ત્રિશૂલૈḫ પટ્ટિસૈḫ પ્રાસૈશ્ શરશક્ત્યૃષ્ટિમુદ્ગરૈઃ । નિર્યદાયુધજાલાનિ સ્રગ્દામાનિ બિભર્તિ સા
એ સ્ત્રી પોતાના શરીરે ત્રિશૂલ, ભાલા, ભાલાં, તીરો, શક્તિ, ભાલા અને ગદા જેવા અનેક હથિયારોની માળાઓ અને સાંકળો પહેરે છે.
ચતુર્દશવિધા ભૂતજાતયો યાસ્ સુરાદિકાઃ । તસ્યાશ્ શરીરશાયિન્યસ્ તા લોમાવલયસ્ સ્થિતાઃ
દેવતાઓથી શરૂ થતી ચૌદ પ્રકારની જીવ જાતિઓ, જે તેના શરીરમાં વસે છે, તે બધાં તેના વાળના વલયોમાં સ્થિત છે.
તસ્યાશ્ ચ નગરગ્રામગિરયો દેહશાયિનઃ । નૃત્યન્ત્યાસ્ સહ નૃત્યન્તિ પુનર્જન્મમુદેવ તે
તેના શરીરમાં વસેલા શહેરો, ગામો અને પર્વતો પણ જ્યારે એ નૃત્ય કરે છે ત્યારે એ સાથે નાચે છે, અને એ રીતે ફરીથી જન્મ લેવાની આનંદમાં રહે છે.
જઙ્ગમાત્મકમ્ એવૈતજ્ જગદ્ અસ્થાવરં તદા । નૃત્યતીતિ મયા જ્ઞાતં પરલોકે સુખં સ્થિતમ્
મને સમજાયું છે કે આ જગત, ચાલતું અને અચળ બંને, એનું સ્વરૂપ છે; એ નાચે ત્યારે જગત પણ નાચે છે, અને પરલોકમાં એ સુખથી સ્થિર રહે છે.
નિગીર્ણં જગદ્ અઙ્ગસ્થં કૃત્વા તૃપ્તિમ્ ઉપાગતા । પરિનૃત્યતિ સા મત્તા જગજ્જીર્ણાહિચાતકી
પોતાના અંગોમાં વસેલું આખું જગત ગળી જતાં, એ તૃપ્તિ પામી, મસ્ત થઈને નાચે છે, જાણે વૃદ્ધ સાપને ગળી ગયેલી ચાતક પંખી હોય તેમ.
આદર્શપ્રતિબિમ્બસ્થમ્ ઇવાભાત્ય્ અખિલં જગત્ । તસ્યા વપુષિ વિસ્તીર્ણે ખરૂપિણિ ખરૂપધૃત્
એના વિશાળ, ખડક જેવા શરીરમાં આખું જગત જાણે કાંઈ દર્પણમાં પડેલું પ્રતિબિંબ હોય તેમ દેખાય છે.
તજ્જગન્નર્તનં ચારુ તદ્દેહાદર્શસંસ્થિતમ્ । ચિરં મયા તદા દૃષ્ટમ્ અવિનષ્ટં પુરસ્સ્થિતમ્
એના શરીરના દર્પણમાં વસેલું એ સુંદર જગતનું નૃત્ય મેં લાંબા સમય સુધી અખંડિત અને સામે જ જોવા મળ્યું.
વિવલત્તારકાજાલં ભ્રમત્પર્વતમણ્ડલમ્ । મષકવ્યૂહવદ્ વાતવ્યાધૂતામરદાનવમ્
કાંપતા તારાઓની જાળ, ફરતા પર્વતોના વર્તુળ અને પવનથી ઉડતા દેવ-દાનવો બધું જ જાણે માખીઓના ટોળા જેવું લાગતું હતું.
સઙ્ગ્રામોન્મુક્તચક્રાભદ્વીપાર્ણવવૃતામ્બરમ્ । હેલાવિવલનાવર્તપ્રૌઢશૈલધરાતૃણમ્
આકાશ યુદ્ધના ઘમાસાણથી ઘેરાયેલું છે, ટાપુઓના દરિયાથી ઘેરાયેલું છે અને રમતાં મોજાંઓથી ઢંકાયેલું છે, જેમ કે એ મોજાંઓ ક્યારેક મોટા પર્વતો અને ક્યારેક ઘાસના તણખાંને પણ રમતાં ઉછાળે છે.
નીલમેઘાંશુકાવૃત્તિવાતઘુઙ્ઘુમિતામ્બરમ્ । કાષ્ઠાદ્ર્યસ્થિપુરાસ્ફોટપટત્પટપટારવમ્
આકાશ ઘેરા વાદળોના વસ્ત્રમાં છુપાયેલું છે, પવનના ગર્જનાથી ગૂંજતું છે; લાકડાંના પર્વતો અને શહેરો તૂટી પડે છે ત્યારે deren તીવ્ર અવાજ ગૂંજે છે.
જગત્પદાર્થૈર્ વ્યામિશ્રૈર્ અમિશ્રૈર્ મકુરે યથા । વ્યાપ્તમ્ આભોગિભાઙ્કરૈર્ અઙ્ગૈ રઙ્ગભ્રમૈસ્ તથા
જગત વિવિધ અને અલગ અલગ વસ્તુઓથી ભરેલું છે, જેમ કે કાચમાં પ્રતિબિંબ દેખાય છે તેમ; તેમાં આનંદદાયક અને ભયાનક બંને પ્રકારના અંગો રંગબેરંગી નૃત્ય કરતાં ફરે છે.
મેરુર્ નૃત્યતિ લોલોચ્ચકુલાચલબૃહદ્ભુજઃ । ભ્રમદભ્રપટાટોપો નમત્તરુતનૂરુહઃ
મેરુ પર્વત ઝૂલતાં શિખરો જેવી મોટી બાહુઓ સાથે નૃત્ય કરે છે; વાદળોની પટ્ટીઓ ફરતી ફરતી ઝૂલતી જાય છે, અને પક્ષીઓના અવાજ તથા ઘાસના હલનચલન સાથે એ દૃશ્ય જીવંત બને છે.
અત્યજન્તસ્ સમુદ્રાસ્ સ્વં મર્યાદામુદ્રણં દ્રુતાઃ । ભૂમેર્ નભસ્તલં યાન્તિ નભસો યાન્તિ ભૂતલમ્
સમુદ્રો ઝડપથી પોતાની હદો છોડે છે; ધરતી આકાશ તરફ ઊંચાઈ જાય છે અને આકાશ ધરતી પર આવી પડે છે.
પુરાણિ ઘર્ઘરારાવૈર્ દૃશ્યન્તે લુઠિતાન્ય્ અધઃ । સગૃહાટ્ટાલવાસ્તવ્યં ન ચ કિઞ્ચિલ્ લુઠત્ય્ અધઃ
પુરાતન મકાનો ઘોંઘાટ સાથે નીચે લૂંટાઈ રહ્યા છે; ઘરો, મહેલો અને તેમાં રહેતા લોકો બધું ઉથલપાથલ થાય છે, પણ ખરેખર કંઈ પણ નીચે પડતું નથી.
તસ્યાં ભ્રમન્ત્યાં ચતુરં ચન્દ્રાર્કા દિનરાત્રયઃ । નખાગ્રલેખાલોકાન્તર્ ભાન્તિ કાઞ્ચનસૂત્રવત્
જ્યારે એ બધું ફરતું રહે છે, ત્યારે ચાંદો, સૂર્ય, દિવસ અને રાત—all નખના ટોચે પડેલી રેખાઓ વચ્ચે સુવર્ણ તાંતણીઓ જેવી ઝગમગે છે.
વિભાન્તિ વૃષ્ટયસ્ તસ્યા ઘર્માર્તિજલજાલિકાઃ । ઇવ નીહારહારિણ્યો લીલાવારિદવાસસઃ
ત્યાંની વરસાદી ધારો એવું લાગે છે કે જાણે પાણીના રમૂજી વસ્ત્રો હોય; ગરમી અને પાણીની ધારા એકબીજામાં ભળી જાય છે, જેમ કે ધૂંધ દૂર કરતી નદીઓ.
ખમ્ એવ તસ્યાસ્ સમ્પન્નં કવરીમણ્ડલં બૃહત્ । પાતાલં ચરણા ભૂમિર્ ઉદરં બાહવો દિશઃ
એના માટે આકાશનું વિશાળ ગોળાકાર તેના વાળ જેવું બની ગયું, પાતાળ તેના પગ, ધરતી તેનો પેટ અને દિશાઓ તેના હાથ થઈ ગઈ.
દ્વીપાબ્ધયો ઽન્ત્રાવલયḫ પાર્શુકાસ્ સર્વપર્વતાઃ । પ્રાણાપાનાવલીદોલાḫ પવનસ્કન્ધશાલિકાઃ
દ્વીપો અને સમુદ્રો તેના આંતરડાંની વળાંકો, બધા પર્વતો તેના પાશા, અને શ્વાસના આવેગો પવનથી ભરેલા દાણા જેવી ડોળાઈ બની ગઈ.
તદાનુભૂતં નૃત્યન્ત્યાસ્ તસ્યા વપુષિ વિસ્તૃતે । હિમવન્મેરુસહ્યાદ્યૈર્ દોલાન્દોલનમ્ અદ્રિભિઃ
તે નૃત્ય કરતી હતી ત્યારે તેનું શરીર ફેલાઈ ગયું, અને હિમાલય, મેરુ, સહ્યાદિ પર્વતો તેના પર ઝૂલાની જેમ ડોળાતા હતા.
તરદદ્રિગુણાશ્ છાતા વલયન્ત્યા તયા સ્રજઃ । પુનẖ કલ્પાન્ત આરબ્ધ ઇવ તાણ્ડવહેલયા
ત્રણ ગુણો અને પર્વતોની શોભાથી બનેલી માળા તેના ગળે ફરતી હતી; જાણે કલ્પના અંતે રમતમાં તાંડવ શરૂ થયું હોય એમ લાગતું હતું.
સુરાસુરોરગાનીકરોમશોગ્રશરીરિકા । નિસ્સ્પન્દં સ્થાતુમ્ અશકન્ નાસૌ ભ્રમિતચક્રવત્
દેવો, દાનવો અને સાપોના વાળથી ભરાયેલું, તેનો શરીર ભયાનક અને કાંટાળું હતું; એ ચક્ર જેવું સતત ફરતું રહે છે એમ, એ એક ક્ષણ પણ શાંત રહી શકતી નહોતી.
નાનાવિભવવિજ્ઞાનયજ્ઞયજ્ઞોપવીતિની । સા સરન્તી નભસ્ય્ આસીદ્ ઘનઘૂત્કારઘોષિણી
વિવિધ શક્તિઓ, જ્ઞાન અને યજ્ઞોના પવિત્ર યજ્ઞોપવીતથી સજ્જ, એ આકાશમાં વહેતી હતી અને મેઘના ગર્જનાથી આખું આકાશ ગુંજી ઉઠતું હતું.
તત્ર ભૂતલમ્ આકાશમ્ આકાશમ્ અપિ ભૂતલમ્ । પ્રતિકૃત્ય ભવત્ય્ અન્તર્ ન ચ કિઞ્ચિદ્ વિવર્તતે
ત્યાં ભૂમિ આકાશ બની ગઈ અને આકાશ ભૂમિ બની ગયું; બંને એકબીજાનું પ્રતિબિંબ બની ગયા, છતાં અંદરખાને કશુંય બદલાયું નહીં.
બૃહન્નાસાગુહાગેહનિર્ગતા ઘનઘુઙ્ઘુમાઃ । તત્રોગ્રા વાયવો વાન્તિ ઘનઘૂત્કારકારિણઃ
એની મોટી નાકની ગુફામાંથી ઘેરા અને ગુંજતા અવાજો નીકળતા; ત્યાં જ ભયાનક પવન ફૂંકાતા અને મેઘની ગર્જના જેવી ધ્વનિ ફેલાતી.
નભẖ કરશતૈસ્ તસ્યાશ્ ચતુરાવર્તનર્તિભિઃ । ભાતિ ચણ્ડાનિલોદ્ધૂતૈર્ આકીર્ણમ્ ઇવ પલ્લવૈઃ
આકાશે, એની સૈંકડો હાથોથી, ભયંકર પવનમાં ઉડતા પાંદડાંઓથી ભરાયેલું હોય તેમ ચમકે છે, અને એ પાંદડાં ચાર તરફે ફરતી નૃત્યમાં ગૂંથાયેલી લાગે છે.
તદઙ્ગગજગદ્વસ્તુજાતભ્રમણસમ્ભ્રમાત્ । દૃષ્ટિર્ ધીરાપિ મોહે મે સન્ના સેનેવ સઙ્ગરે
એના અંગો અને જગતની ચળપળથી ઉભેલા ગૂંચવણ અને ગભરાટને કારણે, મારી સ્થિર નજર પણ ધૂંધળી પડી ગઈ, જાણે યુદ્ધમાં સૈનિક અચાનક સ્તબ્ધ થઈ જાય એમ.
પ્રોહ્યન્તે યન્ત્રવચ્ છૈલા નિપતન્તિ નભશ્ચરાઃ । લુઠન્ત્ય્ અમરગેહાનિ ચલે તદ્દેહદર્પણે
પર્વતો યંત્રની જેમ ફેંકાઈ જાય છે અને આકાશમાં પડી જાય છે; દેવલોકો પણ એના શરીરની અશાંતિથી ઉલટી પડે છે અને લથડે છે.
મેરવḫ પર્ણવદ્ વ્યૂઢા મલયાḫ પલ્લવા ઇવ । હિમાદ્રયો હિમકણા ઇવોર્વ્યો ઽબ્દલતા ઇવ
મેરુ પર્વતો પાંદડાંની જેમ ગોઠવાયેલા છે, મલય પર્વતો તાજા કૂંપળો જેવા લાગે છે, હિમાલયો બરફના ગોઠડા જેવા છે અને ધરાની સપાટી દરિયાની લટમાં જેવી દેખાય છે.
સહ્યા મહ્યામ્ ઇવ ખગા વિન્ધ્યા વિદ્યાધરા ઇવ । ઋક્ષવન્તો ભ્રમન્તો ઽન્તર્ આસન્ હંસા ઇવામ્બરે
સહ્યાદ્રિ પર્વતો જમીન પર પક્ષીઓની જેમ ફરે છે, વિંધ્યાચલ દેવતાઓના નિવાસસ્થાન જેવું લાગે છે, અને તારાઓથી ભરેલા શિખરો અંદર-અંદર આકાશમાં હંસો જેમ વિહરે છે.
દ્વીપાન્ય્ અપિ તૃણાનીવ સમુદ્રા વલયા ઇવ । સુરલોકાલયાḫ પદ્મા આસંસ્ તદ્દેહવારિણિ
દ્વીપો તો ઘાસના તણકા જેવા દેખાય છે, સમુદ્રો વળય જેવા લાગે છે, અને દેવલોકના ઘરોએ તો એના શરીરના પાણીમાં તરતા કમળો જેવું રૂપ ધારણ કર્યું છે.