અવદાતતનુઃ પુણ્યા જનતાહ્લાદદાયિની । ગઙ્ગેવ ગાં ગતા દેવનદી હંસવિલાસિની
પવિત્ર અને તેજસ્વી કાયાવાળી, સૌને આનંદ આપતી એ દેવનદી, ગંગા જેવી, હંસોની સાથે રમતી, ધરતીમાં પ્રવેશી ગઈ.
તસ્ય ભૂતલપુષ્પેષોસ્ સકલાહ્લાદદાયિનઃ । પરિચર્યાં ચિરં કર્તુમ્ અન્યા રતિર્ ઇવોદિતા
પૃથ્વી પરના ફૂલો, જે સર્વેને આનંદ આપે છે, તેની સેવા લાંબા સમય સુધી કરવા માટે, જાણે નવી પ્રિયતા જેવી બીજી એક ખુશી જન્મી.
ઉદ્વિગ્ને પ્રોદ્વિગ્ના મુદિતા મુદિતે સમાકુલાકુલિતે । પ્રતિબિમ્બસમા કાન્તા સઙ્ક્રુદ્ધે કેવલં ભીતા
તે ચિંતિત હોય ત્યારે એ પણ ચિંતિત રહેતી, ખુશી હોય ત્યારે ખુશ રહેતી, ગભરાયેલી હોય ત્યારે ગભરાયેલી રહેતી; જાણે પ્રતિબિંબ જેવી, પ્રિયતા એ માત્ર ત્યારે જ ડરી જાય જ્યારે તે ગુસ્સે હોય.
ભૂતલાપ્સરસા સાર્ધમ્ અનન્યવનિતાપતિઃ । અકૃત્રિમપ્રેમરસં સ રેમે કાન્તયા તયા
પૃથ્વીની અપ્સરા સાથે, જેની બીજી કોઈ પત્ની નહોતી, એણે પોતાની પ્રિય સાથે નિષ્કપટ પ્રેમનો આસ્વાદ માણ્યો.
ઉદ્યાનવનગુલ્મેષુ તમાલગહનેષુ ચ । પુષ્પમણ્ડપતલ્પેષુ લતાવલયસદ્મસુ
ઉદ્યાન, જંગલના ઝાડઝાંખર, ઘન તામાલ વૃક્ષોની છાયામાં, ફૂલોથી છવાયેલા મંડપમાં અને વેલીઓથી ઘેરાયેલા ઘરોમાં,
પુષ્પાન્તઃપુરશય્યાસુ પુષ્પસમ્ભારવીથિષુ । વસન્તોદ્યાનદોલાસુ ક્રીડાપુષ્કરિણીષુ ચ
ફૂલોથી શોભિત મહેલની પથારી પર, ફૂલોથી સજાવેલી ગલીઓમાં, વસંતના બગીચાની ઝૂલામાં અને રમણિય કમળવાળી તળાવોમાં,
ચન્દનદ્રુમષણ્ડેષુ સન્તાનકતલેષુ ચ । કદમ્બનિમ્બગેહેષુ પારિભદ્રોદરેષુ ચ
ચંદનના વૃક્ષોના વનમાં, સંતાનક વૃક્ષની છાંયમાં, કદંબ અને નીમના ઘરોમાં અને પારિભદ્ર વૃક્ષની અંદર,
શૈલકન્દરકચ્છેષુ વાતાયનપુરેષુ ચ । સરિત્તટકટપ્રેષુ વારણોપરિસદ્મસુ
પર્વતની ગુફાઓ અને ખીણોમાં, બારીવાળા ઓરડામાં, નદીના કિનારાના ઓટલામાં અને હાથીઓની ઉપર આવેલા મહેલોમાં,
ગ્રીષ્મે તુષારહર્મ્યેષુ લતામણ્ડપકેષુ ચ । હેમમન્દિરવૃક્ષેષુ મુક્તામાણિક્યભિત્તિષુ
ઉનાળામાં બરફ જેવી ઠંડી મહેલો, લતાવાળી છાયાવટવાળા મંડપો, સોનાના મહેલો અને વૃક્ષો, મોતી અને મણકાંથી શોભતા દિવાલો વચ્ચે,
વિકસત્કુન્દમન્દારમકરન્દસુગન્ધિષુ । વસન્તવનજાલેષુ કૂજત્કોકિલમાલિષુ
જ્યાં કુન્દ અને મંદારના ફૂલો ખીલેલા હોય, deren સુગંધિત પરાગ હવા માં ફેલાય છે, વસંતના બગીચાઓમાં જ્યાં કોયલાંઓ ટોળે વળીને ગાય છે,
નાનારત્નતૃણાનાં ચ સ્થલેષુ મૃદુદીપ્તિષુ । નિર્ઝરેષુ તરત્તારશીકરાસારવર્ષિષુ
અનેક રત્નોથી બનેલા નરમ અને તેજસ્વી ઘાસથી ઢંકાયેલા મેદાનોમાં, અને ઝરણાંઓમાં જ્યાં ઝળહળતાં ટીપાંઓની ધોધ વરસે છે,
શૈલાનાં હેમમાણિક્યશિલાફલહકેષુ ચ । દેવર્ષિમુનિગેહેષુ દૂરપુણ્યાશ્રમેષુ ચ
સોનાં અને મણકાંથી શોભતા પથ્થરો ધરાવતાં પર્વતો પર, દેવઋષિ અને મુનિઓના ઘરોમાં, તથા દૂર દૂરના પુણ્ય આશ્રમોમાં,
કુમુદ્વતીષુ ફુલ્લાસુ સ્મેરાસુ નલિનીષુ ચ । વનસ્થલીષુ ફુલ્લાસુ ફુલ્લાસૂત્પલિનીષુ ચ
ખીલેલા કુમુદ અને હસતાં કમળવાળા તળાવોમાં, ફૂલેલા જંગલના ખુલ્લા મેદાનોમાં અને ખીલેલા નીલકમળના વાવમાં,
પ્રહેલિકાભિર્ આખ્યાનૈસ્ તથૈવાક્ષરમુષ્ટિભિઃ । અષ્ટાપદૈર્ બહૂદ્દ્યોતૈસ્ તથા ગૂઢચતુર્થકૈઃ
પહેલીઓ, વાર્તાઓ, અક્ષરોથી રમાતી રમતો, અનેક પ્રકારના પાટિયા અને ગુપ્ત પાંસાના રમતોમાં,
નાટકાખ્યાયિકાભિશ્ ચ શ્લોકૈર્ બિન્દુમતીભ્રમૈઃ । દેશભાષાવિભાગૈશ્ ચ નગરગ્રામચેષ્ટિતૈઃ
નાટકો અને કથાઓ, છંદો અને બિંદુઓના રમૂજી ગોઠવણમાં, પ્રાંતિક બોલીઓ અને શહેર-ગામના વ્યવહારમાં,
સ્રગ્દામમાલ્યવલનૈર્ નાનાભરણયોજનૈઃ । લીલાવિલોલચલનૈર્ વિચિત્રરસભાજનૈઃ
માળાઓ, ફૂલોની વણાટ અને વિવિધ આભૂષણોમાં, રમૂજી અને લયબદ્ધ હલનચલનમાં તથા વિવિધ આનંદના વાસણોમાં,
આર્દ્રક્રમુકકર્પૂરતામ્બૂલીદલચર્વણૈઃ । સમાલમ્ભનલીલાભિર્ દોલારોહણવિભ્રમૈઃ
કોચા પાન, સુપારી અને કપૂર ચાવતાં, રમૂજી રીતે એકબીજાને વળગી પડતાં અને ઝૂલામાં ચઢી આનંદથી ઝૂલતાં,
ગૃહે કુસુમદોલાભિર્ અન્યોઽન્યાન્દોલનક્રમૈઃ । ફુલ્લપુષ્પલતાકુઞ્જદેહગોપનખર્વણૈઃ
ઘરે ફૂલોની ઝૂલાઓમાં, એકબીજાને ઝૂલાવતા અને ફૂલોથી ભરેલી વેલીઓની છાંયમાં શરીર છુપાવતા,
નૌયાનયુગ્યહસ્ત્યશ્વદાન્તોષ્ટ્રાદિગમાગમૈઃ । જલકેલિવિલાસેન પરસ્પરસમુક્ષણૈઃ
નાવ, રથ, હાથી, ઘોડા અને ઊંટ પર ફરતાં, પાણીમાં રમતાં અને એકબીજાને પાણી છાંટતાં,
નૃત્તગીતકલાલાસ્યતાણ્ડવોદ્ભટવૃત્તિભિઃ । સઙ્ગીતકૈસ્ સઙ્કથનૈર્ વીણામુરજવાદનૈઃ
નૃત્ય, ગીત, કલાત્મક રમતો, તાંડવ જેવા જોરદાર નૃત્યો, સંગીત, વાતચીત અને વીણા તથા મૃદંગ વગાડતાં,
ઉદ્યાનેષુ સરિત્તીરવૃક્ષેષુ વનવીથિષુ । અન્તઃપુરેષુ હર્મ્યેષુ તેષુ તેષુ તથા તથા
બગીચામાં, નદીકાંઠે, વૃક્ષોની છાયામાં, જંગલના રસ્તાઓ પર, મહેલો અને અંદરના ઓટલાંમાં—આ બધાં સ્થળોએ, અનેક રીતે,
સા બાલા સુખસંવૃદ્ધા તસ્ય પ્રણયિની પ્રિયા । એકદા ચિન્તયામ્ આસ શુભસઙ્કલ્પશાલિની
એ કુમારી, સુખમાં મોટી થયેલી, તેની પ્રિય અને પ્રેમાળ પત્ની, એક દિવસ શુભ વિચારો સાથે મનમાં વિચારવા લાગી:
પ્રાણેભ્યો ઽપિ પ્રિયો ભર્તા મમૈષ જગતીપતિઃ । યૌવનોલ્લાસલક્ષ્મીવાન્ કથં સ્યાદ્ અજરામરઃ
મારો પતિ, જે જગતનો સ્વામી છે, મને મારા શ્વાસથી પણ વધુ પ્રિય છે; યુવાનીની તેજસ્વી છટા ધરાવે છે—એ કઈ રીતે કદી ન વૃદ્ધ થાય અને અમર બની રહે?
ભર્ત્રાનેન સહોત્તુઙ્ગસ્તની કુસુમસદ્મસુ । કથં સ્વૈરં ચિરં કાન્તા રમેયાબ્દશતાન્ય્ અહમ્
આ પતિ સાથે, જેના આલિંગનથી મારા ઉન્નત સ્તન ઉઠે છે, હું એની પ્રિય તરીકે, આ ફૂલોથી ભરેલા મકાનોમાં કેટલાંય વર્ષો સુધી સ્વચ્છંદ આનંદથી કેમ રહી શકું?
તથા યતેય ક્રમતસ્ તપોજપયમેહિતૈઃ । રજનીશરુચી રાજા યથા સ્યાદ્ અજરામરઃ
જેમ ચંદ્ર રાજાઓમાં અમર અને વૃદ્ધિથી રહિત છે, તેમ ધીરજપૂર્વક તપ, જપ અને પ્રયત્ન દ્વારા મનુષ્ય પણ વૃદ્ધાવસ્થા અને મરણથી મુક્ત થઈ શકે છે.
જ્ઞાનવૃદ્ધાંસ્ તપોવૃદ્ધાન્ વિદ્યાવૃદ્ધાન્ અહં દ્વિજાન્ । પૃચ્છામિ તાવન્ મરણં કથં ન સ્યાન્ નૃણામ્ ઇતિ
હું જ્ઞાન, તપ અને વિદ્યામાં પ્રગટ થયેલા દ્વિજોને પૂછું છું: મનુષ્યને મૃત્યુ કેમ થતું નથી?
અથાનાય્યાશુ સમ્પૂજ્ય દ્વિજાન્ પપ્રચ્છ સાનતા । અમરત્વં કથં વિપ્રા ભવેદ્ ઇતિ પુનઃ પુનઃ
પછી, યોગ્ય રીતે દ્વિજોની પૂજા કરીને, તેણે વારંવાર વિનંતીપૂર્વક પૂછ્યું: 'હે વિદ્વાનોએ, અમરત્વ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે?'
તપોજપયમૈર્ દેવિ સમસ્તાસ્ સિદ્ધસિદ્ધયઃ । સમ્પ્રાપ્યન્તે ઽમરત્વં તુ ન કદાચન લભ્યતે
હે દેવી, તપ અને જપના તમામ પ્રયાસોથી સિદ્ધ અને અસિદ્ધ બંનેને અનેક ફળ મળે છે, પણ અમરત્વ ક્યારેય પ્રાપ્ત થતું નથી.
ઇત્ય્ આકર્ણ્ય દ્વિજમુખાચ્ ચિન્તયામ્ આસ સા પુનઃ । ઇદં સ્વપ્રજ્ઞયૈવાશુ ભીતા પ્રિયવિયોગતઃ
દ્વિજોના મોઢેથી આ સાંભળીને, તેણીએ ફરી વિચાર કર્યો; પોતાનું જ વિવેક વાપરીને, પ્રિયજનથી વિયોગ થવાની ભયથી, ઝડપથી મનમાં વિચાર્યું.
મરણં ભર્તુર્ અગ્રે મે યદિ દૈવાદ્ ભવિષ્યતિ । તત્ સર્વદુઃખનિર્મુક્તા સંસ્થાસ્યે સુખમ્ આત્મનિ
જો ભાગ્યે મારા પતિનું મૃત્યુ મારી સામે થાય, તો હું બધા દુઃખોથી મુક્ત થઈને, આનંદથી પોતાના મનમાં સ્થિર રહીશ.