એકાર્ણવો ઽથ વવૃધે શનૈશ્ શીઘ્રં સરિચ્છતૈઃ । ભુવને જડકલ્લોલૈẖ કોપો મૂર્ખાશયે યથા
પછી એકમાત્ર મહાસાગર ધીમે ધીમે, પણ અનેક નદીઓથી ઝડપથી ફૂલતો ગયો, તેની મંદ મોજાંઓ આખા જગતમાં ફેલાઈ ગઈ, જેમ મૂર્ખના મનમાં ગુસ્સો ઉઠે છે.
મુસુલોપમયા પૂર્વં તતસ્ સ્તમ્ભનિભાઙ્ગયા । તતસ્ તાલદ્રુમાકારધારયાસારસારયા
પહેલા એ મહાપ્રવાહ મસલવાના ઓખળ-મુસળ જેવી જોરદાર લાગતો હતો, પછી એ સ્તંભ જેવી મજબૂત લહેરો લઈને આવ્યો, અને પછી એ તાડના વૃક્ષના થડ જેવી જાડા ધોધથી વહેતો રહ્યો.
તતો નદીપ્રવાહોગ્રજલપાતૈકપાતયા । સપ્તદ્વીપમહીપીઠસમમેદુરમેઘયા
પછી એ નદીઓના ભયાનક પ્રવાહ એક સાથે પડતા વરસાદની જેમ વરસ્યા, અને એ વાદળો એટલા ઘણા હતાં કે જાણે આખા સાત દ્વીપ જેટલી ધરતીને ઢાંકી લે.
વહ્નિર્ વિદાહકૃદ્ વૃષ્ટ્યા શમમ્ અભ્યાયયૌ તથા । શાસ્ત્રસજ્જનસદ્દૃષ્ટ્યા મૌર્ખ્યમ્ આપત્પ્રદં યથા
જે અગ્નિ બધું ભસ્મ કરી રહ્યો હતો, એ વરસાદથી શાંત થયો, જેમ દુઃખ આપતી મૂર્ખાઈ શાસ્ત્ર અને સજ્જનોની દૃષ્ટિથી શમાઈ જાય છે.
ઊર્ધ્વાધરસ્થપરિવૃત્તપદાર્થજાતમ્ અન્તẖક્વણત્ખનખનાયિતશૈલમજ્જમ્ । બ્રહ્માણ્ડકોટરમ્ અભૂદ્ વિધુરં કુબાલલીલાવિલોલમ્ ઇવ બિલ્વફલં વિશુષ્કમ્
બ્રહ્માંડની અંદરનું ખોખલું સ્થાન સુકાઈ ગયું હતું, ઉપર અને નીચેના ભાગો ઉલટાઈ ગયા હતા, પર્વતો તૂટી પડતાં ધાતુ જેવી ગૂંજી ઊઠતી અવાજોથી ભરાઈ ગયું હતું. એ બધું બાળક રમતમાં બેલફળને ઉછાળે એમ સુકાઈ ગયેલું, ખોખલું અને નિર્જન લાગતું હતું.
વાતવર્ષહિમોત્પાતઘાતભગ્ને ધરાતલે । જલવેગો ઽગમદ્ વૃદ્ધિં કલાવ્ ઇવ મહીપતિઃ
પવન, વરસાદ, હિમ અને અનેક આપત્તિઓથી ધરતી તૂટી પડી હતી, એ સમયે પાણીની લહેરો સતત વધી રહી હતી, જેમ રાજાને સંકટના સમયમાં પણ તેની શક્તિ વધે છે.
ગઙ્ગાપ્રવાહપ્રતિમધારાપાતવિવર્ધિતૈઃ । સરિત્સહસ્રૈસ્ સહસા મેરુમન્દરસુન્દરૈઃ
હજારો નદીઓના પ્રવાહ ગંગાની જેમ વધતા જતા, અચાનક જ મેરુ અને મંદર પર્વતોને સુંદર બનાવીને વહેતા હતા.
આદિત્યપથસમ્પ્રાપ્તકન્દરો જડમન્થરઃ । એકાર્ણવસ્ સમુચ્છૂન આસીન્ મૂર્ખ ઇવેશ્વરઃ
એક જ મહાસાગર, જે મંદ અને જડ બની ગયો હતો, એ સૂર્યના માર્ગ સુધી પહોંચતા ગુફાઓને ભરાઈ ગયો હતો, જાણે કોઈ મૂર્ખ રાજા ફૂલાઈને સ્થિર થઈ ગયો હોય.
વિપુલાવર્તવૃત્ત્યાન્તર્ વિવૃતાદ્રિતરત્તૃણઃ । સ્ફુરત્તુઙ્ગતરઙ્ગાગ્રનિગીર્ણાદિત્યમણ્ડલઃ
તે વિશાળ ઘુમ્મસવાળી લહેરોમાં પહાડો અને ઘાસ બધું જ વહાઈ ગયું; ઉછળતી લહેરોના શિખરે સૂર્યમંડળ પણ ગળી ગયું.
મેરુમન્દરકૈલાસવિન્ધ્યસહ્યજલેચરઃ । ચલિતાવનિપઙ્કાન્તર્લીનવ્યાલમૃણાલકઃ
મેરુ, મંદર, કૈલાસ, વિંધ્ય અને સહ્યના પાણીમાં ડૂબી ગયા; જંગલો ઉખડી પડ્યા અને સાપો કાદવમાં લુપ્ત થઈ ગયા.
અર્ધદગ્ધદ્રુમવનવ્યૂહાવલનસઙ્કટઃ । ત્રૈલોક્યભસ્મસમ્મૃષ્ટિમષીકર્દમકુત્સિતઃ
અર્ધજળેલા વૃક્ષો અને વનરાજીઓ તોફાનમાં ફંગોળાઈ રહી હતી; ત્રણેય લોક પોતાનાં ભસ્મના કાદવથી મસકાઈ ગયા હતા.
નભસ્સ્તમ્ભબૃહદ્ધારાનાલભાસ્કરપુષ્કરઃ । ધારાજલમહામ્ભોદવિલીનનલિનીદલઃ
આકાશમાં પાણીના મોટાં સ્તંભો ઊભા થયા, જેના કારણે સૂર્યનું કમળ પણ છુપાઈ ગયું; ધોધના પાણીમાં મહાનદીના કમળપાન પણ ડૂબી ગયા.
દિણ્ડીરપર્વતપ્રાન્તપ્રાપ્તવૃત્તાન્તવારિદઃ । ભ્રમદિન્દ્રાનલાર્કેન્દુપુરપત્તનપૂરનૌઃ
દિંડીર પર્વતની ઢાળ પરથી વહેતી વાર્તા લઈને આવેલું જળનું પૂર, દેવો, અગ્નિ અને ચંદ્રના શહેરોને ભરતા જહાજો સાથે, ઉછળતું આગળ વધે છે.
કાષ્ઠવત્પ્રોહ્યમાનોગ્રસુરાસુરનરોત્કરઃ । શનૈẖક્રમોચ્છૂનતયા લિહન્ન્ આદિત્યમણ્ડલમ્
દેવ, દાનવ અને મનુષ્યોના ટોળા લાકડાંની જેમ વહેતા જાય છે, અને એ પૂર ધીમે ધીમે વધે છે તો જાણે સૂર્યમંડળને ચાટી લે છે.
તરત્તારતરારાવધારાસારસમુદ્ભવૈઃ । બુદ્બુદૈḫ પરિસન્દિગ્ધપ્રોહ્યમાનમહાચલઃ
તારાઓ અને ગ્રહોની ગર્જના અને ધારા પરથી ઊભેલા ફુગ્ગાઓથી ઘેરાયેલો એક વિશાળ પર્વત, એ પૂરમાં ઉછળતો ફરે છે.
ભ્રમદ્બુદ્બુદવિશ્રાન્તભ્રાન્તકલ્પાન્તવારિદઃ । ઉત્તારકૈસ્ તૈર્ નયનૈḫ પશ્યન્ન્ અપરવારિદમ્
યુગના અંતે આવતું, ફુગ્ગાઓથી ભરેલું અને ભમતું એ પૂર, જ્યારે શાંત થાય છે ત્યારે તેની તરંગો જેવા રક્ષકો સાથે બીજાં સમુદ્રને નિહાળે છે.
મહાપ્રલયવાર્યોઘઘોષઘુઙ્ઘુમિતાન્તરઃ । એકપ્રવાહાપહૃતસર્વોર્વીકુલપર્વતઃ
મહાપ્રળયના પાણીના ઘોંઘાટભર્યા અવાજ વચ્ચે, એક જ પ્રવાહે આખા ધરતીના પર્વતો અને જમીનને વહેંચી નાખી છે.
ચણ્ડવાતકૃતાપૂર્વજલૌઘકુલપર્વતઃ । મહાઘુરુઘુરારાવઘર્ઘરોગ્રપયોરયઃ
ભયાનક પવન અને અણભળેલા પાણીના પ્રવાહે પર્વતો અને જમીનને એકઠા કરી નાખ્યા છે, અને મહાપ્રળયના ગર્જનારા ઘોંઘાટથી આખું જગત ધ્રુજી ઉઠ્યું છે.
બ્રહ્માણ્ડકુડ્યસઙ્ઘટ્ટપરાવૃત્તિભિર્ ઉદ્ધતઃ । કુર્વન્ યોજનલક્ષાણિ વિનતાન્ય્ ઉન્નતાનિ ચ
તે મહાપ્રળયના પાણી બ્રહ્માંડની દીવાલો સાથે અથડાઈને ઉછળી ઊઠે છે, અને લાખો યોજન જમીન ક્યારેક નીચે ધસી જાય છે તો ક્યારેક ઊંચે ચડી જાય છે.
તૃણૈર્ ઇવ તરઙ્ગેષુ દોલાન્દોલનમ્ અદ્રિભિઃ । કુર્વદ્ભિર્ ઉપલાઘાતભગ્નભાસ્કરમણ્ડલઃ
પર્વતો તરંગો પર ઘાસની ડાળીઓ જેવી હલકાઈથી ડોલી રહ્યા છે, અને પથ્થરોના અથડાવાથી સૂર્યમંડળ તૂટી ભાંગી ગયું છે.
શૂન્યબ્રહ્માણ્ડવિપુલજલઘાતકુલાયકે । લીનાન્ અચલકાકોલાન્ ગૃહ્ણન્ સલિલજાલકૈઃ
શૂન્ય જેવું વિશાળ બ્રહ્માંડ, જેમાં ભારે પાણીના પ્રહાર થાય છે, એમાં જે જીવ અચળ, ઊંડે ડૂબેલા કે ઉલટા-પલટા થઈ ગયા છે, તેમને પાણીના જાળથી એકઠા કરે છે.
મૃતામૃતબૃહદ્ભૂતમજ્જનોન્મજ્જનાકુલાન્ । તરઙ્ગમકુરાન્ કર્ષન્ પ્રતિબિમ્બાન્વિતાન્ ઇવ
મૃત અને જીવંત, મોટા અને નાના, ડૂબી જતાં અને ઉપર આવતાં, એવા બધા જીવોને તે તરંગોમાં ફસાયેલા પ્રતિબિંબની જેમ ખેંચી લે છે.
મૃતશિષ્ટાન્ પુરભ્રષ્ટાન્ ફેનાદ્રિતટકોટિષુ । દધજ્ જલબલશ્રાન્તાંસ્ ત્રિદશાન્ મષકાન્ ઇવ
મૃત રહેલા, પોતાના ગામમાંથી બહાર કાઢી નાખેલા અને પાણીના ભારથી થાકેલા એવા જીવોને, તે ફેનની ટોચે કે પર્વતોની ચોટી પર દેવતાઓને મશકાની જેમ લઈ જાય છે.
વિમલાદ્યતનાકાશવિપુલાન્ અમ્બુબુદ્બુદાન્ । સહસ્રસઙ્ખ્યાન્ વલયંલ્ લોચનાનીવ વાસવઃ
નવા અને શુદ્ધ, આકાશ જેટલા વિશાળ એવા અનગણિત પાણીના ફૂગા, તે ઇન્દ્રે ચમકતા નેત્રોની વણાવેલી માળા પકડી હોય તેમ, પોતાના પાસે રાખે છે.
શરદ્વ્યોમસમાભોગૈર્ વલદ્ભિર્ બુદ્બુદેક્ષણૈઃ । પશ્યન્ન્ ઇવ નદીધારાન્ મેઘાન્ આત્મપ્રપૂરકાન્
પવનથી ફૂલી આવેલા, એક આંખવાળા બબૂકાંઓ autumnના આકાશ જેવાં લાગે છે, અને એમાં એ પોતાને જ નદીનાં વહેણ અને મેઘો જોઈ રહ્યો હોય એમ લાગે છે, જેમણે તેની અંદરતાને ભરેલી છે.
પુષ્કરાવર્તકાભ્રાણાં બાહુભિર્ વીચિમણ્ડલૈઃ । કુર્વન્ન્ આલિઙ્ગનાનીવ સપક્ષાદ્રિવદ્ ઉત્થિતૈઃ
લહેરોના ગોળ ગોળ હાથોથી, એ ઘૂમતા કમળ અને વાદળોને એમ જ લાગણીપૂર્વક ભેટી રહ્યો છે, જેમ પાંખવાળા પહાડ ઊંચા ઊઠે છે.
ત્રિજગદ્ગ્રાસસન્તૃપ્તḫ પ્રગાયન્ન્ ઇવ ઘર્ઘરૈઃ । રવૈર્ નૃત્યન્ન્ ઇવોગ્રાદ્રિકટકૈર્ વીચિદોર્દ્રુમૈઃ
ઘણાં ઘણાં ગર્જનાથી, જાણે ત્રણેય લોકને ગળીને સંતોષથી ગાઈ રહ્યો હોય, અને ભયાનક પથ્થર જેવા લહેરોના ટોચો સાથે જાણે નૃત્ય કરી રહ્યો છે.
નદીધારાધરૈર્ ઊર્ધ્વે મધ્યે દગ્ધૈર્ ધરાધરૈઃ । અધો ધરાધરૈર્ નાગૈર્ અધરઃ પઙ્કગૈર્ વૃતઃ
ઉપરથી નદીનાં વહેણ જેવા વાદળોથી ઢંકાયેલો છે, વચ્ચે સળગેલા પહાડોથી, નીચે પહાડો, સાપો અને કાદવમાં રહેતાં જીવોથી ઘેરાયેલો છે.
ધારાત્રિપથગાપૂરૈર્ નિપતદ્ભિર્ નિરન્તરમ્ । મગ્નોન્મગ્નોહ્યમાનાદ્રિશૃઙ્ગદિણ્ડીરબુદ્બુદઃ
નદીનાં વહેણમાં સતત વરસતા ધોધથી પર્વતનાં શિખરો પર સતત પાણી પડતું હતું, અને એ ટકરાવથી બબૂકા ફાટે એવી ગર્જના થતી હતી.
ઉહ્યમાનગલત્સ્વર્ગખણ્ડક્રન્દન્નભશ્ચરઃ । વહદ્વિદ્યાધરીવૃન્દપદ્મિનીસુન્દરાન્તરઃ
પાણીના પ્રવાહમાં સ્વર્ગના ટુકડાઓ આકાશમાં રડતાં રડતાં વહેતા જતા હતા, અને કમળની તળાવોમાં વિદ્યા ધરાઓનાં સમૂહો રમતાં હતાં.