ઉહ્યન્તે મેરવો યેન તેન નિશ્શ્વાસવાયુના । ઘનઘુઙ્ઘુમદિગ્વક્ત્રગગનોગ્રાઙ્ગઘોષિણા
એના ઉગ્ર શ્વાસથી, જે ભયંકર પવન જેવું ગર્જતું હતું, મેરુ પર્વતો પણ હલાઈ ગયા, અને એના ભયાનક મોઢાંઓના ઘેરા ગર્જનથી આકાશ ગુંજી ઉઠ્યું.
ઘનમારુતઘૂત્કારૈẖ ક્ષ્વેડાગેયં પ્રગાયતા । નિયતાનુનયેનેવ વલિતાસ્યાનુવૃત્તિના
ઘન પવનના હૂંકાર સાથે એ ગાતી હતી, એની વાંકી મોઢી સતત દુ:ખભરી ધૂન સાથે ફરી રહી હતી, જાણે હંમેશાં કોઈ વિલાપના ગીતની પ્રતિધ્વનિ કરતી હોય.
તતો નૃત્તવશાવેશાદ્ વર્ધમાનશરીરિણી । મયા દૃષ્ટાવધાનેન ગગનાભોગપૂરિણી
પછી, નૃત્યના જાદૂમાં આવીને, તેનું શરીર સતત વિસ્તરતું ગયું, અને મેં ધ્યાનપૂર્વક જોયું કે તે આખા આકાશને ભરાઈ રહી હતી.
યાવત્ તયા ધૃતા દેહે હેલાવલનસારવા । માલા મલયકૈલાસસહ્યમન્દરમેરુભિઃ
જ્યારે સુધી તેણે પોતાનું રૂપ રાખ્યું, રમુજી રીતે હલતી-ડોલતી રહી, ત્યારે તેની માળા મલય, કૈલાસ, સહ્ય, મંદર અને મેરુ પર્વતોમાંથી ગૂંથાઈ હતી.
આસંસ્ તસ્યા યુગાન્તાભ્રમાલિકાḫ પટ્ટપટ્ટિકાઃ । આદર્શમણ્ડલાન્ય્ અગ્રે ત્રીણિ લોકાન્તરાણિ ચ
તેના વસ્ત્રના છેડા યુગના અંતે આવતા વાદળોની પંક્તિઓ જેવા લાગતા હતા; તેના આગળ અરીસાની જેમ ગોળાકાર પરિધિઓ અને તેમાં ત્રણેય લોકો દેખાતા હતા.
કર્ણયોર્ હિમવન્મેરૂ રુપ્યકાઞ્ચનપુત્રિકે । બ્રહ્માણ્ડઘુર્ઘુરૈર્ માલા મહતી કટિમેખલા
તેના કાનમાં ચાંદી અને સોનાથી બનેલા નાના હિમાલય અને મેરુ પર્વત ઝૂલતા હતા; કમરે વિશાળ બ્રહ્માંડોની માળા જેવી ઘૂઘરાવાળી કમરપટ્ટી હતી.
સ્રજẖ કુલાચલૈશ્ શૃઙ્ગવનપત્તનગુચ્છકાઃ । તરત્પુરવરદ્વીપગ્રામપેલવપલ્લવાઃ
એના હાર પર્વતોના શિખરો, જંગલો અને શહેરોના જૂથ જેવા હતાં; નાજુક પાંદડા જેવાં ગામડાં, ટાપુઓ અને ભવ્ય શહેરોના નગર હતાં.
અસ્યા અઙ્ગેષુ દૃષ્ટાનિ પુરાણિ નગરાણિ ચ । ઋતવશ્ ચ ત્રયો લોકા માસાહોરાત્રમાલિકાઃ
એના અંગો પર જૂના શહેરો અને નગરો દેખાતા હતાં; ત્રણ ઋતુઓ, ત્રણેય લોક અને મહિનાં, દિવસ-રાતની માળાઓ પણ એના શરીરે શોભતી હતી.
મુક્તાલતાદિકં નદ્યẖ કાલિન્દીત્રિપથાદિકાઃ । ધર્માધર્માવ્ ઉભૌ કર્ણભૂષણે ચાન્યકર્ણયોઃ
મોતીની માળા જેવી નદીઓ—યમુના, ગંગા અને બીજી નદીઓ—એના ગળામાં હતી; ધર્મ અને અધર્મ બંને એના બંને કાનમાં કાનના આભૂષણ તરીકે શોભતા હતાં.
સ્તનાસ્ તસ્યાસ્ તુ ચત્વારસ્ સ્રવદ્ધર્મપયોલવાઃ । વેદાસ્ સકલશાસ્ત્રાર્થચતુસ્સંસ્થાનચૂચુકાઃ
એને ચાર સ્તન હતાં, જેમાંથી ધર્મનું દૂધ ટપકતું હતું; ચાર પ્રકારના અર્થ ધરાવતા વેદો એના સ્તનોના સ્તનમણિ હતાં.
ત્રિશૂલૈḫ પટ્ટિસૈḫ પ્રાસૈશ્ શરશક્ત્યૃષ્ટિમુદ્ગરૈઃ । નિર્યદાયુધજાલાનિ સ્રગ્દામાનિ બિભર્તિ સા
એ સ્ત્રી પોતાના શરીરે ત્રિશૂલ, ભાલા, ભાલાં, તીરો, શક્તિ, ભાલા અને ગદા જેવા અનેક હથિયારોની માળાઓ અને સાંકળો પહેરે છે.
ચતુર્દશવિધા ભૂતજાતયો યાસ્ સુરાદિકાઃ । તસ્યાશ્ શરીરશાયિન્યસ્ તા લોમાવલયસ્ સ્થિતાઃ
દેવતાઓથી શરૂ થતી ચૌદ પ્રકારની જીવ જાતિઓ, જે તેના શરીરમાં વસે છે, તે બધાં તેના વાળના વલયોમાં સ્થિત છે.
તસ્યાશ્ ચ નગરગ્રામગિરયો દેહશાયિનઃ । નૃત્યન્ત્યાસ્ સહ નૃત્યન્તિ પુનર્જન્મમુદેવ તે
તેના શરીરમાં વસેલા શહેરો, ગામો અને પર્વતો પણ જ્યારે એ નૃત્ય કરે છે ત્યારે એ સાથે નાચે છે, અને એ રીતે ફરીથી જન્મ લેવાની આનંદમાં રહે છે.
જઙ્ગમાત્મકમ્ એવૈતજ્ જગદ્ અસ્થાવરં તદા । નૃત્યતીતિ મયા જ્ઞાતં પરલોકે સુખં સ્થિતમ્
મને સમજાયું છે કે આ જગત, ચાલતું અને અચળ બંને, એનું સ્વરૂપ છે; એ નાચે ત્યારે જગત પણ નાચે છે, અને પરલોકમાં એ સુખથી સ્થિર રહે છે.
નિગીર્ણં જગદ્ અઙ્ગસ્થં કૃત્વા તૃપ્તિમ્ ઉપાગતા । પરિનૃત્યતિ સા મત્તા જગજ્જીર્ણાહિચાતકી
પોતાના અંગોમાં વસેલું આખું જગત ગળી જતાં, એ તૃપ્તિ પામી, મસ્ત થઈને નાચે છે, જાણે વૃદ્ધ સાપને ગળી ગયેલી ચાતક પંખી હોય તેમ.
આદર્શપ્રતિબિમ્બસ્થમ્ ઇવાભાત્ય્ અખિલં જગત્ । તસ્યા વપુષિ વિસ્તીર્ણે ખરૂપિણિ ખરૂપધૃત્
એના વિશાળ, ખડક જેવા શરીરમાં આખું જગત જાણે કાંઈ દર્પણમાં પડેલું પ્રતિબિંબ હોય તેમ દેખાય છે.
તજ્જગન્નર્તનં ચારુ તદ્દેહાદર્શસંસ્થિતમ્ । ચિરં મયા તદા દૃષ્ટમ્ અવિનષ્ટં પુરસ્સ્થિતમ્
એના શરીરના દર્પણમાં વસેલું એ સુંદર જગતનું નૃત્ય મેં લાંબા સમય સુધી અખંડિત અને સામે જ જોવા મળ્યું.
વિવલત્તારકાજાલં ભ્રમત્પર્વતમણ્ડલમ્ । મષકવ્યૂહવદ્ વાતવ્યાધૂતામરદાનવમ્
કાંપતા તારાઓની જાળ, ફરતા પર્વતોના વર્તુળ અને પવનથી ઉડતા દેવ-દાનવો બધું જ જાણે માખીઓના ટોળા જેવું લાગતું હતું.
સઙ્ગ્રામોન્મુક્તચક્રાભદ્વીપાર્ણવવૃતામ્બરમ્ । હેલાવિવલનાવર્તપ્રૌઢશૈલધરાતૃણમ્
આકાશ યુદ્ધના ઘમાસાણથી ઘેરાયેલું છે, ટાપુઓના દરિયાથી ઘેરાયેલું છે અને રમતાં મોજાંઓથી ઢંકાયેલું છે, જેમ કે એ મોજાંઓ ક્યારેક મોટા પર્વતો અને ક્યારેક ઘાસના તણખાંને પણ રમતાં ઉછાળે છે.
નીલમેઘાંશુકાવૃત્તિવાતઘુઙ્ઘુમિતામ્બરમ્ । કાષ્ઠાદ્ર્યસ્થિપુરાસ્ફોટપટત્પટપટારવમ્
આકાશ ઘેરા વાદળોના વસ્ત્રમાં છુપાયેલું છે, પવનના ગર્જનાથી ગૂંજતું છે; લાકડાંના પર્વતો અને શહેરો તૂટી પડે છે ત્યારે deren તીવ્ર અવાજ ગૂંજે છે.
જગત્પદાર્થૈર્ વ્યામિશ્રૈર્ અમિશ્રૈર્ મકુરે યથા । વ્યાપ્તમ્ આભોગિભાઙ્કરૈર્ અઙ્ગૈ રઙ્ગભ્રમૈસ્ તથા
જગત વિવિધ અને અલગ અલગ વસ્તુઓથી ભરેલું છે, જેમ કે કાચમાં પ્રતિબિંબ દેખાય છે તેમ; તેમાં આનંદદાયક અને ભયાનક બંને પ્રકારના અંગો રંગબેરંગી નૃત્ય કરતાં ફરે છે.
મેરુર્ નૃત્યતિ લોલોચ્ચકુલાચલબૃહદ્ભુજઃ । ભ્રમદભ્રપટાટોપો નમત્તરુતનૂરુહઃ
મેરુ પર્વત ઝૂલતાં શિખરો જેવી મોટી બાહુઓ સાથે નૃત્ય કરે છે; વાદળોની પટ્ટીઓ ફરતી ફરતી ઝૂલતી જાય છે, અને પક્ષીઓના અવાજ તથા ઘાસના હલનચલન સાથે એ દૃશ્ય જીવંત બને છે.
અત્યજન્તસ્ સમુદ્રાસ્ સ્વં મર્યાદામુદ્રણં દ્રુતાઃ । ભૂમેર્ નભસ્તલં યાન્તિ નભસો યાન્તિ ભૂતલમ્
સમુદ્રો ઝડપથી પોતાની હદો છોડે છે; ધરતી આકાશ તરફ ઊંચાઈ જાય છે અને આકાશ ધરતી પર આવી પડે છે.
પુરાણિ ઘર્ઘરારાવૈર્ દૃશ્યન્તે લુઠિતાન્ય્ અધઃ । સગૃહાટ્ટાલવાસ્તવ્યં ન ચ કિઞ્ચિલ્ લુઠત્ય્ અધઃ
પુરાતન મકાનો ઘોંઘાટ સાથે નીચે લૂંટાઈ રહ્યા છે; ઘરો, મહેલો અને તેમાં રહેતા લોકો બધું ઉથલપાથલ થાય છે, પણ ખરેખર કંઈ પણ નીચે પડતું નથી.
તસ્યાં ભ્રમન્ત્યાં ચતુરં ચન્દ્રાર્કા દિનરાત્રયઃ । નખાગ્રલેખાલોકાન્તર્ ભાન્તિ કાઞ્ચનસૂત્રવત્
જ્યારે એ બધું ફરતું રહે છે, ત્યારે ચાંદો, સૂર્ય, દિવસ અને રાત—all નખના ટોચે પડેલી રેખાઓ વચ્ચે સુવર્ણ તાંતણીઓ જેવી ઝગમગે છે.
વિભાન્તિ વૃષ્ટયસ્ તસ્યા ઘર્માર્તિજલજાલિકાઃ । ઇવ નીહારહારિણ્યો લીલાવારિદવાસસઃ
ત્યાંની વરસાદી ધારો એવું લાગે છે કે જાણે પાણીના રમૂજી વસ્ત્રો હોય; ગરમી અને પાણીની ધારા એકબીજામાં ભળી જાય છે, જેમ કે ધૂંધ દૂર કરતી નદીઓ.
ખમ્ એવ તસ્યાસ્ સમ્પન્નં કવરીમણ્ડલં બૃહત્ । પાતાલં ચરણા ભૂમિર્ ઉદરં બાહવો દિશઃ
એના માટે આકાશનું વિશાળ ગોળાકાર તેના વાળ જેવું બની ગયું, પાતાળ તેના પગ, ધરતી તેનો પેટ અને દિશાઓ તેના હાથ થઈ ગઈ.
દ્વીપાબ્ધયો ઽન્ત્રાવલયḫ પાર્શુકાસ્ સર્વપર્વતાઃ । પ્રાણાપાનાવલીદોલાḫ પવનસ્કન્ધશાલિકાઃ
દ્વીપો અને સમુદ્રો તેના આંતરડાંની વળાંકો, બધા પર્વતો તેના પાશા, અને શ્વાસના આવેગો પવનથી ભરેલા દાણા જેવી ડોળાઈ બની ગઈ.
તદાનુભૂતં નૃત્યન્ત્યાસ્ તસ્યા વપુષિ વિસ્તૃતે । હિમવન્મેરુસહ્યાદ્યૈર્ દોલાન્દોલનમ્ અદ્રિભિઃ
તે નૃત્ય કરતી હતી ત્યારે તેનું શરીર ફેલાઈ ગયું, અને હિમાલય, મેરુ, સહ્યાદિ પર્વતો તેના પર ઝૂલાની જેમ ડોળાતા હતા.
તરદદ્રિગુણાશ્ છાતા વલયન્ત્યા તયા સ્રજઃ । પુનẖ કલ્પાન્ત આરબ્ધ ઇવ તાણ્ડવહેલયા
ત્રણ ગુણો અને પર્વતોની શોભાથી બનેલી માળા તેના ગળે ફરતી હતી; જાણે કલ્પના અંતે રમતમાં તાંડવ શરૂ થયું હોય એમ લાગતું હતું.