બદ્ધપદ્માસનં શાન્તં સમાધાનનિરિઙ્ગનમ્ । ગુલ્ફદ્વિતયમધ્યસ્થવૃષણં વિષયાતિગમ્
તે શાંત અને સ્થિરપણે પદ્માસનમાં બેઠો હતો, આખા મનથી ધ્યાનમાં લીન, બંને પગના ગુલ્ફ વચ્ચે અંગ રાખીને, બધાં વિષયોની બહાર.
મૃષ્ટસોમ્યસમાભોગસ્કન્ધબન્ધુરકન્ધરમ્ । સુસ્થિરોદરવિશ્રાન્તસ્થાનકસ્થિતિસુન્દરમ્
તેના ખભા અને ગળા સુંદર અને મૃદુ તેજથી ઝગમગતા હતા, શરીર સ્થિર અને આરામથી પેટ પર આરૂઢ, બેઠક પણ ખૂબ જ આકર્ષક હતી.
નાભીનિકટગોત્તાનપાણિદ્વિતયદીપ્તિભિઃ । હૃદયામ્ભોજતેજોભિર્ બહિસ્સ્થૈર્ ઇવ ભાસિતમ્
નાભિ પાસે બંને હાથ ખેંચીને અને હૃદયના કમળમાંથી નીકળતા પ્રકાશથી તે બહારથી ઝગમગતો જણાતો હતો.
શ્લિષ્ટપક્ષ્મેક્ષણં ક્ષીણસર્વેચ્છં સ્વચ્છતાં ગતમ્ । સરો નિમીલિતામ્ભોજમ્ ઇવ સુપ્તં દિનાત્યયે
તેની આંખો પાંપણો સાથે હળવે બંધ, બધાં ઇચ્છાઓ શાંત થઈ ગઈ હતી, અંતરમાં નિર્મળતા છવાઈ હતી—જેમ સાંજના અંતે સુકાઈ રહેલું કમળ બંધ થઈ જાય તેમ.
અવિક્ષુભિતમ્ આશાન્તમ્ અન્તẖકરણકોટરમ્ । દધાનં ધીરયા વૃત્ત્યા શાન્તોત્પાતમ્ ઇવામ્બરમ્
જેમ આકાશમાં કોઈ ઉથલપાથલ નથી, એ જ રીતે મનનું આંતરિક ઘર શાંત અને અડગ રાખીને, સ્થિર મનથી રહેવું.
અપશ્યતા નિજં દેહં તં મુનિં પશ્યતા પુરઃ । ઇદં મયા તદા તત્ર ચિન્તિતં ચારુચેતસા
જ્યારે એ મુનિ પોતાનું શરીર ભૂલીને મારી સામે દેખાયા, ત્યારે હું શુદ્ધ મનથી એ સમયે વિચાર કર્યો હતો:
અયં કશ્ચિન્ મહાસિદ્ધસ્ સમ્પ્રાપ્તો ઽસ્મિન્ દિગમ્બરે । ચિરાયાહમ્ ઇવૈકાન્તવિશ્રમાર્થી મહામ્બરમ્
આ વિશાળ આકાશમાં કોઈ મહાન સિદ્ધપુરુષ આવ્યા છે; લાંબા સમયથી, મારી જેમ, તેઓ પણ એકાંતમાં આરામ શોધે છે.
સમાધિયોગ્યમ્ એકાન્તં લભેયેતીહ ચિન્તયા । કુટી દૃષ્ટેયમ્ એતેન સત્યસઙ્કલ્પશાલિના
તેઓ અહીં વિચારી રહ્યા છે કે, 'મને ધ્યાન માટે એકાંત અને યોગ્ય સ્થાન મળે'; મજબૂત સંકલ્પ ધરાવતાં તેમણે આ કુંટિરા જોઈ છે.
મદાગમનમ્ એતેન તતો ઽચિન્તયતાચલમ્ । તં મદ્દેહં શવીભૂતમ્ અપાસ્યેહ કૃતા સ્થિતિઃ
મારા આવવાના વિચારમાં અડગ રહીને, તેણે નક્કી કર્યું કે, 'હવે આ મરેલું શરીર હું અહીં છોડી દઈશ અને આ સ્થાન છોડીને જઇશ.'
તદ્ ઇહાસ્તામ્ અયં યામિ સ્વં લોકમ્ ઇતિ નિશ્ચયી । યાવદ્ ગન્તું પ્રવૃત્તો ઽસ્મિ તાવત્ સઙ્કલ્પનક્ષયાત્
તેણે મનમાં ઠરાવ્યું, 'આ અહીં રહે, હવે હું મારા પોતાના લોકે જઇશ.' હું જવા માટે તૈયાર થયો એ સમયે, મનની ઈચ્છા શાંત થતાં—
સા નિવૃત્તા કુટી તત્ર સમ્પન્નં વ્યોમ કેવલમ્ । સ સિદ્ધો ઽથ નિરાધારḫ પતિતો ઽધસ્ સમાધિમાન્
ત્યાંની ઝૂંપડી અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગઈ અને માત્ર શુદ્ધ આકાશ જ રહી ગયું. પછી તે સિદ્ધપુરુષ, સમાધિમાં સ્થિર રહી, આધાર વિના નીચે પડ્યો.
સ્વપ્નસઙ્કલ્પસંશાન્તૌ સ્વપ્નસઙ્કલ્પપત્તનમ્ । યથા સાશુ કુટી નષ્ટા મત્સઙ્કલ્પોપશાન્તિતઃ
જેમ સ્વપ્નની ઈચ્છા શાંત થાય ત્યારે સ્વપ્નનું શહેર પણ અદૃશ્ય થઈ જાય છે, એમ જ, મારી ઈચ્છા શાંત થતાં જ એ ઝૂંપડી પણ તરત જ નષ્ટ થઈ ગઈ.
સ પપાત તતો ધ્યાની જલોત્પીડ ઇવામ્બુદાત્ । ખાદ્ ઇવાનિલનુન્નો ઽબ્દ ઇન્દુર્ દિવ ઇવ ક્ષયે
પછી એ ધ્યાનમાં લીન પુરુષ એ વાદળમાંથી પાણીની બૂંદ પડે તેમ, આકાશમાંથી ચાંદ કળા પૂરી થાય ત્યારે નીચે પડે તેમ, કે પવનથી વાદળ દૂર થઈ જાય તેમ નીચે પડ્યો.
વૈમાનિક ઇવાપુણ્યશ્ છિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ । ખાત્ ત્યક્ત ઇવ પાષાણસ્ સ પપાત તતો ઽવનૌ
એ પાપથી રહિત દેવ જેવો, મૂળ કપાઈ ગયેલું વૃક્ષ જેવું, કે ખાડામાંથી બહાર ફેંકાયેલો પથ્થર જેવો જમીન પર પડી ગયો.
અહં યાવદ્ ઇયં તાવત્ કુટિકાસ્ત્વ્ ઇતિ કલ્પને । ક્ષીણે કુટીક્ષયે જાતે સ સિદ્ધḫ પતિતẖ ક્ષણાત્
જ્યાં સુધી મનમાં 'આ ઝૂંપડી રહે' એવી કલ્પના હતી, ત્યાં સુધી બધું યથાવત્ હતું; પણ જ્યારે ઝૂંપડી નાશ પામી, ત્યારે એ સિદ્ધ પુરુષ ક્ષણમાં નીચે પડી ગયો.
પતતા તેન સિદ્ધેન તતસ્ સૌજન્યકૌતુકાત્ । સાર્ધમ્ એવાહમ્ અગમં નભસો વસુધાતલમ્
એ સિદ્ધ પુરુષ નીચે પડતો હતો, ત્યારે હું પણ ઉત્સુકતા અને સારા ભાવથી, એના સાથે જ આકાશમાંથી જમીન પર આવી ગયો.
સો ઽપતત્ પવનસ્કન્ધવલનાવર્તવૃત્તિભિઃ । સપ્તદ્વીપસમુદ્રાન્તગીર્વાણરમણાવનૌ
પવનના ઝોકા અને વાવાઝોડાંએ તેને ઉઠાવીને, સાત દ્વીપો અને સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી, દેવતાઓને પ્રિય એવા ધરા પર પાડી દીધો.
પ્રાણાપાનોર્ધ્વગામિત્વાત્ ખાદ્ યથાસ્થિતમ્ એવ સઃ । સ્પષ્ટ એવોર્ધ્વમૂર્ધોર્વ્યાં બદ્ધપદ્માસનો ઽપતત્
કારણ કે તેનું શ્વાસ અને ઉચ્છ્વાસ ઉપર જઈ રહ્યાં હતાં, એ જ સ્થિતિમાં, સ્પષ્ટપણે સીધો, માથું ઉપર અને પગ નીચે, પદ્માસનમાં બેઠેલો જમીન પર પડ્યો.
ન પ્રબુદ્ધો બભૂવાસાવ્ ઇવ નૂનમ્ અચેતનઃ । પાષાણદેહ ઇવ વા વાતૂલાત્મેવ વા લઘુઃ
તે જાગ્યો નહીં, જાણે એ ખરેખર જડ થઈ ગયો હોય, પથ્થર જેવી દેહ ધરાવતો કે પવનમાં હલકું થઈ ગયેલો હોય તેમ.
મયા તદવબોધાર્થમ્ અથ યત્નવતા તદા । કૃત્વા જલદતાં વ્યોમ્નો વૃષ્ટં ગર્જિતમ્ ઊર્જિતમ્
પછી એ સ્થિતિ સમજવા માટે મેં ખૂબ પ્રયત્ન કર્યો અને આકાશમાં મેઘનું રૂપ ધારણ કરીને, જોરદાર વરસાદ અને ગર્જના કરી.
કરકાશનિપાતેન તેન તસ્મિન્ દિગન્તરે । મયૂરḫ પ્રાવૃષીવાસૌ બુદ્ધો ઽબોધિ વનાવનેઃ
તે વીજળીના પડઘા સાથે, બીજા દિશામાં, વરસાદી ઋતુમાં જેમ મોર જાગી ઊઠે છે, તેમ અજ્ઞાનના જંગલમાંથી તે મોર જાણે જાગૃત થયો.
બભાવ્ આસાદિતાઙ્ગશ્રીર્ વિકાસિતવિલોચનઃ । ધારાનિકરફુલ્લાત્મા પ્રાવૃષીવામ્બુજાકરઃ
તેના અંગો સૌંદર્યથી શોભી ઉઠ્યા, આંખો સંપૂર્ણ ખુલ્લી થઈ, અને મનમાં આનંદની ધારા વહેતી જાણે વરસાદમાં ખીલેલા કમળના તળાવ જેવું રૂપ ધારણ કર્યું.
પ્રબુદ્ધં સમ્પ્રશાન્તાયાં વૃષ્ટૌ તમ્ અહમ્ અગ્રતઃ । અપૃચ્છં સ્વચ્છમ્ આવૃત્ત્યા નિવૃત્તં પરમાર્થતઃ
જ્યારે વરસાદ શમાઈ ગયો અને તે જાગૃત તથા શાંત થયો, ત્યારે હું તેની સામે ગયો અને સ્વચ્છ હૃદયથી, સાચા અર્થમાં શાંત થઈ, તેને પ્રશ્ન કર્યો.
ક્વ સ્થિતો ઽસિ કરોષીદં કિં ચ ભો મુનિનાયક । કસ્ ત્વં કસ્માદ્ અલં દૂરાન્ ન ભ્રંશમ્ અપિ ચેતસિ
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તું ક્યાં છે અને અહીં શું કરી રહ્યો છે? તું કોણ છે અને એવું શું કારણ છે કે તારો મન એટલી દૂર રહીને પણ જરા પણ ચંચળ થતું નથી?
ઇત્ય્ ઉક્તો મામ્ અસૌ પ્રેક્ષ્ય સંસ્મૃત્ય પ્રાક્તનીં ગતિમ્ । ઉવાચ વચનં ચારુ ચાતકો જલદં યથા
આ રીતે મને કહેતાં, તેણે મને જોયું અને પોતાનું પહેલાનું જીવન યાદ કરીને, મીઠા શબ્દોમાં વાત કરી, જેમ ચાતક પક્ષી વાદળને બોલે છે.
પ્રતિપાલય મે યાવત્ સ્વવૃત્તાન્તં સ્મરામ્ય્ અહમ્ । કથયિષ્યામિ તે પશ્ચાત્ પાશ્ચાત્યં વૃત્તમ્ આત્મનઃ
મારે પોતાનું જીવનકથાનું સ્મરણ થાય ત્યાં સુધી થોડી રાહ જો, પછી હું તને મારી પછીની ઘટનાઓ કહીશ.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચિન્તયિત્વાશુ સ યથાવૃત્તમ્ અક્ષતમ્ । સ્મૃતવાન્ સાયમ્ અહ્નીવ સમાચરિતમ્ આત્મનઃ
આવું કહીને, તેણે તરત જ વિચાર્યું અને જેમ હતું તેમ પોતાનાં કામો યાદ કર્યા, જેમ સાંજે માણસ આખો દિવસ શું કર્યું એ યાદ કરે છે.
મામ્ અથોવાચ વચનં ચારુ ચન્દ્રાંશુશીતલમ્ । આહ્લાદકમ્ અનિન્દ્યં ચ નિરવદ્યં સુખોદયમ્
પછી તેણે મને એવી વાત કરી, જે ચાંદની જેવી ઠંડી, આનંદદાયક, નિર્દોષ, દોષરહિત અને સુખ આપનારી હતી.
અધુના ત્વં મયા બ્રહ્મન્ પરિજ્ઞાતો ઽભિવાદયે । અતિક્રમો ઽયં ક્ષન્તવ્યસ્ સ્વભાવો હિ સતાં ક્ષમા
હવે, બ્રાહ્મણ, હું તને ઓળખી લીધો છે અને તને વંદન કરું છું. મારા આ અપરાધને માફ કરજે, કારણ કે માફી આપવી સજ્જનોનું સ્વભાવ છે.
મુને ચિરમ્ અહં ભ્રાન્તો દેવોપવનભૂમિષુ । ભોગામોદવિમોહેષુ ષટ્પદḫ પદ્મિનીષ્વ્ ઇવ
મુનિ, હું લાંબા સમયથી દેવતાઓના બગીચામાં ભટકતો રહ્યો, ભોગ અને આનંદમાં મગ્ન રહીને, જાણે કમળોમાં ફરતો મધમાખી.