભૃતૈવ સમં પ્રાપ્તાન્ નગરાન્ નગરાન્તરમ્
પણ એ સ્ત્રીએ, જેમ રાજા બીજા શહેરમાં પહોંચે ત્યારે સાથે આવેલા બધાને જોઈ શકે છે, એમ આગળ ગયેલા બધા લોકોને જોઈ લીધા.