શરીરનગરીનાશનિર્માણૈકપરાયણઃ । રસકિટ્ટકલાધાતુપૃથક્કરણકોવિદઃ
જે મનુષ્ય શરીરરૂપ શહેરના સર્જન અને વિનાશમાં જ તત્પર રહે છે, અને જે રસ, કચરો, કળા અને ધાતુઓને અલગ પાડવામાં કુશળ છે,
પ્રતિસૂક્ષ્માણુકં દેહે તતો દૃષ્ટં મયા જગત્ । તત્રેત્થંરૂપમ્ આરમ્ભિ સ્ફુટમ્ આભોગિ સુસ્થિરમ્
મારે શરીરમાંના દરેક સૂક્ષ્મ અણુમાં આખું જગત જોઈ લીધું છે; ત્યાં આવી રીતે સ્વરૂપ ઊભું થાય છે—જાણીતું, આનંદદાયક અને સ્થિર.
પરમાણું પ્રતિ ત્વ્ અત્ર પ્રોહ્યન્ત ઇવ સર્ગકાઃ । ન ચ કિઞ્ચિત્ કિલોહ્યન્તે ખાકૃતેẖ કિમ્ ઇવોહ્યતે
અહીં દરેક પરમાણુ માટે સર્જનહારાઓ будто આગળ ધપાવવામાં આવે છે; પણ વાસ્તવમાં કશુંય આગળ ધપાતું નથી, કેમ કે ખાલી જગ્યામાંથી શું આગળ ધપાવાય?
સચન્દ્રાર્કાનિલાગ્નીન્દ્રયમવૈશ્રવણેશ્વરાઃ । સબ્રહ્મહરિગન્ધર્વવિદ્યાધરમહોરગાઃ
ચંદ્ર, સૂર્ય, પવન, અગ્નિ, ઇન્દ્ર, કુબેર અને અન્ય દેવતાઓ સાથે; બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ગંધર્વ, વિદ્યા ધર, અને મહાન સાપો સાથે—
સસાગરગિરિદ્વીપદિગન્તરમહાર્ણવાઃ । સલોકાન્તરલોકેશક્રિયાકાલક્રિયાક્રમાઃ
સમુદ્રો, પર્વતો, દ્વીપો, દિશાઓનો વિશાળ વિસ્તાર અને મહાસાગરો સાથે; અનેક લોકો, વિવિધ લોકોના શાસકો અને ક્રમશઃ થતા કર્મો તથા સમયની અવધિઓ સાથે.
સસ્વર્ગભૂમિપાતાલતલલોકાન્તરાન્તરાઃ । સભાવાભાવવૈધુર્યજરામરણસમ્ભ્રમાઃ
સ્વર્ગ, ભૂમિ, પાતાળ અને અનેક આંતરિક લોકોથી ભરપૂર; અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વની ગૂંચવણ, અસ્થિરતા, વૃદ્ધાવસ્થા અને મરણના ભ્રમ સાથે.
એવં નામ તદા રામ ભૂતપઞ્ચકરૂપિણા । મયા પ્રવિહૃતં તત્ર ત્રૈલોક્યનલિનોદરે
હે રામ, એ રીતે, પાંચ તત્વોના સ્વરૂપે, હું ત્રણેય લોકના કમળમાં ફરતો રહ્યો હતો.
રસḫ પીતો ઽનુભૂતશ્ ચ ક્ષ્માજલાનિલતેજસામ્ । મૂલજાલેષુ વૃક્ષાણાં પ્રાણિનાં ચ સતા મયા
પૃથ્વી, પાણી, વાયુ અને અગ્નિનો રસ મેં વૃક્ષોના મૂળજાળમાં અને જીવજંતુઓમાં અનુભવ્યો અને ચાખ્યો હતો.
રસાયનઘનાઙ્ગેષુ ચન્દનદ્રવશોભિષુ । લુઠિતં ચન્દ્રબિમ્બેષુ તુષારશયનેષ્વ્ ઇવ
હું રસથી ભરેલા શરીરોમાં, ચંદનના લપસેલા અંગોમાં લપટાયો હતો, અને ચાંદનીની શીતળતા વચ્ચે, જાણે તુષારના પથાર પર લોટતો હતો તેમ લાગતું હતું.
સર્વર્તુવનજાલેષુ નાનામોદાનિ દિક્ષ્વ્ અલમ્ । ભુક્તાનિ પુષ્પજાલાનિ પ્રોચ્છિષ્ટં દદતાલયે
વસંતના જાળમાં, ચારે દિશામાં વિવિધ સુગંધોનો આનંદ માણ્યો; ફૂલોની માળાઓ ભોગવી, અને તેના અવશેષો નિવાસસ્થાને છોડી દીધા.
નતોન્નતાસુ મૃદ્વીષુ સ્વાસ્તીર્ણાસ્વ્ અમ્બરાજિરે । સુપ્તં શુભ્રાભ્રમાલાસુ નવનીતસ્થલીષ્વ્ ઇવ
ન ઊંચા, ન નીચા, પણ નરમ અને પથરાયેલા કપડાં પર સૂઈ રહ્યો હતો; જાણે સફેદ વાદળોની હરમાળામાં, તાજા માખણની થાળીઓ પર આરામ કરતો હતો તેમ લાગતું હતું.
સુમનḫપત્ત્રમૃદુષુ લીનં લક્ષ્મીવિલાસિષુ । સુરસિદ્ધાઙ્ગનાઙ્ગેષુ દૂરાસ્તસ્મરવાસનમ્
ફૂલોની પાંદડાની નરમાઈમાં, વૈભવની રમણિયતામાં લીન હતો; દેવીઓ અને સિદ્ધ સ્ત્રીઓના શરીરોમાં, કામના નિવાસથી દૂર રહ્યો હતો.
કૃતẖ કુમુદકલ્હારકરાલે નલિનીવને । કોમલẖ કલહંસીભિર્ લીલાકલકલારવઃ
નીલ અને શ્વેત કમળોથી ભરેલા કમળવનમાં, રમતાં હંસોના મૃદુ અને મધુર કલરવથી વાતાવરણ ગૂંજી ઉઠે છે.
સરત્સરિત્સિરાસારમૂલભૂમણ્ડલાન્વિતાઃ । અઙ્ગેષૂઢાસ્ સ્ફુરદ્ભૂતા લોમાલય ઇવાદ્રયઃ
નદીઓ, તેમની અનેક શાખાઓ અને મૂળભૂમિ સાથે, મારા અંગો પર એ રીતે વસેલી છે જેમ પર્વત પર ફફડતાં વાળ હોય.
ચતુર્દિગ્ગ્રથિતાદીર્ઘસરિત્સૂત્રૈસ્ સમુદ્રકૈઃ । આદર્શૈર્ ઇવ વિશ્રાન્તમ્ અઙ્ગેષુ પ્રતિબિમ્બિભિઃ
દિશાઓમાં લાંબી નદીઓના તાંતણે બંધાયેલા દરિયાઓ, મારા અંગો પર એવી રીતે આરામ કરે છે જાણે દરપણમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે.
ભૂતસર્ગેણ વિભ્રાન્તં સિદ્ધવિદ્યાધરાદિના । મદ્દેહે ચેતિતેનૈવ મક્ષિકાયૌકરૂપિણા
સિદ્ધો અને વિદ્યા ધરાવનારા દેવતાઓની શક્તિથી ભ્રમિત થયેલું જીવોનું સર્જન, મારા શરીરમાં જ મનથી જીવંત છે, જેમ મધમાખીઓના સ્વરૂપ હોય.
મત્પ્રસાદેન મુદિતૈર્ લબ્ધમ્ અર્કાદિભિર્ વપુઃ । કૃષ્ણરક્તસિતાપીતહરિતૈર્ હારિતૈર્ ઇવ
મારી કૃપાથી, આનંદપૂર્વક સૂર્ય અને અન્ય દેવતાઓ પાસેથી મળેલું શરીર કાળું, લાલ, સફેદ, પીળું અને લીલું રંગે શોભાયમાન છે, જાણે કે અનેક રંગોથી સજાવેલું હોય.
સમુદ્રમુદ્રયા સપ્તદ્વીપસપ્તાત્મરૂપયા । સંસ્થયા સ્થાપિતા ભૂમિḫ પ્રકોષ્ઠે વલયોપમા
મારા હાથના કાંડા પર સ્થિત થયેલી ધરતી, સાગરથી ઘેરાયેલી છે અને તે સાત દ્વીપો અને સાત આંતરિક સ્વરૂપો ધરાવે છે, જાણે કાંડા પર પહેરેલું કંગણ હોય તેમ.
વિદ્યાધરપુરન્ધ્રીણાં પરામૃષ્ટાઙ્ગયષ્ટિના । અદૃષ્ટેનૈવ વિહિતḫ પુલકોલ્લાસ આત્મના
વિદ્યાધર સ્ત્રીઓના સુકાં હાથોના અદૃશ્ય સ્પર્શથી મારા અંદર આનંદની લહેર ઉઠી છે, જે રોમાંચ રૂપે દેખાય છે.
સરિત્સિરાસરત્સારરસાનિ સુષિરાણિ ચ । જગન્ત્ય્ એવાસ્થિજાલાનિ મમાસન્ સંસ્થિતાનિ ચ
નદીઓ, તેમની શાખાઓ, તેમનો રસ, પાણી અને નાળીઓ—આ બધા જગત મારા હાડકાંઓના જાળ જેવા હતા અને તેમ જ સ્થિર રહ્યા.
અસઙ્ખ્યૈર્ વ્યોમમાતઙ્ગૈશ્ ચન્દ્રાર્કચલચામરૈઃ । ઉડુમ્બરાન્તર્ મષકૈર્ ઇવ મદ્ધૃદયે સ્થિતમ્
અગણિત આકાશી હાથીઓ, જેમના માટે ચાંદ્ર અને સૂર્ય પંખા જેવા હલનચલન કરે છે, એ બધા મારા હૃદયમાં એવી રીતે વસેલા છે, જેમ ઉડુંબરના વૃક્ષમાં નાના મચ્છરો છુપાય છે.
મયા પાતાલપાદેન ભૂતલોદરધારિણા । ખમૂર્ધ્નાપિ તદા રામ ન ત્યક્તા પરમાણુતા
હું જ્યારે પાતાળને પગથી દબાવતો હતો, ધરતીને પેટમાં ધારણ કરતો હતો અને આકાશને માથા પર રાખતો હતો, ત્યારે પણ, હે રામ, મેં મારી સુક્ષ્મતાને ક્યારેય છોડેલી નથી.
દિક્ષુ સર્વાસુ સર્વત્ર સર્વદા સર્વકારિણા । સર્વાત્મનાપ્ય્ અસર્વેણ શૂન્યરૂપેણ સંસ્થિતમ્
બધી દિશાઓમાં, સર્વત્ર, દરેક સમયે, બધું કરનાર તરીકે, હું સર્વરૂપે પણ, સર્વથી પર, ખાલીપાની જેમ સ્થિર છું.
કિઞ્ચિત્ત્વં સદકિઞ્ચિત્ત્વં સાકૃતિત્વં નિરાકૃતિ । અનુભૂતં સજાડ્યં ચ ચેતનત્વમ્ અલં મયા
હું કંઈક બનવું, કંઈ ન બનવું, આકાર ધરાવવું, નિરાકાર રહેવું, જાગૃતિ, જડતા અને પૂરતી ચેતનાનું પણ અનુભવ કર્યું છે.
મૈનાકમુગ્ધમીનસ્ય સાગરસ્યાપ્ય્ અણું પ્રતિ । સન્તિ સર્ગસહસ્રાણિ સ્વનુભૂતાન્ય્ અથો મયા
મૈનાક પર્વતથી મોહિત થયેલી માછલી માટે જેમ વિશાળ સમુદ્ર પણ નાનું લાગે છે, તેમ જ મેં પણ પરમાણુ જેટલી નાનકડી જગ્યા માં અસંખ્ય સર્જનોને પોતે અનુભવ્યા છે.
જગન્ત્ય્ અઙ્ગે મયોઢાનિ ગૂઢાનિ પ્રકટાનિ ચ । પ્રતિબિમ્બપુરાણીવ મકુરેણાજડાત્મના
મારા શરીરમાં છુપાયેલા અને ખુલ્લા એવા અનેક જગતો વસેલા છે, જેમ કે દર્પણમાં પ્રતિબિંબિત થયેલા પ્રાચીન શહેરો, અને એ બધું જાગૃત આત્મા દ્વારા અનુભવાય છે.
એવં જલાનિલાગ્નિત્વં ભૂમિત્વં ખાત્મના સતા । કૃતં ચિતેવ સ્વપ્નેષુ બત માયા વિજૃમ્ભતે
પાણી, વાયુ, અગ્નિ, પૃથ્વી અને આકાશ જેવી સ્થિતિઓ પણ ચેતનાએ ધારણ કરી છે; ખરેખર, સ્વપ્નોમાં માયા કેવી અદ્ભુત રીતે ફેલાય છે!
અપિ તસ્યામ્ અવસ્થાયાં જગન્ત્ય્ આકાશકોશકે । મયા દૃષ્ટાન્ય્ અસઙ્ખ્યાનિ પરમાણુકણં પ્રતિ
એવી સ્થિતિમાં પણ, આકાશના ખોખામાં મેં પરમાણુ જેટલા નાના અનેક અનંત જગતોને જોયા છે.
પરમાણું પ્રતિ વ્યોમ પરમાણું પ્રતિ સ્થિતમ્ । સર્ગવૃન્દં યથા સ્વપ્ને સ્વપ્નાન્તરયુતં પુરમ્
જે રીતે દરેક પરમાણુમાં આકાશ વ્યાપેલું છે, એ જ રીતે સ્વપ્નમાં અનેક સ્વપ્નોથી ભરેલી એક નગરીમાં અનેક સર્જનો દેખાય છે.
ખમ્ એવાહમ્ અભૂવં ભૂમણ્ડલં દ્વીપકુણ્ડલમ્ । સર્વાત્મનાપિ ન વ્યાપ્તં કિઞ્ચનાપિ મયા ક્વચિત્
હું પોતે આકાશ, ધરતી અને દ્વીપોની માળા બની ગયો, છતાં સર્વવ્યાપી આત્મા હોવા છતાં પણ મેં ક્યાંય કશુંયે વ્યાપ્યું નથી.