મૃતાર્ધમૃતયા ભૂતસન્તત્યાનિલલોલયા । અભૂન્ નીરન્ધ્રમ્ આકાશં જીર્ણપર્ણસવર્ણયા
આકાશ આખું જીવજંતુઓના અડધા મરેલા અને અડધા જીવતા ટોળાની ઉલટપલટ હવામાં ભરાઈ ગયું, જાણે સુકાઈ ગયેલા પાનની ગાદી જેવી દૃશ્યમાન થતું.
જગદ્ આસીત્ પતચ્છૃઙ્ગસ્થૂલધારૌઘનિર્ભરમ્ । ભ્રશ્યદ્બૃહદ્ગિરિપુરવ્રાતપૂર્ણસરિચ્છતમ્
સંસાર આખો પડતા પર્વતોની ટોચ પરથી વહેતા જળપ્રવાહોથી ઢંકાઈ ગયો હતો, અને ધરાશાયી થયેલા મહાન પર્વતોના શહેરોના અવશેષોથી ભરેલી નદીઓના શતોથી છલકાઈ રહ્યો હતો.
શામ્યચ્છમશમાશબ્દશતસઙ્ગિહુતાશનમ્ । ચલાબ્ધિવલનાદોલાલોલશૈલસરિત્તટમ્
શાંતિ અને અશાંતિના અનેક અવાજો સાથે મળીને આગ ભભૂકી રહી હતી, જ્યારે ચાલતા દરિયાના જોરદાર હલચલથી પર્વતો અને નદીઓના કિનારા ધ્રૂજી ઉઠ્યા હતા.
તૃણરાશિસરિન્ન્યાયમિશ્રદ્વીપાર્ણવોત્કરમ્ । અત્યન્તદૂરદિગ્વ્યોમક્ષણજ્વાલામહાવનમ્
ઘાસના ઢગલા અને નદીઓની જેમ ટાપુઓ અને સમુદ્રો એકબીજા સાથે ભળી ગયા હતા, અને અગ્નિની વિશાળ જંગલ જેવી જ્વાળાઓ એક ક્ષણ માટે અંતહીન આકાશ અને દિશાઓમાં ચમકી ઉઠી હતી.
વર્ષશામ્યદ્ધુતાશોત્થભસ્મામોદપતત્સુરમ્ । ભૂતપૂર્વજગદ્ભૂતં પરિવિસ્મૃતસર્ગકમ્
વરસાદથી બુઝતી આગની રાખથી સુગંધિત થયેલા દેવતાઓ પડી ગયા હતા; જગત, જે પહેલાં હતું, એ પોતાનું સર્જન જાણે ભૂલી ગયું હતું.
નિરર્ગલોલ્લસન્નાદં સાર્ગલોપશમક્રમમ્ । સર્ગલોભોલ્લસચ્છેષં વર્ગલોકવિવર્જિતમ્
અવિરત ગૂંજતો અવાજ ઊઠ્યો, જે ધીમે ધીમે બધા બીજાં અવાજોને શાંત કરી રહ્યો હતો; હવે માત્ર સર્જનની ઇચ્છાનો છેલ્લો અંશ જ બચ્યો હતો, બાકીના બધા લોક ખાલી થઈ ગયા હતા.
અનારતવિપર્યાસકારિમારુતનિર્ધુતમ્ । બીજરાશિમ્ ઇવાજસ્રં પૂયમાનં પુનḫ પુનઃ
જેમ સતત ભ્રમિત કરતી પવનની ઝાંઝાવાતે બીજનો ઢગલો વારંવાર ઉડાડી નાખે છે, તેમ બધું ફરી ફરી ઉથલાય છે.
ઉલ્મુકાન્યોઽન્યનિષ્પેષવહ્નિ ચૂર્ણસુવર્ણજૈઃ । રજોભિર્ વિવૃતૈર્ હેમકુટ્ટિમાકાશકોટરમ્
જેમ અગ્નિના કાંઠા કે ઘર્ષણથી નીકળતા ચિંગારી, અથવા સુવર્ણના પીસેલા ધૂળકણો, એમ સોનાના મહેલના આકાશમાં ધૂળના કણો ફેલાઈ ગયા છે.
ભૂમણ્ડલબૃહત્ખણ્ડૈર્ ભ્રષ્ટૈસ્ સદ્વીપસાગરૈઃ । પૂર્ણસપ્તમપાતાલં લુઠત્પાતાલમણ્ડલૈઃ
પૃથ્વીના વિશાળ ટુકડા, દ્વીપો અને સમુદ્રો સાથે તૂટી પડેલા છે, અને સાતેય પાતાળ તેમના ગોળમાં ઉથલપાથલ થઈ રહ્યા છે.
આસપ્તમસુતાલાન્તમ્ આમહીતલપર્વતમ્ । આવ્યોમૈકાર્ણવીભૂતં પૂર્ણં પ્રલયવાયુભિઃ
સાતમા પાતાળ સુધી, પૃથ્વી પરના પર્વતો સાથે, આખું આકાશ એક જ મહાસાગર બની ગયું છે અને બધું પ્રલયના પવનોથી ભરાઈ ગયું છે.
એકાર્ણવો ઽથ વવૃધે શનૈશ્ શીઘ્રં સરિચ્છતૈઃ । ભુવને જડકલ્લોલૈẖ કોપો મૂર્ખાશયે યથા
પછી એકમાત્ર મહાસાગર ધીમે ધીમે, પણ અનેક નદીઓથી ઝડપથી ફૂલતો ગયો, તેની મંદ મોજાંઓ આખા જગતમાં ફેલાઈ ગઈ, જેમ મૂર્ખના મનમાં ગુસ્સો ઉઠે છે.
મુસુલોપમયા પૂર્વં તતસ્ સ્તમ્ભનિભાઙ્ગયા । તતસ્ તાલદ્રુમાકારધારયાસારસારયા
પહેલા એ મહાપ્રવાહ મસલવાના ઓખળ-મુસળ જેવી જોરદાર લાગતો હતો, પછી એ સ્તંભ જેવી મજબૂત લહેરો લઈને આવ્યો, અને પછી એ તાડના વૃક્ષના થડ જેવી જાડા ધોધથી વહેતો રહ્યો.
તતો નદીપ્રવાહોગ્રજલપાતૈકપાતયા । સપ્તદ્વીપમહીપીઠસમમેદુરમેઘયા
પછી એ નદીઓના ભયાનક પ્રવાહ એક સાથે પડતા વરસાદની જેમ વરસ્યા, અને એ વાદળો એટલા ઘણા હતાં કે જાણે આખા સાત દ્વીપ જેટલી ધરતીને ઢાંકી લે.
વહ્નિર્ વિદાહકૃદ્ વૃષ્ટ્યા શમમ્ અભ્યાયયૌ તથા । શાસ્ત્રસજ્જનસદ્દૃષ્ટ્યા મૌર્ખ્યમ્ આપત્પ્રદં યથા
જે અગ્નિ બધું ભસ્મ કરી રહ્યો હતો, એ વરસાદથી શાંત થયો, જેમ દુઃખ આપતી મૂર્ખાઈ શાસ્ત્ર અને સજ્જનોની દૃષ્ટિથી શમાઈ જાય છે.
ઊર્ધ્વાધરસ્થપરિવૃત્તપદાર્થજાતમ્ અન્તẖક્વણત્ખનખનાયિતશૈલમજ્જમ્ । બ્રહ્માણ્ડકોટરમ્ અભૂદ્ વિધુરં કુબાલલીલાવિલોલમ્ ઇવ બિલ્વફલં વિશુષ્કમ્
બ્રહ્માંડની અંદરનું ખોખલું સ્થાન સુકાઈ ગયું હતું, ઉપર અને નીચેના ભાગો ઉલટાઈ ગયા હતા, પર્વતો તૂટી પડતાં ધાતુ જેવી ગૂંજી ઊઠતી અવાજોથી ભરાઈ ગયું હતું. એ બધું બાળક રમતમાં બેલફળને ઉછાળે એમ સુકાઈ ગયેલું, ખોખલું અને નિર્જન લાગતું હતું.
વાતવર્ષહિમોત્પાતઘાતભગ્ને ધરાતલે । જલવેગો ઽગમદ્ વૃદ્ધિં કલાવ્ ઇવ મહીપતિઃ
પવન, વરસાદ, હિમ અને અનેક આપત્તિઓથી ધરતી તૂટી પડી હતી, એ સમયે પાણીની લહેરો સતત વધી રહી હતી, જેમ રાજાને સંકટના સમયમાં પણ તેની શક્તિ વધે છે.
ગઙ્ગાપ્રવાહપ્રતિમધારાપાતવિવર્ધિતૈઃ । સરિત્સહસ્રૈસ્ સહસા મેરુમન્દરસુન્દરૈઃ
હજારો નદીઓના પ્રવાહ ગંગાની જેમ વધતા જતા, અચાનક જ મેરુ અને મંદર પર્વતોને સુંદર બનાવીને વહેતા હતા.
આદિત્યપથસમ્પ્રાપ્તકન્દરો જડમન્થરઃ । એકાર્ણવસ્ સમુચ્છૂન આસીન્ મૂર્ખ ઇવેશ્વરઃ
એક જ મહાસાગર, જે મંદ અને જડ બની ગયો હતો, એ સૂર્યના માર્ગ સુધી પહોંચતા ગુફાઓને ભરાઈ ગયો હતો, જાણે કોઈ મૂર્ખ રાજા ફૂલાઈને સ્થિર થઈ ગયો હોય.
વિપુલાવર્તવૃત્ત્યાન્તર્ વિવૃતાદ્રિતરત્તૃણઃ । સ્ફુરત્તુઙ્ગતરઙ્ગાગ્રનિગીર્ણાદિત્યમણ્ડલઃ
તે વિશાળ ઘુમ્મસવાળી લહેરોમાં પહાડો અને ઘાસ બધું જ વહાઈ ગયું; ઉછળતી લહેરોના શિખરે સૂર્યમંડળ પણ ગળી ગયું.
મેરુમન્દરકૈલાસવિન્ધ્યસહ્યજલેચરઃ । ચલિતાવનિપઙ્કાન્તર્લીનવ્યાલમૃણાલકઃ
મેરુ, મંદર, કૈલાસ, વિંધ્ય અને સહ્યના પાણીમાં ડૂબી ગયા; જંગલો ઉખડી પડ્યા અને સાપો કાદવમાં લુપ્ત થઈ ગયા.
અર્ધદગ્ધદ્રુમવનવ્યૂહાવલનસઙ્કટઃ । ત્રૈલોક્યભસ્મસમ્મૃષ્ટિમષીકર્દમકુત્સિતઃ
અર્ધજળેલા વૃક્ષો અને વનરાજીઓ તોફાનમાં ફંગોળાઈ રહી હતી; ત્રણેય લોક પોતાનાં ભસ્મના કાદવથી મસકાઈ ગયા હતા.
નભસ્સ્તમ્ભબૃહદ્ધારાનાલભાસ્કરપુષ્કરઃ । ધારાજલમહામ્ભોદવિલીનનલિનીદલઃ
આકાશમાં પાણીના મોટાં સ્તંભો ઊભા થયા, જેના કારણે સૂર્યનું કમળ પણ છુપાઈ ગયું; ધોધના પાણીમાં મહાનદીના કમળપાન પણ ડૂબી ગયા.
દિણ્ડીરપર્વતપ્રાન્તપ્રાપ્તવૃત્તાન્તવારિદઃ । ભ્રમદિન્દ્રાનલાર્કેન્દુપુરપત્તનપૂરનૌઃ
દિંડીર પર્વતની ઢાળ પરથી વહેતી વાર્તા લઈને આવેલું જળનું પૂર, દેવો, અગ્નિ અને ચંદ્રના શહેરોને ભરતા જહાજો સાથે, ઉછળતું આગળ વધે છે.
કાષ્ઠવત્પ્રોહ્યમાનોગ્રસુરાસુરનરોત્કરઃ । શનૈẖક્રમોચ્છૂનતયા લિહન્ન્ આદિત્યમણ્ડલમ્
દેવ, દાનવ અને મનુષ્યોના ટોળા લાકડાંની જેમ વહેતા જાય છે, અને એ પૂર ધીમે ધીમે વધે છે તો જાણે સૂર્યમંડળને ચાટી લે છે.
તરત્તારતરારાવધારાસારસમુદ્ભવૈઃ । બુદ્બુદૈḫ પરિસન્દિગ્ધપ્રોહ્યમાનમહાચલઃ
તારાઓ અને ગ્રહોની ગર્જના અને ધારા પરથી ઊભેલા ફુગ્ગાઓથી ઘેરાયેલો એક વિશાળ પર્વત, એ પૂરમાં ઉછળતો ફરે છે.
ભ્રમદ્બુદ્બુદવિશ્રાન્તભ્રાન્તકલ્પાન્તવારિદઃ । ઉત્તારકૈસ્ તૈર્ નયનૈḫ પશ્યન્ન્ અપરવારિદમ્
યુગના અંતે આવતું, ફુગ્ગાઓથી ભરેલું અને ભમતું એ પૂર, જ્યારે શાંત થાય છે ત્યારે તેની તરંગો જેવા રક્ષકો સાથે બીજાં સમુદ્રને નિહાળે છે.
મહાપ્રલયવાર્યોઘઘોષઘુઙ્ઘુમિતાન્તરઃ । એકપ્રવાહાપહૃતસર્વોર્વીકુલપર્વતઃ
મહાપ્રળયના પાણીના ઘોંઘાટભર્યા અવાજ વચ્ચે, એક જ પ્રવાહે આખા ધરતીના પર્વતો અને જમીનને વહેંચી નાખી છે.
ચણ્ડવાતકૃતાપૂર્વજલૌઘકુલપર્વતઃ । મહાઘુરુઘુરારાવઘર્ઘરોગ્રપયોરયઃ
ભયાનક પવન અને અણભળેલા પાણીના પ્રવાહે પર્વતો અને જમીનને એકઠા કરી નાખ્યા છે, અને મહાપ્રળયના ગર્જનારા ઘોંઘાટથી આખું જગત ધ્રુજી ઉઠ્યું છે.
બ્રહ્માણ્ડકુડ્યસઙ્ઘટ્ટપરાવૃત્તિભિર્ ઉદ્ધતઃ । કુર્વન્ યોજનલક્ષાણિ વિનતાન્ય્ ઉન્નતાનિ ચ
તે મહાપ્રળયના પાણી બ્રહ્માંડની દીવાલો સાથે અથડાઈને ઉછળી ઊઠે છે, અને લાખો યોજન જમીન ક્યારેક નીચે ધસી જાય છે તો ક્યારેક ઊંચે ચડી જાય છે.
તૃણૈર્ ઇવ તરઙ્ગેષુ દોલાન્દોલનમ્ અદ્રિભિઃ । કુર્વદ્ભિર્ ઉપલાઘાતભગ્નભાસ્કરમણ્ડલઃ
પર્વતો તરંગો પર ઘાસની ડાળીઓ જેવી હલકાઈથી ડોલી રહ્યા છે, અને પથ્થરોના અથડાવાથી સૂર્યમંડળ તૂટી ભાંગી ગયું છે.