નતોન્નતાસુ મૃદ્વીષુ સ્વાસ્તીર્ણાસ્વ્ અમ્બરાજિરે । સુપ્તં શુભ્રાભ્રમાલાસુ નવનીતસ્થલીષ્વ્ ઇવ
ન ઊંચા, ન નીચા, પણ નરમ અને પથરાયેલા કપડાં પર સૂઈ રહ્યો હતો; જાણે સફેદ વાદળોની હરમાળામાં, તાજા માખણની થાળીઓ પર આરામ કરતો હતો તેમ લાગતું હતું.
સુમનḫપત્ત્રમૃદુષુ લીનં લક્ષ્મીવિલાસિષુ । સુરસિદ્ધાઙ્ગનાઙ્ગેષુ દૂરાસ્તસ્મરવાસનમ્
ફૂલોની પાંદડાની નરમાઈમાં, વૈભવની રમણિયતામાં લીન હતો; દેવીઓ અને સિદ્ધ સ્ત્રીઓના શરીરોમાં, કામના નિવાસથી દૂર રહ્યો હતો.
કૃતẖ કુમુદકલ્હારકરાલે નલિનીવને । કોમલẖ કલહંસીભિર્ લીલાકલકલારવઃ
નીલ અને શ્વેત કમળોથી ભરેલા કમળવનમાં, રમતાં હંસોના મૃદુ અને મધુર કલરવથી વાતાવરણ ગૂંજી ઉઠે છે.
સરત્સરિત્સિરાસારમૂલભૂમણ્ડલાન્વિતાઃ । અઙ્ગેષૂઢાસ્ સ્ફુરદ્ભૂતા લોમાલય ઇવાદ્રયઃ
નદીઓ, તેમની અનેક શાખાઓ અને મૂળભૂમિ સાથે, મારા અંગો પર એ રીતે વસેલી છે જેમ પર્વત પર ફફડતાં વાળ હોય.
ચતુર્દિગ્ગ્રથિતાદીર્ઘસરિત્સૂત્રૈસ્ સમુદ્રકૈઃ । આદર્શૈર્ ઇવ વિશ્રાન્તમ્ અઙ્ગેષુ પ્રતિબિમ્બિભિઃ
દિશાઓમાં લાંબી નદીઓના તાંતણે બંધાયેલા દરિયાઓ, મારા અંગો પર એવી રીતે આરામ કરે છે જાણે દરપણમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે.
ભૂતસર્ગેણ વિભ્રાન્તં સિદ્ધવિદ્યાધરાદિના । મદ્દેહે ચેતિતેનૈવ મક્ષિકાયૌકરૂપિણા
સિદ્ધો અને વિદ્યા ધરાવનારા દેવતાઓની શક્તિથી ભ્રમિત થયેલું જીવોનું સર્જન, મારા શરીરમાં જ મનથી જીવંત છે, જેમ મધમાખીઓના સ્વરૂપ હોય.
મત્પ્રસાદેન મુદિતૈર્ લબ્ધમ્ અર્કાદિભિર્ વપુઃ । કૃષ્ણરક્તસિતાપીતહરિતૈર્ હારિતૈર્ ઇવ
મારી કૃપાથી, આનંદપૂર્વક સૂર્ય અને અન્ય દેવતાઓ પાસેથી મળેલું શરીર કાળું, લાલ, સફેદ, પીળું અને લીલું રંગે શોભાયમાન છે, જાણે કે અનેક રંગોથી સજાવેલું હોય.
સમુદ્રમુદ્રયા સપ્તદ્વીપસપ્તાત્મરૂપયા । સંસ્થયા સ્થાપિતા ભૂમિḫ પ્રકોષ્ઠે વલયોપમા
મારા હાથના કાંડા પર સ્થિત થયેલી ધરતી, સાગરથી ઘેરાયેલી છે અને તે સાત દ્વીપો અને સાત આંતરિક સ્વરૂપો ધરાવે છે, જાણે કાંડા પર પહેરેલું કંગણ હોય તેમ.
વિદ્યાધરપુરન્ધ્રીણાં પરામૃષ્ટાઙ્ગયષ્ટિના । અદૃષ્ટેનૈવ વિહિતḫ પુલકોલ્લાસ આત્મના
વિદ્યાધર સ્ત્રીઓના સુકાં હાથોના અદૃશ્ય સ્પર્શથી મારા અંદર આનંદની લહેર ઉઠી છે, જે રોમાંચ રૂપે દેખાય છે.
સરિત્સિરાસરત્સારરસાનિ સુષિરાણિ ચ । જગન્ત્ય્ એવાસ્થિજાલાનિ મમાસન્ સંસ્થિતાનિ ચ
નદીઓ, તેમની શાખાઓ, તેમનો રસ, પાણી અને નાળીઓ—આ બધા જગત મારા હાડકાંઓના જાળ જેવા હતા અને તેમ જ સ્થિર રહ્યા.
અસઙ્ખ્યૈર્ વ્યોમમાતઙ્ગૈશ્ ચન્દ્રાર્કચલચામરૈઃ । ઉડુમ્બરાન્તર્ મષકૈર્ ઇવ મદ્ધૃદયે સ્થિતમ્
અગણિત આકાશી હાથીઓ, જેમના માટે ચાંદ્ર અને સૂર્ય પંખા જેવા હલનચલન કરે છે, એ બધા મારા હૃદયમાં એવી રીતે વસેલા છે, જેમ ઉડુંબરના વૃક્ષમાં નાના મચ્છરો છુપાય છે.
મયા પાતાલપાદેન ભૂતલોદરધારિણા । ખમૂર્ધ્નાપિ તદા રામ ન ત્યક્તા પરમાણુતા
હું જ્યારે પાતાળને પગથી દબાવતો હતો, ધરતીને પેટમાં ધારણ કરતો હતો અને આકાશને માથા પર રાખતો હતો, ત્યારે પણ, હે રામ, મેં મારી સુક્ષ્મતાને ક્યારેય છોડેલી નથી.
દિક્ષુ સર્વાસુ સર્વત્ર સર્વદા સર્વકારિણા । સર્વાત્મનાપ્ય્ અસર્વેણ શૂન્યરૂપેણ સંસ્થિતમ્
બધી દિશાઓમાં, સર્વત્ર, દરેક સમયે, બધું કરનાર તરીકે, હું સર્વરૂપે પણ, સર્વથી પર, ખાલીપાની જેમ સ્થિર છું.
કિઞ્ચિત્ત્વં સદકિઞ્ચિત્ત્વં સાકૃતિત્વં નિરાકૃતિ । અનુભૂતં સજાડ્યં ચ ચેતનત્વમ્ અલં મયા
હું કંઈક બનવું, કંઈ ન બનવું, આકાર ધરાવવું, નિરાકાર રહેવું, જાગૃતિ, જડતા અને પૂરતી ચેતનાનું પણ અનુભવ કર્યું છે.
મૈનાકમુગ્ધમીનસ્ય સાગરસ્યાપ્ય્ અણું પ્રતિ । સન્તિ સર્ગસહસ્રાણિ સ્વનુભૂતાન્ય્ અથો મયા
મૈનાક પર્વતથી મોહિત થયેલી માછલી માટે જેમ વિશાળ સમુદ્ર પણ નાનું લાગે છે, તેમ જ મેં પણ પરમાણુ જેટલી નાનકડી જગ્યા માં અસંખ્ય સર્જનોને પોતે અનુભવ્યા છે.
જગન્ત્ય્ અઙ્ગે મયોઢાનિ ગૂઢાનિ પ્રકટાનિ ચ । પ્રતિબિમ્બપુરાણીવ મકુરેણાજડાત્મના
મારા શરીરમાં છુપાયેલા અને ખુલ્લા એવા અનેક જગતો વસેલા છે, જેમ કે દર્પણમાં પ્રતિબિંબિત થયેલા પ્રાચીન શહેરો, અને એ બધું જાગૃત આત્મા દ્વારા અનુભવાય છે.
એવં જલાનિલાગ્નિત્વં ભૂમિત્વં ખાત્મના સતા । કૃતં ચિતેવ સ્વપ્નેષુ બત માયા વિજૃમ્ભતે
પાણી, વાયુ, અગ્નિ, પૃથ્વી અને આકાશ જેવી સ્થિતિઓ પણ ચેતનાએ ધારણ કરી છે; ખરેખર, સ્વપ્નોમાં માયા કેવી અદ્ભુત રીતે ફેલાય છે!
અપિ તસ્યામ્ અવસ્થાયાં જગન્ત્ય્ આકાશકોશકે । મયા દૃષ્ટાન્ય્ અસઙ્ખ્યાનિ પરમાણુકણં પ્રતિ
એવી સ્થિતિમાં પણ, આકાશના ખોખામાં મેં પરમાણુ જેટલા નાના અનેક અનંત જગતોને જોયા છે.
પરમાણું પ્રતિ વ્યોમ પરમાણું પ્રતિ સ્થિતમ્ । સર્ગવૃન્દં યથા સ્વપ્ને સ્વપ્નાન્તરયુતં પુરમ્
જે રીતે દરેક પરમાણુમાં આકાશ વ્યાપેલું છે, એ જ રીતે સ્વપ્નમાં અનેક સ્વપ્નોથી ભરેલી એક નગરીમાં અનેક સર્જનો દેખાય છે.
ખમ્ એવાહમ્ અભૂવં ભૂમણ્ડલં દ્વીપકુણ્ડલમ્ । સર્વાત્મનાપિ ન વ્યાપ્તં કિઞ્ચનાપિ મયા ક્વચિત્
હું પોતે આકાશ, ધરતી અને દ્વીપોની માળા બની ગયો, છતાં સર્વવ્યાપી આત્મા હોવા છતાં પણ મેં ક્યાંય કશુંયે વ્યાપ્યું નથી.
સમુત્પાદયતાશેષલતાતરુતૃણાઙ્કુરાન્ । ભૂતલેન રસાકૃષ્ટ્યા મયાર્થેનેવ જૃમ્ભિતમ્
ધરતી પરથી રસ ખેંચીને જે રીતે લતા, વૃક્ષો, ઘાસ અને અંકુરો ઉગે છે, એ રીતે જાણે મારા ઈરાદાથી જ એ બધું ફૂલી ફળી રહ્યું છે.
અવદાતતમે શુદ્ધબોધાકાશમયે મયિ । જગલ્લક્ષાણિ તિષ્ઠન્તિ ન તિષ્ઠન્તિ ચ કાનિચિત્
મારી અંદર, જે શુદ્ધ અને નિર્મળ ચેતન્યરૂપ આકાશ છે, તેમાં અનગણિત જગતો સ્થિત છે, અને કેટલાક જગતો તો અસ્તિત્વમાં જ નથી.
ચિતિ ચારુચમત્કારં ચમત્કુર્વન્તિ યત્ સ્વતઃ । સ્વચમત્કૃતયો ઽન્તસ્સ્થાસ્ તદ્ એતાસ્ સૃષ્ટિદૃષ્ટયઃ
ચેતના પોતાની જ અદ્ભુતતા માં આનંદ માણે છે; આ આંતરિક આશ્ચર્યો જ સૃષ્ટિના દર્શન છે.
અનુભૂતં કૃતં દૃષ્ટં યાવત્ ક્વચન કિઞ્ચન । પરમાર્થચમત્કારાદ્ ઋતે નેહોપલભ્યતે
જે કશું પણ અનુભવાય છે, કરવામાં આવે છે કે જોવામાં આવે છે, તે બધું અહીં માત્ર પરમ સત્યના આશ્ચર્યથી જ પ્રાપ્ત થાય છે.
પ્રત્યેકં વિશ્વરૂપાત્મા સર્વકર્તા નિરામયઃ । પ્રબુદ્ધશ્ શુદ્ધબોધાત્મા સર્વં બ્રહ્માત્મકં યતઃ
દરેક વ્યક્તિ સર્વરૂપ આત્મા છે, બધું કરનાર અને દુઃખથી મુક્ત છે; જાગૃત અને શુદ્ધ જ્ઞાનથી ભરપૂર છે, કારણ કે બધું બ્રહ્મરૂપ છે.
સર્વસ્ સર્વત્ર સર્વાત્મા સર્વગસ્ સર્વસંશ્રયઃ । એતત્ પ્રબુદ્ધવિષયમ્ અપ્રબુદ્ધં ન વેદ્મ્ય્ અહમ્
બધું, સર્વત્ર, સર્વાત્મા, સર્વવ્યાપક અને સર્વનો આધાર—આ બધું જાગૃતના ક્ષેત્રમાં આવે છે; અજાગૃતને હું ઓળખતો નથી.
આકાશકોશવિશદાત્મનિ ચિત્સ્વરૂપે યેયં સ્વતા કચતિ સર્ગપરમ્પરેતિ । સાન્તસ્ તદ્ એવ કિલ તાપ ઇવાન્તર્ ઊષ્મા ભેદોપલમ્ભ ઇતિ નાસ્તિ સદ્ અસ્ત્ય્ અનન્તમ્
શુદ્ધ, આકાશ જેવું ચિત્તસ્વરૂપ જેમાં પોતાનું તેજ ઝળકે છે અને જે સર્જનના ક્રમરૂપે દેખાય છે, એ જ સાચી શાંતિ છે; એ અંદરનો ઉષ્મા જેવો છે, કારણ કે અલગાવ માત્ર દેખાવ છે—વાસ્તવમાં કોઈ વિભાજન નથી. સાચું તત્વ અખંડ અને અનંત છે.
અથૈવંરૂપસંવિત્તેḫ પરાવૃત્ય પ્રયત્નતઃ । તમ્ અમ્બરકુટીકોશદેશમ્ આગતવાન્ અહમ્
પછી, આવા અનુભવોથી મનને પાછું ખેંચીને, મહેનતપૂર્વક હું એ સૂક્ષ્મ, આકાશ જેવાં નિવાસસ્થાન સુધી પહોંચ્યો.
યાવત્ તત્ર ન પશ્યામિ સ્વદેહં ક્વચન સ્થિતમ્ । પશ્યામિ કેવલં સિદ્ધં કમ્ અપ્ય્ અન્યં પુરસ્ સ્થિતમ્
ત્યાં મેં ક્યાંયે પણ મારું શરીર દેખાયું નહીં; માત્ર એક સિદ્ધ પુરુષ, બીજું કોઈ, મારા સામે ઊભેલો દેખાયો.
ઉપવિષ્ટં સમાધાનનિષ્ઠમ્ ઇષ્ટપદં ગતમ્ । સોમ્યોદયમ્ ઇવાદિત્યં દગ્ધેન્ધનમ્ ઇવાનલમ્
એ વ્યક્તિ બેઠો હતો, ગાઢ ધ્યાનમાં સ્થિર, ઇચ્છિત અવસ્થાને પ્રાપ્ત થયેલો—જેમ ચાંદ્રમાની શાંતિ, અથવા જેમ બળતણ પૂરૂં થઈ ગયેલી અગ્નિ.