ક્વચિત્ કિઞ્ચિદ્ અસઞ્જાતસુરં સઞ્જાતદાનવમ્ । ક્વચિત્ કિઞ્ચિત્ કૃતયુગાચારસજ્જનભૂતકમ્
ક્યાંક દેવતાઓ નથી, પણ દાનવો ઊભા થયા છે; ક્યાંક સારા લોકો છે, જે કૃતયુગની રીત પ્રમાણે જીવતા હોય છે.
ક્વચિત્ કિઞ્ચિત્ કલિયુગાચારદુર્જનભૂતકમ્ । ક્વચિત્ કિઞ્ચિત્ કલ્પકાલમધ્યસંસ્થિતિસુસ્થિતમ્
ક્યાંક કળિયુગની રીતો પાળતા દુષ્ટ લોકો છે; ક્યાંક કલ્પના મધ્યભાગમાં સ્થિર થયેલું જગત છે.
ક્વચિત્ કિઞ્ચિત્ પુરવ્યૂહદૈત્યસઙ્ગરદુસ્તરમ્ । ક્વચિત્ કિઞ્ચિન્ મહાશૈલજાલનિર્વિવરાવનિ
ક્યાંક દૈત્યોના યુદ્ધથી મજબૂત અને ઘૂસવું મુશ્કેલ એવા શહેરો છે; ક્યાંક વિશાળ પર્વતોની અવિરત શ્રેણીઓથી ભરેલી જમીન છે.
ક્વચિત્ કિઞ્ચિદ્ અસમ્પન્નસર્ગમ્ એકામ્બુજોદ્ભવમ્ । ક્વચિત્ કિઞ્ચિજ્ જરામૃત્યુમુક્તભૂતલમાનવમ્
ક્યાંક અધૂરી સૃષ્ટિ છે, જ્યાં ફક્ત એક જ કમળમાંથી જન્મેલો જીવ છે; ક્યાંક એવી પૃથ્વી છે, જ્યાં માનવો વૃદ્ધતા અને મૃત્યુથી મુક્ત છે.
ક્વચિત્ કિઞ્ચિદ્ અસઞ્જાતચન્દ્રશૂન્યશિરશ્શિવમ્ । અનિર્મથિતદુગ્ધાબ્ધિમૃત્યુમત્સુરપૂરિતમ્
ક્યાંક ક્યાંક કંઈક શુભ છે — જ્યાં હજુ ચાંદ્ર નથી જન્મ્યો, માથું ખાલી છે; દૂધનું દરિયું હજુ ઉથલાયું નથી; અને દેવતાઓ, મૃત્યુએ અસ્પર્શિત, ત્યાં ભરેલા છે.
અસઞ્જાતામૃતાશ્વેભવૈદ્યાગકમલાવિષમ્ । શુક્રામરમહાવિદ્યાનાશનોત્કસુરવ્રજમ્
ત્યાં અમૃતના ઘોડા હજુ જન્મ્યા નથી, ઔષધના કમળનું ઝેર નથી, અને શુક્રાદિ મહાન જ્ઞાનને નાશ કરવા ઉત્સુક એવા દેવતાઓના ટોળા પણ નથી.
ક્વચિત્ કિઞ્ચિચ્ ચ ગર્ભાઙ્ગકર્તનોત્કસુરેશ્વરમ્ । અપરિમ્લાનધર્મત્વાત્ સ્વપ્રકાશાખિલપ્રજમ્
બીજે ક્યાંક એવું છે — જ્યાં જન્મે એના અંગો કાપવા ઉત્સુક અસુરરાજ છે; અને સર્વ જીવાત્માઓ પોતાના અવિનાશી ધર્મથી પોતે જ પ્રકાશે છે.
ક્વચિત્ કિઞ્ચિચ્ ચ પૂર્વાન્યસન્નિવેશક્રમસ્થિતિ । અપૂર્વવેદશાસ્ત્રાર્થસમાચારવિચારણમ્
ક્યાંક ક્યાંક એવું છે — જ્યાં પહેલાના અને બીજા પ્રકારના વ્યવસ્થાનો અસ્તિત્વ છે; અને અપૂર્વ એવા વેદશાસ્ત્રના અર્થ અને વર્તન પર વિચાર થાય છે.
ક્વચિત્ કિઞ્ચન કલ્પાન્તસઙ્ક્ષોભાશિવસંસ્થિતિ । ક્વચિત્ કિઞ્ચિચ્ ચ દૈત્યૌઘવિલુણ્ઠિતસુરાલયમ્
ક્યાંક કાલ્પાંતની અશાંતિ વચ્ચે પણ શુભતા રહે છે, તો ક્યાંક દૈત્યોએ દેવતાઓના વાસસ્થાનો લૂંટી લીધા છે.
ક્વચિત્ કિઞ્ચિત્ સુરોદ્યાનગાયદ્ગન્ધર્વકિન્નરમ્ । ક્વચિત્ કિઞ્ચિત્ સમારબ્ધગીર્વાણાસુરસૌહૃદમ્
ક્યાંક દેવતાના બાગોમાં ગાંધર્વો અને કિન્નરો ગીત ગાઈ રહ્યા છે, તો ક્યાંક દેવો અને દૈત્યોમાં મિત્રતાની શરૂઆત થઈ રહી છે.
ભૂતભવ્યભવિષ્યત્સ્થજગદાડમ્બરં મયા । તદાનુભૂતં વપુષિ મહાવિશ્વગણાત્મનિ
ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યના જગતનો આ કલહ મેં મહાન સર્વવિશ્વના આત્મા સ્વરૂપે મારા શરીરે અનુભવો છે.
એકત્ર કલ્પવિક્ષુબ્ધપુષ્કરાવર્તમન્થરમ્ । એકત્ર સોમ્યસકલભૂતસન્તતિસુસ્થિતમ્
એક જગ્યાએ કાલ્પાંતની ઉથલપાથલથી કમળની ઘૂંટણ ઉથલાઈ રહી છે, તો બીજી જગ્યાએ સર્વ પ્રાણીઓ સુખ-શાંતિથી સ્થિર છે.
એકત્ર સમરક્ષુબ્ધસુરાસુરનરેશ્વરમ્ । એકત્રાસમ્ભવદ્ભાનુનિત્યાભિન્નતમોઘનમ્
એક જગ્યાએ દેવો અને અસુરોના રાજાઓ યુદ્ધમાં ઉગ્ર રીતે ઉથલપાથલ થઈ રહ્યા હતા, જ્યારે બીજે સૂર્ય ઉગ્યો જ નહીં અને બધું અંધકારથી ઘેરાયેલું રહ્યું.
એકત્રાસમ્ભવદ્ધ્વાન્તં કાન્તજ્વાલોદરોપમમ્ । એકત્ર નલિનીનાલનિલીનમધુકૈટભમ્
એક જગ્યાએ તો ઘન અંધકાર હતો, જે સુંદર જ્વાળાના આંતર ભાગ જેવું લાગતું હતું, અને બીજે કમળના ડાંઠમાં મધુ અને કૈટભ છુપાયેલા હતા.
એકત્ર પદ્મમઞ્જૂષાસુપ્તબાલનવાબ્જજમ્ । એકત્રૈકાર્ણવોદગ્રવૃક્ષવિશ્રાન્તમાધવમ્
એક જગ્યાએ કમળની પાંખડીઓની પેટીમાં નવજાત બ્રહ્મા સુતા હતા, અને બીજે એક જ મહાસાગરમાં ઊભેલા વિશાળ વૃક્ષ પર માધવ આરામથી વિરાજમાન હતા.
એકત્ર કલ્પરજનીનિશ્શૂન્યતિમિરાકુલમ્ । શિલાજઠરનિસ્સ્પન્દં વ્યોમેવ વિતતાકૃતિ
એક જગ્યાએ કલ્પના અંતની રાત ખાલીપા અને ઘન અંધકારથી ભરેલી હતી, જે પથ્થરના પેટ જેવું સ્થિર અને આકાશ જેટલું વિસ્તૃત લાગતું હતું.
સુષુપ્તજઠરાકારમ્ અપ્રજ્ઞાતમ્ અલક્ષણમ્ । અપ્રતર્ક્યમ્ અવિજ્ઞેયં સુષુપ્તમ્ ઇવ સર્વતઃ
તે અવસ્થાએ ઊંઘ જેવી શાંતિ હતી, કોઈ ઓળખાણ નહોતી, કંઈ સમજાઈ શકતું નહોતું, બધે જ ઊંઘ જેવી અજાણી અને અદૃશ્ય સ્થિતિ હતી.
એકત્ર પક્ષવિક્ષુબ્ધશૈલકાકાકુલામ્બરમ્ । એકત્ર વજ્રનિષ્પેષદ્રવદ્ભૂધરભાસુરમ્
ક્યાંક આકાશમાં પહાડના પાંખોથી ઉડાન ભરતા કાગડાઓની ભીડ હતી, તો ક્યાંક વીજળીના ઘા થી પિઘળેલા પહાડોનું તેજ ફેલાયલું હતું.
એકત્રોદ્વૃત્તમત્તાબ્ધિહ્રિયમાણધરાચલમ્ । એકત્ર સુરવૃત્રાન્ધબડિસઙ્ગરસઙ્કુલમ્
ક્યાંક પાતાળના મદમસ્ત હાથીઓએ ધરતીને ધ્રુજાવી નાખી હતી, તો ક્યાંક કલ્પના અંતે શેષના માથે આખી ધરતી ઉથલપાથલ થતી હતી.
એકત્ર મત્તપાતાલગજકમ્પિવસુન્ધરમ્ । એકત્ર શેષશિરસẖ કલ્પાન્તલુઠિતાવનિ
ક્યાંક પાતાળના ઉગ્ર હાથીઓએ ધરતીને કંપાવી હતી, તો ક્યાંક કલ્પના અંતે શેષના માથે ધરતી ઉછળતી-પલટતી હતી.
ક્વચિદ્ અન્યેન રામેણ હતરાવણરાક્ષસમ્ । રક્ષસા રાવણેનૈવ ક્વચિન્ નિહતરાઘવમ્
કેટલાક સ્થળોએ બીજા રામે રાવણ અને રાક્ષસોને મારે છે, તો ક્યાંક રાવણે જ રાઘવને મારી નાખ્યો છે.
ભૂસ્થપાદેન દેવાદ્રિશિરસ્સ્થશિરસા પરમ્ । પશ્યતા પારમ્ આક્રાન્તં ક્વચિદ્ વૈ કાલનેમિના
કોઈએ કાલનેમીએ પૃથ્વી પર પગ રાખીને અને દેવપર્વતના શિખરે માથું રાખીને દૂરનું કિનારો પામ્યો છે એવું જોયું.
ક્વચિચ્ ચાપસુરૈર્ નિત્યં દાનવૈર્ એવ પાલિતમ્ । ક્વચિચ્ ચામૃષ્ટદનુજૈર્ અમરૈર્ એવ પાલિતમ્
કેટલાક સ્થળોએ અસુરો અને દાનવો હંમેશા રાજ કરતા હતા, તો ક્યાંક દાનવો દબાઈ ગયા અને દેવતાઓએ જ રાજ્ય Sambhal્યું હતું.
જિષ્ણુયુક્તેન ગુપ્તેન વિષ્ણુપાણ્ડવકૌરવૈઃ । ક્વચિદ્ ભારતયૂથેન નિહતાક્ષૌહિણીગણમ્
કેટલાક સ્થળોએ અર્જુન, વિષ્ણુ, પાંડવ અને કૌરવો સાથે ભરૂચના સૈન્યે અનેક મોટાં સૈન્ય જૂથોને નાશ કરી નાખ્યા હતા.
ક્વચિચ્ ચ દાશરથિના ત્વયૈવ હતરાવણમ્ । રામેણ રણમત્તેન નિશ્શેષીકૃતરાક્ષસમ્
બીજે ક્યાંક, દશરથપુત્ર, તું પોતે રાવણને માર્યો હતો—યુદ્ધમાં મસ્ત થયેલા રામે બધા રાક્ષસોને પૂરેપૂરા નાશ કરી દીધા હતા.
કિમ્ અહં ભગવન્ પૂર્વમ્ અભવં કથયેતિ મે । અભવં ચેદ્ અનેનૈવ સન્નિવેશેન તત્ કથમ્
હે ભગવાન, મને કહો, હું અગાઉ કોણ હતો? જો હું આ જ સ્વરૂપમાં પહેલાં હતો, તો એ કેવી રીતે શક્ય છે?
સર્વ એવ વિવર્તન્તે રામ ભાવાḫ પુનḫ પુનઃ । પૂયમાના યથા માષાẖ ક્રમેણાન્યેન તેન ચ
હે રામ, બધાં જ ભાવો વારંવાર ફરી ફરી આવે છે, જેમ રાંધતી વખતે મગ એક પછી એક ઉપર આવે છે.
સર્વક્રમસમાẖ કેચિત્ ત એવાન્યે ઽથ વા મિથઃ । સ્ફુરન્ત્ય્ અર્ધસમા ભાવાẖ કેચિદ્ અબ્ધિતરઙ્ગવત્
કેટલાંક ભાવો એ જ ક્રમમાં દેખાય છે, કેટલાક જુદા ક્રમમાં આવે છે, અને કેટલાક તો અર્ધવટાં જ દેખાય છે—જેમ દરિયામાં તરંગો ઉઠે છે.
પુનસ્ ત્વં પુનર્ એવાહં પુનḫ પુનર્ ઇમે જનાઃ । ન કદાચન નૈવાન્યે સમ્ભવત્ય્ અખિલં પરે
ફરીથી તું, ફરીથી હું, અને ફરીથી આ લોકો—આમ વારંવાર થાય છે; ક્યારેય બીજું કોઈ નથી, કે પરમ તત્વમાં કશુંય બીજું જન્મતું નથી.
ત એવાન્યે ઽથ વામ્ભોધૌ તરઙ્ગા ઇતિ નિર્ણયઃ । યદ્વન્ ન જાયતે તદ્વદ્ ભૂતાનાં ભ્રમતાં ભવે
એ જ બીજાં, અથવા તો સમુદ્રમાં તરંગો જેવા—આ જ નિશ્ચય છે; જેમ તરંગો સાચા અર્થમાં જન્મતા નથી, એમ જ જીવાત્માઓ પણ સંસારમાં ફરે છે પણ ખરેખર જન્મતા નથી.