એકપાદાન્વિતા ક્ષિપ્રં ક્ષિપ્રં પાદશતાન્વિતા । ક્ષણં ચાનન્તપાદાઢ્યા નિષ્પાદાકારિણી ક્ષણમ્
ક્યારેક એ એક પગથી ઝડપથી ચાલે છે, તો ક્યારેક એના સો પગ થઈ જાય છે; એક પળ માટે એ અનગણિત પગ ધરાવે છે, તો બીજું પળ એના પગ જ નથી રહેતા.
કાલરાત્રિર્ ઇયં સેતિ મયાનુમિતદેહિકા । કાલી ભગવતી સેયમ્ ઇતિ નિર્ણીતસઞ્ચરા
મારે એવું લાગે છે કે આ સમયની રાત્રિનું સ્વરૂપ છે; એ જ મહાદેવી કાળી છે, જેના ગતિઓ હું ઓળખી શક્યો છું.
જ્વાલાપૂર્ણારઘટ્ઠોગ્રખાતાભનયનત્રયા । જ્વલદ્વરેન્દ્રનીલાદ્રિસાનૂપમલલાટભૂઃ
એના ત્રણ નેત્રો ભયાનક અગ્નિથી ભરેલા ભઠ્ઠી જેવા છે; એનું કપાળ ઝગમગતા વરિષ્ઠ નીલા પર્વતોની શિખરો જેવું લાગે છે.
લોકાલોકેન્દ્રનીલાગ્રશ્વભ્રભીમહનુદ્વયા । વાતસ્કન્ધગુણપ્રોતતારામુક્તાકલાપિની
એના બે જડબાં દુનિયાના અંતના કાળા પર્વતો જેવી ભયાનક છે; એ પવનના તાંતણે ગૂંથાયેલી તારાઓ અને મુક્તાની માળાથી શોભાયમાન છે.
ઇન્દ્રનીલાદ્રિતુલ્યોરુતોરણોચ્ચે પ્રભાસુરે । વિશ્રાન્તકાચશૈલાભભગભીષણવાયસા
ઇન્દ્રનીલ પર્વત જેટલા ઊંચા અને તેજસ્વી દરવાજા, અને કાગડાઓ વસતા ભયાનક પર્વત જેવા આરામ લેવા માટેના સ્થળો હતાં.
નૃત્યદ્ભુજલતાપુષ્પૈર્ નખશુભ્રાભ્રમણ્ડલૈઃ । પૂર્ણચન્દ્રશતાનીવ ભ્રમયન્તી નભસ્તલે
ફૂલોથી ભરેલી લતાની જેમ નૃત્ય કરતી બાહુઓ, અને નખો સફેદ વાદળના ગોળાની જેમ ચમકતા, એ આકાશમાં જાણે સૈંકડો પૂર્ણ ચાંદની ફેરવી રહી હતી.
ભ્રમદ્ભિર્ વ્યાપ્તદિક્ચક્રા ભુજૈẖ કલ્પામ્બુદૈર્ ઇવ । વર્ષદ્ભિḫ પાણિજપ્રાન્તતારાલેખાબૃહત્પ્રભાઃ
કામના મેઘ જેવા વિશાળ અને ફરતા હાથોથી, એ દરેક દિશામાં વ્યાપી ગઈ હતી; અને એની આંગળીઓના છેડા પરથી તારાઓની રેખા જેવી વિશાળ કિરણો વરસતી હતી.
નખપુષ્પાઙ્ગુલીવલ્લીજાલૈર્ ભ્રાન્તભુજદ્રુમૈઃ । કૃષ્ણૈẖ કાનનિતાશેષગગનાગ્રોગ્રમૂર્તિભિઃ
નખ-ફૂલોવાળી આંગળીઓના હારથી, અને ફરતા હાથો વૃક્ષો જેવા, કાળાં કાનન જેટલા ઘોર અને આકાશના કિનારે ભયાનક આકાર ધરાવતા હતાં.
તમાલતાલતન્મૂલમ્ અવદગ્ધં મહાનલૈઃ । વિડમ્બયન્તી ચલિતં જઙ્ઘાસઙ્ઘેન ચોપતા
મોટા અગ્નિથી મૂળ સુધી બળી ગયેલા તમાલ અને તાલ વૃક્ષોને, પોતાની અશાંત પગોની ટોળી સાથે આગળ વધતી વખતે, એ સ્ત્રીએ ઉપહાસ કર્યો.
અપ્ય્ અનન્તે મહાવ્યોમ્નિ પારં પ્રાપ્તૈશ્ શિરોરુહૈઃ । કુર્વાણેવાતતં વાસવનં તિમિરદન્તિનઃ
અનંત આકાશમાં પણ, એના વાળ એના અંત સુધી પહોંચતા હોય એમ લાગતા, જાણે રાતના હાથી માટે અનંત અંધારું જંગલ ઉભું કરે છે.
ઉહ્યન્તે મેરવો યેન તેન નિશ્શ્વાસવાયુના । ઘનઘુઙ્ઘુમદિગ્વક્ત્રગગનોગ્રાઙ્ગઘોષિણા
એના ઉગ્ર શ્વાસથી, જે ભયંકર પવન જેવું ગર્જતું હતું, મેરુ પર્વતો પણ હલાઈ ગયા, અને એના ભયાનક મોઢાંઓના ઘેરા ગર્જનથી આકાશ ગુંજી ઉઠ્યું.
ઘનમારુતઘૂત્કારૈẖ ક્ષ્વેડાગેયં પ્રગાયતા । નિયતાનુનયેનેવ વલિતાસ્યાનુવૃત્તિના
ઘન પવનના હૂંકાર સાથે એ ગાતી હતી, એની વાંકી મોઢી સતત દુ:ખભરી ધૂન સાથે ફરી રહી હતી, જાણે હંમેશાં કોઈ વિલાપના ગીતની પ્રતિધ્વનિ કરતી હોય.
તતો નૃત્તવશાવેશાદ્ વર્ધમાનશરીરિણી । મયા દૃષ્ટાવધાનેન ગગનાભોગપૂરિણી
પછી, નૃત્યના જાદૂમાં આવીને, તેનું શરીર સતત વિસ્તરતું ગયું, અને મેં ધ્યાનપૂર્વક જોયું કે તે આખા આકાશને ભરાઈ રહી હતી.
યાવત્ તયા ધૃતા દેહે હેલાવલનસારવા । માલા મલયકૈલાસસહ્યમન્દરમેરુભિઃ
જ્યારે સુધી તેણે પોતાનું રૂપ રાખ્યું, રમુજી રીતે હલતી-ડોલતી રહી, ત્યારે તેની માળા મલય, કૈલાસ, સહ્ય, મંદર અને મેરુ પર્વતોમાંથી ગૂંથાઈ હતી.
આસંસ્ તસ્યા યુગાન્તાભ્રમાલિકાḫ પટ્ટપટ્ટિકાઃ । આદર્શમણ્ડલાન્ય્ અગ્રે ત્રીણિ લોકાન્તરાણિ ચ
તેના વસ્ત્રના છેડા યુગના અંતે આવતા વાદળોની પંક્તિઓ જેવા લાગતા હતા; તેના આગળ અરીસાની જેમ ગોળાકાર પરિધિઓ અને તેમાં ત્રણેય લોકો દેખાતા હતા.
કર્ણયોર્ હિમવન્મેરૂ રુપ્યકાઞ્ચનપુત્રિકે । બ્રહ્માણ્ડઘુર્ઘુરૈર્ માલા મહતી કટિમેખલા
તેના કાનમાં ચાંદી અને સોનાથી બનેલા નાના હિમાલય અને મેરુ પર્વત ઝૂલતા હતા; કમરે વિશાળ બ્રહ્માંડોની માળા જેવી ઘૂઘરાવાળી કમરપટ્ટી હતી.
સ્રજẖ કુલાચલૈશ્ શૃઙ્ગવનપત્તનગુચ્છકાઃ । તરત્પુરવરદ્વીપગ્રામપેલવપલ્લવાઃ
એના હાર પર્વતોના શિખરો, જંગલો અને શહેરોના જૂથ જેવા હતાં; નાજુક પાંદડા જેવાં ગામડાં, ટાપુઓ અને ભવ્ય શહેરોના નગર હતાં.
અસ્યા અઙ્ગેષુ દૃષ્ટાનિ પુરાણિ નગરાણિ ચ । ઋતવશ્ ચ ત્રયો લોકા માસાહોરાત્રમાલિકાઃ
એના અંગો પર જૂના શહેરો અને નગરો દેખાતા હતાં; ત્રણ ઋતુઓ, ત્રણેય લોક અને મહિનાં, દિવસ-રાતની માળાઓ પણ એના શરીરે શોભતી હતી.
મુક્તાલતાદિકં નદ્યẖ કાલિન્દીત્રિપથાદિકાઃ । ધર્માધર્માવ્ ઉભૌ કર્ણભૂષણે ચાન્યકર્ણયોઃ
મોતીની માળા જેવી નદીઓ—યમુના, ગંગા અને બીજી નદીઓ—એના ગળામાં હતી; ધર્મ અને અધર્મ બંને એના બંને કાનમાં કાનના આભૂષણ તરીકે શોભતા હતાં.
સ્તનાસ્ તસ્યાસ્ તુ ચત્વારસ્ સ્રવદ્ધર્મપયોલવાઃ । વેદાસ્ સકલશાસ્ત્રાર્થચતુસ્સંસ્થાનચૂચુકાઃ
એને ચાર સ્તન હતાં, જેમાંથી ધર્મનું દૂધ ટપકતું હતું; ચાર પ્રકારના અર્થ ધરાવતા વેદો એના સ્તનોના સ્તનમણિ હતાં.
ત્રિશૂલૈḫ પટ્ટિસૈḫ પ્રાસૈશ્ શરશક્ત્યૃષ્ટિમુદ્ગરૈઃ । નિર્યદાયુધજાલાનિ સ્રગ્દામાનિ બિભર્તિ સા
એ સ્ત્રી પોતાના શરીરે ત્રિશૂલ, ભાલા, ભાલાં, તીરો, શક્તિ, ભાલા અને ગદા જેવા અનેક હથિયારોની માળાઓ અને સાંકળો પહેરે છે.
ચતુર્દશવિધા ભૂતજાતયો યાસ્ સુરાદિકાઃ । તસ્યાશ્ શરીરશાયિન્યસ્ તા લોમાવલયસ્ સ્થિતાઃ
દેવતાઓથી શરૂ થતી ચૌદ પ્રકારની જીવ જાતિઓ, જે તેના શરીરમાં વસે છે, તે બધાં તેના વાળના વલયોમાં સ્થિત છે.
તસ્યાશ્ ચ નગરગ્રામગિરયો દેહશાયિનઃ । નૃત્યન્ત્યાસ્ સહ નૃત્યન્તિ પુનર્જન્મમુદેવ તે
તેના શરીરમાં વસેલા શહેરો, ગામો અને પર્વતો પણ જ્યારે એ નૃત્ય કરે છે ત્યારે એ સાથે નાચે છે, અને એ રીતે ફરીથી જન્મ લેવાની આનંદમાં રહે છે.
જઙ્ગમાત્મકમ્ એવૈતજ્ જગદ્ અસ્થાવરં તદા । નૃત્યતીતિ મયા જ્ઞાતં પરલોકે સુખં સ્થિતમ્
મને સમજાયું છે કે આ જગત, ચાલતું અને અચળ બંને, એનું સ્વરૂપ છે; એ નાચે ત્યારે જગત પણ નાચે છે, અને પરલોકમાં એ સુખથી સ્થિર રહે છે.
નિગીર્ણં જગદ્ અઙ્ગસ્થં કૃત્વા તૃપ્તિમ્ ઉપાગતા । પરિનૃત્યતિ સા મત્તા જગજ્જીર્ણાહિચાતકી
પોતાના અંગોમાં વસેલું આખું જગત ગળી જતાં, એ તૃપ્તિ પામી, મસ્ત થઈને નાચે છે, જાણે વૃદ્ધ સાપને ગળી ગયેલી ચાતક પંખી હોય તેમ.
આદર્શપ્રતિબિમ્બસ્થમ્ ઇવાભાત્ય્ અખિલં જગત્ । તસ્યા વપુષિ વિસ્તીર્ણે ખરૂપિણિ ખરૂપધૃત્
એના વિશાળ, ખડક જેવા શરીરમાં આખું જગત જાણે કાંઈ દર્પણમાં પડેલું પ્રતિબિંબ હોય તેમ દેખાય છે.
તજ્જગન્નર્તનં ચારુ તદ્દેહાદર્શસંસ્થિતમ્ । ચિરં મયા તદા દૃષ્ટમ્ અવિનષ્ટં પુરસ્સ્થિતમ્
એના શરીરના દર્પણમાં વસેલું એ સુંદર જગતનું નૃત્ય મેં લાંબા સમય સુધી અખંડિત અને સામે જ જોવા મળ્યું.
વિવલત્તારકાજાલં ભ્રમત્પર્વતમણ્ડલમ્ । મષકવ્યૂહવદ્ વાતવ્યાધૂતામરદાનવમ્
કાંપતા તારાઓની જાળ, ફરતા પર્વતોના વર્તુળ અને પવનથી ઉડતા દેવ-દાનવો બધું જ જાણે માખીઓના ટોળા જેવું લાગતું હતું.
સઙ્ગ્રામોન્મુક્તચક્રાભદ્વીપાર્ણવવૃતામ્બરમ્ । હેલાવિવલનાવર્તપ્રૌઢશૈલધરાતૃણમ્
આકાશ યુદ્ધના ઘમાસાણથી ઘેરાયેલું છે, ટાપુઓના દરિયાથી ઘેરાયેલું છે અને રમતાં મોજાંઓથી ઢંકાયેલું છે, જેમ કે એ મોજાંઓ ક્યારેક મોટા પર્વતો અને ક્યારેક ઘાસના તણખાંને પણ રમતાં ઉછાળે છે.
નીલમેઘાંશુકાવૃત્તિવાતઘુઙ્ઘુમિતામ્બરમ્ । કાષ્ઠાદ્ર્યસ્થિપુરાસ્ફોટપટત્પટપટારવમ્
આકાશ ઘેરા વાદળોના વસ્ત્રમાં છુપાયેલું છે, પવનના ગર્જનાથી ગૂંજતું છે; લાકડાંના પર્વતો અને શહેરો તૂટી પડે છે ત્યારે deren તીવ્ર અવાજ ગૂંજે છે.