નાનારત્નતૃણાનાં ચ સ્થલેષુ મૃદુદીપ્તિષુ । નિર્ઝરેષુ તરત્તારશીકરાસારવર્ષિષુ
અનેક રત્નોથી બનેલા નરમ અને તેજસ્વી ઘાસથી ઢંકાયેલા મેદાનોમાં, અને ઝરણાંઓમાં જ્યાં ઝળહળતાં ટીપાંઓની ધોધ વરસે છે,
શૈલાનાં હેમમાણિક્યશિલાફલહકેષુ ચ । દેવર્ષિમુનિગેહેષુ દૂરપુણ્યાશ્રમેષુ ચ
સોનાં અને મણકાંથી શોભતા પથ્થરો ધરાવતાં પર્વતો પર, દેવઋષિ અને મુનિઓના ઘરોમાં, તથા દૂર દૂરના પુણ્ય આશ્રમોમાં,
કુમુદ્વતીષુ ફુલ્લાસુ સ્મેરાસુ નલિનીષુ ચ । વનસ્થલીષુ ફુલ્લાસુ ફુલ્લાસૂત્પલિનીષુ ચ
ખીલેલા કુમુદ અને હસતાં કમળવાળા તળાવોમાં, ફૂલેલા જંગલના ખુલ્લા મેદાનોમાં અને ખીલેલા નીલકમળના વાવમાં,
પ્રહેલિકાભિર્ આખ્યાનૈસ્ તથૈવાક્ષરમુષ્ટિભિઃ । અષ્ટાપદૈર્ બહૂદ્દ્યોતૈસ્ તથા ગૂઢચતુર્થકૈઃ
પહેલીઓ, વાર્તાઓ, અક્ષરોથી રમાતી રમતો, અનેક પ્રકારના પાટિયા અને ગુપ્ત પાંસાના રમતોમાં,
નાટકાખ્યાયિકાભિશ્ ચ શ્લોકૈર્ બિન્દુમતીભ્રમૈઃ । દેશભાષાવિભાગૈશ્ ચ નગરગ્રામચેષ્ટિતૈઃ
નાટકો અને કથાઓ, છંદો અને બિંદુઓના રમૂજી ગોઠવણમાં, પ્રાંતિક બોલીઓ અને શહેર-ગામના વ્યવહારમાં,
સ્રગ્દામમાલ્યવલનૈર્ નાનાભરણયોજનૈઃ । લીલાવિલોલચલનૈર્ વિચિત્રરસભાજનૈઃ
માળાઓ, ફૂલોની વણાટ અને વિવિધ આભૂષણોમાં, રમૂજી અને લયબદ્ધ હલનચલનમાં તથા વિવિધ આનંદના વાસણોમાં,
આર્દ્રક્રમુકકર્પૂરતામ્બૂલીદલચર્વણૈઃ । સમાલમ્ભનલીલાભિર્ દોલારોહણવિભ્રમૈઃ
કોચા પાન, સુપારી અને કપૂર ચાવતાં, રમૂજી રીતે એકબીજાને વળગી પડતાં અને ઝૂલામાં ચઢી આનંદથી ઝૂલતાં,
ગૃહે કુસુમદોલાભિર્ અન્યોઽન્યાન્દોલનક્રમૈઃ । ફુલ્લપુષ્પલતાકુઞ્જદેહગોપનખર્વણૈઃ
ઘરે ફૂલોની ઝૂલાઓમાં, એકબીજાને ઝૂલાવતા અને ફૂલોથી ભરેલી વેલીઓની છાંયમાં શરીર છુપાવતા,
નૌયાનયુગ્યહસ્ત્યશ્વદાન્તોષ્ટ્રાદિગમાગમૈઃ । જલકેલિવિલાસેન પરસ્પરસમુક્ષણૈઃ
નાવ, રથ, હાથી, ઘોડા અને ઊંટ પર ફરતાં, પાણીમાં રમતાં અને એકબીજાને પાણી છાંટતાં,
નૃત્તગીતકલાલાસ્યતાણ્ડવોદ્ભટવૃત્તિભિઃ । સઙ્ગીતકૈસ્ સઙ્કથનૈર્ વીણામુરજવાદનૈઃ
નૃત્ય, ગીત, કલાત્મક રમતો, તાંડવ જેવા જોરદાર નૃત્યો, સંગીત, વાતચીત અને વીણા તથા મૃદંગ વગાડતાં,
ઉદ્યાનેષુ સરિત્તીરવૃક્ષેષુ વનવીથિષુ । અન્તઃપુરેષુ હર્મ્યેષુ તેષુ તેષુ તથા તથા
બગીચામાં, નદીકાંઠે, વૃક્ષોની છાયામાં, જંગલના રસ્તાઓ પર, મહેલો અને અંદરના ઓટલાંમાં—આ બધાં સ્થળોએ, અનેક રીતે,
સા બાલા સુખસંવૃદ્ધા તસ્ય પ્રણયિની પ્રિયા । એકદા ચિન્તયામ્ આસ શુભસઙ્કલ્પશાલિની
એ કુમારી, સુખમાં મોટી થયેલી, તેની પ્રિય અને પ્રેમાળ પત્ની, એક દિવસ શુભ વિચારો સાથે મનમાં વિચારવા લાગી:
પ્રાણેભ્યો ઽપિ પ્રિયો ભર્તા મમૈષ જગતીપતિઃ । યૌવનોલ્લાસલક્ષ્મીવાન્ કથં સ્યાદ્ અજરામરઃ
મારો પતિ, જે જગતનો સ્વામી છે, મને મારા શ્વાસથી પણ વધુ પ્રિય છે; યુવાનીની તેજસ્વી છટા ધરાવે છે—એ કઈ રીતે કદી ન વૃદ્ધ થાય અને અમર બની રહે?
ભર્ત્રાનેન સહોત્તુઙ્ગસ્તની કુસુમસદ્મસુ । કથં સ્વૈરં ચિરં કાન્તા રમેયાબ્દશતાન્ય્ અહમ્
આ પતિ સાથે, જેના આલિંગનથી મારા ઉન્નત સ્તન ઉઠે છે, હું એની પ્રિય તરીકે, આ ફૂલોથી ભરેલા મકાનોમાં કેટલાંય વર્ષો સુધી સ્વચ્છંદ આનંદથી કેમ રહી શકું?
તથા યતેય ક્રમતસ્ તપોજપયમેહિતૈઃ । રજનીશરુચી રાજા યથા સ્યાદ્ અજરામરઃ
જેમ ચંદ્ર રાજાઓમાં અમર અને વૃદ્ધિથી રહિત છે, તેમ ધીરજપૂર્વક તપ, જપ અને પ્રયત્ન દ્વારા મનુષ્ય પણ વૃદ્ધાવસ્થા અને મરણથી મુક્ત થઈ શકે છે.
જ્ઞાનવૃદ્ધાંસ્ તપોવૃદ્ધાન્ વિદ્યાવૃદ્ધાન્ અહં દ્વિજાન્ । પૃચ્છામિ તાવન્ મરણં કથં ન સ્યાન્ નૃણામ્ ઇતિ
હું જ્ઞાન, તપ અને વિદ્યામાં પ્રગટ થયેલા દ્વિજોને પૂછું છું: મનુષ્યને મૃત્યુ કેમ થતું નથી?
અથાનાય્યાશુ સમ્પૂજ્ય દ્વિજાન્ પપ્રચ્છ સાનતા । અમરત્વં કથં વિપ્રા ભવેદ્ ઇતિ પુનઃ પુનઃ
પછી, યોગ્ય રીતે દ્વિજોની પૂજા કરીને, તેણે વારંવાર વિનંતીપૂર્વક પૂછ્યું: 'હે વિદ્વાનોએ, અમરત્વ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે?'
તપોજપયમૈર્ દેવિ સમસ્તાસ્ સિદ્ધસિદ્ધયઃ । સમ્પ્રાપ્યન્તે ઽમરત્વં તુ ન કદાચન લભ્યતે
હે દેવી, તપ અને જપના તમામ પ્રયાસોથી સિદ્ધ અને અસિદ્ધ બંનેને અનેક ફળ મળે છે, પણ અમરત્વ ક્યારેય પ્રાપ્ત થતું નથી.
ઇત્ય્ આકર્ણ્ય દ્વિજમુખાચ્ ચિન્તયામ્ આસ સા પુનઃ । ઇદં સ્વપ્રજ્ઞયૈવાશુ ભીતા પ્રિયવિયોગતઃ
દ્વિજોના મોઢેથી આ સાંભળીને, તેણીએ ફરી વિચાર કર્યો; પોતાનું જ વિવેક વાપરીને, પ્રિયજનથી વિયોગ થવાની ભયથી, ઝડપથી મનમાં વિચાર્યું.
મરણં ભર્તુર્ અગ્રે મે યદિ દૈવાદ્ ભવિષ્યતિ । તત્ સર્વદુઃખનિર્મુક્તા સંસ્થાસ્યે સુખમ્ આત્મનિ
જો ભાગ્યે મારા પતિનું મૃત્યુ મારી સામે થાય, તો હું બધા દુઃખોથી મુક્ત થઈને, આનંદથી પોતાના મનમાં સ્થિર રહીશ.
અથ વર્ષસહસ્રેણ ભર્તાદૌ ચેન્ મરિષ્યતિ । તત્ કરિષ્યે તથા યેન જીવો ગેહાન્ ન યાસ્યતિ
અને જો હજારો વર્ષ પછી પણ પતિ પહેલો મરે, તો હું એવું કરીશ કે આત્મા ઘર છોડીને ન જાય.
ઉદ્ભ્રમદ્ભર્તૃજીવે ઽસ્મિન્ નિજે શુદ્ધાન્તમણ્ડપે । ભર્ત્રાવલોકિતા નિત્યં નિવત્સ્યામિ યથાસુખમ્
જ્યારે પતિનો જીવ બહાર નીકળી મારા પોતાના શુદ્ધ અંતઃકરણમાં રહેશે, ત્યારે હું પતિની નજરે સતત દેખાતી, મનગમતું ત્યાં જ રહીશ.
અદ્યૈવારભ્યૈતદર્થં દેવીં જ્ઞપ્તિં સરસ્વતીમ્ । જપોપવાસનિયમૈર્ આતોષં પૂજયામ્ય્ અહમ્
આજથી જ હું આ કાર્ય શરૂ કરું છું: જ્ઞાનની દેવી સરસ્વતીની પ્રસન્નતા માટે, હું જપ, ઉપવાસ અને નિયમથી તેમની પૂજા કરું છું.
ઇતિ નિશ્ચિત્ય સા નાથમ્ અનુક્ત્વૈવ વરાઙ્ગના । યથાશાસ્ત્રં ચચારોગ્રં તપો નિયમમ્ આસ્થિતા
આ રીતે નક્કી કરીને, તે મહાન સ્ત્રીએ પોતાના પતિને કહ્યા વિના, શાસ્ત્ર મુજબ કઠિન તપ અને નિયમોનું પાલન શરૂ કર્યું.
ત્રિરાત્રસ્ય ત્રિરાત્રસ્ય પર્યન્તે કૃતપારણા । દેવદ્વિજગુરુપ્રાજ્ઞવિદ્વત્પૂજાપરાયણા
દર ત્રણ રાત પછી ઉપવાસ પૂર્ણ કરીને, તે દેવી, બ્રાહ્મણો, ગુરુઓ, જ્ઞાની અને વિદ્વાનોની પૂજા કરવા માટે સમર્પિત રહી.
સ્નાનદાનતપોધ્યાનનિત્યોદ્યુક્તશરીરિકા । સર્વાસ્તિક્યસદાચારકારિણી ક્લેશભારિણી
સ્નાન, દાન, તપ અને અધ્યયનમાં સતત વ્યસ્ત રહી, તેના શરીરે હંમેશા મહેનત કરી, શ્રદ્ધા અને સારા આચરણના બધા કામો કરતી અને ઘણાં કષ્ટ સહન કરતી.
યથાકાલં યથોદ્યોગં યથાશાસ્ત્રં યથાક્રમમ્ । તોષયામ્ આસ ભર્તારમ્ અપરિજ્ઞાતતત્સ્થિતિમ્
તે સ્ત્રીએ યોગ્ય સમય, યોગ્ય પ્રયત્ન, શાસ્ત્ર મુજબ અને યોગ્ય ક્રમથી પોતાના પતિને પ્રસન્ન કર્યો, ભલે તેને પતિની સાચી સ્થિતિની ખબર નહોતી.
ત્રિરાત્રશતમ્ એવં સા બાલા નિયમશાલિની । અનારતતપોનિષ્ઠમ્ અતિષ્ઠત્ કષ્ટચેષ્ટયા
એ યુવતી, નિયમમાં દૃઢ રહી, સતત કઠિન પ્રયત્નથી તપ કરતી રહી, એમ ત્રણ રાત્રિના સો વખત સુધી.
ત્રિરાત્રાણાં શતેનાથ પૂજિતા પ્રતિમામ્ ઇતા । તુષ્ટા ભગવતી ગૌરી વાગીશીદમ્ ઉવાચ તામ્
ત્રણ રાત્રિના સો વખત પૂજા કર્યા પછી, ગૌરી દેવી, જે વાણીની અધિષ્ઠાત્રી છે, પ્રસન્ન થઈ અને તેને કહ્યું.
નિરન્તરેણ તપસા ભર્તૃભક્ત્યતિશાયિના । પરિતુષ્ટાસ્મિ તે વત્સે ગૃહાણ વરમ્ ઈપ્સિતમ્
અવિરત તપ અને પતિપ્રત્યે અતિશય ભક્તિથી હું તારા પર પૂર્ણ પ્રસન્ન થઈ છું, વત્સે; તું જે ઈચ્છે તે વરદાન લઈ લે.