અસઙ્ખ્યૈર્ વ્યોમમાતઙ્ગૈશ્ ચન્દ્રાર્કચલચામરૈઃ । ઉડુમ્બરાન્તર્ મષકૈર્ ઇવ મદ્ધૃદયે સ્થિતમ્
અગણિત આકાશી હાથીઓ, જેમના માટે ચાંદ્ર અને સૂર્ય પંખા જેવા હલનચલન કરે છે, એ બધા મારા હૃદયમાં એવી રીતે વસેલા છે, જેમ ઉડુંબરના વૃક્ષમાં નાના મચ્છરો છુપાય છે.
મયા પાતાલપાદેન ભૂતલોદરધારિણા । ખમૂર્ધ્નાપિ તદા રામ ન ત્યક્તા પરમાણુતા
હું જ્યારે પાતાળને પગથી દબાવતો હતો, ધરતીને પેટમાં ધારણ કરતો હતો અને આકાશને માથા પર રાખતો હતો, ત્યારે પણ, હે રામ, મેં મારી સુક્ષ્મતાને ક્યારેય છોડેલી નથી.
દિક્ષુ સર્વાસુ સર્વત્ર સર્વદા સર્વકારિણા । સર્વાત્મનાપ્ય્ અસર્વેણ શૂન્યરૂપેણ સંસ્થિતમ્
બધી દિશાઓમાં, સર્વત્ર, દરેક સમયે, બધું કરનાર તરીકે, હું સર્વરૂપે પણ, સર્વથી પર, ખાલીપાની જેમ સ્થિર છું.
કિઞ્ચિત્ત્વં સદકિઞ્ચિત્ત્વં સાકૃતિત્વં નિરાકૃતિ । અનુભૂતં સજાડ્યં ચ ચેતનત્વમ્ અલં મયા
હું કંઈક બનવું, કંઈ ન બનવું, આકાર ધરાવવું, નિરાકાર રહેવું, જાગૃતિ, જડતા અને પૂરતી ચેતનાનું પણ અનુભવ કર્યું છે.
મૈનાકમુગ્ધમીનસ્ય સાગરસ્યાપ્ય્ અણું પ્રતિ । સન્તિ સર્ગસહસ્રાણિ સ્વનુભૂતાન્ય્ અથો મયા
મૈનાક પર્વતથી મોહિત થયેલી માછલી માટે જેમ વિશાળ સમુદ્ર પણ નાનું લાગે છે, તેમ જ મેં પણ પરમાણુ જેટલી નાનકડી જગ્યા માં અસંખ્ય સર્જનોને પોતે અનુભવ્યા છે.
જગન્ત્ય્ અઙ્ગે મયોઢાનિ ગૂઢાનિ પ્રકટાનિ ચ । પ્રતિબિમ્બપુરાણીવ મકુરેણાજડાત્મના
મારા શરીરમાં છુપાયેલા અને ખુલ્લા એવા અનેક જગતો વસેલા છે, જેમ કે દર્પણમાં પ્રતિબિંબિત થયેલા પ્રાચીન શહેરો, અને એ બધું જાગૃત આત્મા દ્વારા અનુભવાય છે.
એવં જલાનિલાગ્નિત્વં ભૂમિત્વં ખાત્મના સતા । કૃતં ચિતેવ સ્વપ્નેષુ બત માયા વિજૃમ્ભતે
પાણી, વાયુ, અગ્નિ, પૃથ્વી અને આકાશ જેવી સ્થિતિઓ પણ ચેતનાએ ધારણ કરી છે; ખરેખર, સ્વપ્નોમાં માયા કેવી અદ્ભુત રીતે ફેલાય છે!
અપિ તસ્યામ્ અવસ્થાયાં જગન્ત્ય્ આકાશકોશકે । મયા દૃષ્ટાન્ય્ અસઙ્ખ્યાનિ પરમાણુકણં પ્રતિ
એવી સ્થિતિમાં પણ, આકાશના ખોખામાં મેં પરમાણુ જેટલા નાના અનેક અનંત જગતોને જોયા છે.
પરમાણું પ્રતિ વ્યોમ પરમાણું પ્રતિ સ્થિતમ્ । સર્ગવૃન્દં યથા સ્વપ્ને સ્વપ્નાન્તરયુતં પુરમ્
જે રીતે દરેક પરમાણુમાં આકાશ વ્યાપેલું છે, એ જ રીતે સ્વપ્નમાં અનેક સ્વપ્નોથી ભરેલી એક નગરીમાં અનેક સર્જનો દેખાય છે.
ખમ્ એવાહમ્ અભૂવં ભૂમણ્ડલં દ્વીપકુણ્ડલમ્ । સર્વાત્મનાપિ ન વ્યાપ્તં કિઞ્ચનાપિ મયા ક્વચિત્
હું પોતે આકાશ, ધરતી અને દ્વીપોની માળા બની ગયો, છતાં સર્વવ્યાપી આત્મા હોવા છતાં પણ મેં ક્યાંય કશુંયે વ્યાપ્યું નથી.
સમુત્પાદયતાશેષલતાતરુતૃણાઙ્કુરાન્ । ભૂતલેન રસાકૃષ્ટ્યા મયાર્થેનેવ જૃમ્ભિતમ્
ધરતી પરથી રસ ખેંચીને જે રીતે લતા, વૃક્ષો, ઘાસ અને અંકુરો ઉગે છે, એ રીતે જાણે મારા ઈરાદાથી જ એ બધું ફૂલી ફળી રહ્યું છે.
અવદાતતમે શુદ્ધબોધાકાશમયે મયિ । જગલ્લક્ષાણિ તિષ્ઠન્તિ ન તિષ્ઠન્તિ ચ કાનિચિત્
મારી અંદર, જે શુદ્ધ અને નિર્મળ ચેતન્યરૂપ આકાશ છે, તેમાં અનગણિત જગતો સ્થિત છે, અને કેટલાક જગતો તો અસ્તિત્વમાં જ નથી.
ચિતિ ચારુચમત્કારં ચમત્કુર્વન્તિ યત્ સ્વતઃ । સ્વચમત્કૃતયો ઽન્તસ્સ્થાસ્ તદ્ એતાસ્ સૃષ્ટિદૃષ્ટયઃ
ચેતના પોતાની જ અદ્ભુતતા માં આનંદ માણે છે; આ આંતરિક આશ્ચર્યો જ સૃષ્ટિના દર્શન છે.
અનુભૂતં કૃતં દૃષ્ટં યાવત્ ક્વચન કિઞ્ચન । પરમાર્થચમત્કારાદ્ ઋતે નેહોપલભ્યતે
જે કશું પણ અનુભવાય છે, કરવામાં આવે છે કે જોવામાં આવે છે, તે બધું અહીં માત્ર પરમ સત્યના આશ્ચર્યથી જ પ્રાપ્ત થાય છે.
પ્રત્યેકં વિશ્વરૂપાત્મા સર્વકર્તા નિરામયઃ । પ્રબુદ્ધશ્ શુદ્ધબોધાત્મા સર્વં બ્રહ્માત્મકં યતઃ
દરેક વ્યક્તિ સર્વરૂપ આત્મા છે, બધું કરનાર અને દુઃખથી મુક્ત છે; જાગૃત અને શુદ્ધ જ્ઞાનથી ભરપૂર છે, કારણ કે બધું બ્રહ્મરૂપ છે.
સર્વસ્ સર્વત્ર સર્વાત્મા સર્વગસ્ સર્વસંશ્રયઃ । એતત્ પ્રબુદ્ધવિષયમ્ અપ્રબુદ્ધં ન વેદ્મ્ય્ અહમ્
બધું, સર્વત્ર, સર્વાત્મા, સર્વવ્યાપક અને સર્વનો આધાર—આ બધું જાગૃતના ક્ષેત્રમાં આવે છે; અજાગૃતને હું ઓળખતો નથી.
આકાશકોશવિશદાત્મનિ ચિત્સ્વરૂપે યેયં સ્વતા કચતિ સર્ગપરમ્પરેતિ । સાન્તસ્ તદ્ એવ કિલ તાપ ઇવાન્તર્ ઊષ્મા ભેદોપલમ્ભ ઇતિ નાસ્તિ સદ્ અસ્ત્ય્ અનન્તમ્
શુદ્ધ, આકાશ જેવું ચિત્તસ્વરૂપ જેમાં પોતાનું તેજ ઝળકે છે અને જે સર્જનના ક્રમરૂપે દેખાય છે, એ જ સાચી શાંતિ છે; એ અંદરનો ઉષ્મા જેવો છે, કારણ કે અલગાવ માત્ર દેખાવ છે—વાસ્તવમાં કોઈ વિભાજન નથી. સાચું તત્વ અખંડ અને અનંત છે.
અથૈવંરૂપસંવિત્તેḫ પરાવૃત્ય પ્રયત્નતઃ । તમ્ અમ્બરકુટીકોશદેશમ્ આગતવાન્ અહમ્
પછી, આવા અનુભવોથી મનને પાછું ખેંચીને, મહેનતપૂર્વક હું એ સૂક્ષ્મ, આકાશ જેવાં નિવાસસ્થાન સુધી પહોંચ્યો.
યાવત્ તત્ર ન પશ્યામિ સ્વદેહં ક્વચન સ્થિતમ્ । પશ્યામિ કેવલં સિદ્ધં કમ્ અપ્ય્ અન્યં પુરસ્ સ્થિતમ્
ત્યાં મેં ક્યાંયે પણ મારું શરીર દેખાયું નહીં; માત્ર એક સિદ્ધ પુરુષ, બીજું કોઈ, મારા સામે ઊભેલો દેખાયો.
ઉપવિષ્ટં સમાધાનનિષ્ઠમ્ ઇષ્ટપદં ગતમ્ । સોમ્યોદયમ્ ઇવાદિત્યં દગ્ધેન્ધનમ્ ઇવાનલમ્
એ વ્યક્તિ બેઠો હતો, ગાઢ ધ્યાનમાં સ્થિર, ઇચ્છિત અવસ્થાને પ્રાપ્ત થયેલો—જેમ ચાંદ્રમાની શાંતિ, અથવા જેમ બળતણ પૂરૂં થઈ ગયેલી અગ્નિ.
બદ્ધપદ્માસનં શાન્તં સમાધાનનિરિઙ્ગનમ્ । ગુલ્ફદ્વિતયમધ્યસ્થવૃષણં વિષયાતિગમ્
તે શાંત અને સ્થિરપણે પદ્માસનમાં બેઠો હતો, આખા મનથી ધ્યાનમાં લીન, બંને પગના ગુલ્ફ વચ્ચે અંગ રાખીને, બધાં વિષયોની બહાર.
મૃષ્ટસોમ્યસમાભોગસ્કન્ધબન્ધુરકન્ધરમ્ । સુસ્થિરોદરવિશ્રાન્તસ્થાનકસ્થિતિસુન્દરમ્
તેના ખભા અને ગળા સુંદર અને મૃદુ તેજથી ઝગમગતા હતા, શરીર સ્થિર અને આરામથી પેટ પર આરૂઢ, બેઠક પણ ખૂબ જ આકર્ષક હતી.
નાભીનિકટગોત્તાનપાણિદ્વિતયદીપ્તિભિઃ । હૃદયામ્ભોજતેજોભિર્ બહિસ્સ્થૈર્ ઇવ ભાસિતમ્
નાભિ પાસે બંને હાથ ખેંચીને અને હૃદયના કમળમાંથી નીકળતા પ્રકાશથી તે બહારથી ઝગમગતો જણાતો હતો.
શ્લિષ્ટપક્ષ્મેક્ષણં ક્ષીણસર્વેચ્છં સ્વચ્છતાં ગતમ્ । સરો નિમીલિતામ્ભોજમ્ ઇવ સુપ્તં દિનાત્યયે
તેની આંખો પાંપણો સાથે હળવે બંધ, બધાં ઇચ્છાઓ શાંત થઈ ગઈ હતી, અંતરમાં નિર્મળતા છવાઈ હતી—જેમ સાંજના અંતે સુકાઈ રહેલું કમળ બંધ થઈ જાય તેમ.
અવિક્ષુભિતમ્ આશાન્તમ્ અન્તẖકરણકોટરમ્ । દધાનં ધીરયા વૃત્ત્યા શાન્તોત્પાતમ્ ઇવામ્બરમ્
જેમ આકાશમાં કોઈ ઉથલપાથલ નથી, એ જ રીતે મનનું આંતરિક ઘર શાંત અને અડગ રાખીને, સ્થિર મનથી રહેવું.
અપશ્યતા નિજં દેહં તં મુનિં પશ્યતા પુરઃ । ઇદં મયા તદા તત્ર ચિન્તિતં ચારુચેતસા
જ્યારે એ મુનિ પોતાનું શરીર ભૂલીને મારી સામે દેખાયા, ત્યારે હું શુદ્ધ મનથી એ સમયે વિચાર કર્યો હતો:
અયં કશ્ચિન્ મહાસિદ્ધસ્ સમ્પ્રાપ્તો ઽસ્મિન્ દિગમ્બરે । ચિરાયાહમ્ ઇવૈકાન્તવિશ્રમાર્થી મહામ્બરમ્
આ વિશાળ આકાશમાં કોઈ મહાન સિદ્ધપુરુષ આવ્યા છે; લાંબા સમયથી, મારી જેમ, તેઓ પણ એકાંતમાં આરામ શોધે છે.
સમાધિયોગ્યમ્ એકાન્તં લભેયેતીહ ચિન્તયા । કુટી દૃષ્ટેયમ્ એતેન સત્યસઙ્કલ્પશાલિના
તેઓ અહીં વિચારી રહ્યા છે કે, 'મને ધ્યાન માટે એકાંત અને યોગ્ય સ્થાન મળે'; મજબૂત સંકલ્પ ધરાવતાં તેમણે આ કુંટિરા જોઈ છે.
મદાગમનમ્ એતેન તતો ઽચિન્તયતાચલમ્ । તં મદ્દેહં શવીભૂતમ્ અપાસ્યેહ કૃતા સ્થિતિઃ
મારા આવવાના વિચારમાં અડગ રહીને, તેણે નક્કી કર્યું કે, 'હવે આ મરેલું શરીર હું અહીં છોડી દઈશ અને આ સ્થાન છોડીને જઇશ.'
તદ્ ઇહાસ્તામ્ અયં યામિ સ્વં લોકમ્ ઇતિ નિશ્ચયી । યાવદ્ ગન્તું પ્રવૃત્તો ઽસ્મિ તાવત્ સઙ્કલ્પનક્ષયાત્
તેણે મનમાં ઠરાવ્યું, 'આ અહીં રહે, હવે હું મારા પોતાના લોકે જઇશ.' હું જવા માટે તૈયાર થયો એ સમયે, મનની ઈચ્છા શાંત થતાં—