યાવન્ ન ક્વચિદ્ એવાભ્રં પશ્યામ્ય્ આશાસુ કેવલમ્ । તરન્તિ તરલાસ્ફાલમ્ ઉલ્મુકાશનિવૃષ્ટયઃ
હજી તો કોઈ દિશામાં એકાદ વાદળ પણ દેખાતું નહોતું, ત્યાં તો અચાનક ધધકતા તારા અને અગ્નિની વરસાદ ઝપાટે વરસવા લાગી.
તેન જ્વલનતાપેન બહુયોજનકોટિષુ । પદાર્થા ભસ્મતાં યાન્તિ દૂરે દિક્ષુ દશસ્વ્ અપિ
એ જ્વલંત તાપથી અનેક કરોડો યોજન સુધી, દસેય દિશામાં દૂર દૂર સુધી બધાં પદાર્થો રાખમાં ફેરવાઈ ગયા.
અનન્તરં ક્ષણાદ્ વ્યોમ્નિ દૂરે ઽહમ્ અનુભૂતવાન્ । ઊર્ધ્વતશ્ શીતલં વાતમ્ અધસ્તાદ્ વાનલોપમમ્
પછી તરત જ, દૂર આકાશમાં, હું અનુભવ્યું કે ઉપર ઠંડો પવન ફૂંકાય છે અને નીચે અગ્નિ જેવી ગરમી છે.
એતાવતિ નભોમાર્ગે દૂરે કલ્પામ્બુદાસ્ સ્થિતાઃ । યસ્ તેષામ્ અગ્નિતાપાનાં વિષયો ન ચ મદ્દૃશામ્
આટલા અંતરે આકાશના માર્ગમાં, ત્યાં યુગોના મેઘો ઊભા હતા, જેમની અગ્નિ જેવી તાપી મને જેવી વ્યક્તિને સ્પર્શતી નથી.
અથ વારુણદિગ્ભાગાદ્ આયયૌ કલ્પમારુતઃ । યસ્મિંસ્ તૃણવદ્ ઉહ્યન્તે વિન્ધ્યમેરુહિમાદ્રયઃ
પછી પશ્ચિમ દિશા તરફથી એક વિશાળ પવન આવ્યો, જેના કારણે વિંધ્ય, મેરુ અને હિમાલય જેવા પર્વતો પણ ઘાસના તણિયા જેવાં ઉડી જાય છે.
તેન જ્વાલાચલાḫ પ્રાન્તડીનાઙ્ગારવિહઙ્ગમાઃ । લોલોલ્મુકવનાક્રાન્તા જગ્મુર્ અગ્નિદિશં દ્રુતમ્
એ પવનથી જ્વાળાઓના પર્વતો, અંગારોના ટોળાં અને અગ્નિથી ભરાયેલા વન ઝડપથી અગ્નિદિશા તરફ દોડી ગયા.
સન્ધ્યાભ્રસદૃશાકારાસ્ તેરુર્ અઙ્ગારવારિદાઃ । ભ્રેમુર્ ભસ્મભરાભ્રાણિ પ્રોતાઙ્ગારરજાંસિ ખે
સાંજના વાદળ જેવા દેખાતા અંગારાના વાદળો વરસી પડ્યા; ભસ્મથી ભરેલા વાદળો આકાશમાં ઘૂમી રહ્યા હતા અને અંગારાની ધૂળ છાંટતા હતા.
સ જ્વાલાચલસઙ્ઘાતો દૃષ્ટો ઽનલદિશં વ્રજન્ । હેમાદ્રીણાં સપક્ષાણામ્ અનીકં દ્રવતામ્ ઇવ
જ્વાળાથી ધધકતા પહાડોનો મોટો સમૂહ જ્યારે અગ્નિની દિશામાં આગળ વધતો દેખાયો, ત્યારે એ પાંખો ધરાવતા સુવર્ણ પર્વતોના ટોળા જેમ ઓગળી રહ્યા હોય એમ લાગ્યું.
ધરાદ્રિમણ્ડલાભોગે ઽસોમ્યાઙ્ગારભરાત્મનિ । જ્વાલાચલઘને યાતે ભાતિ તેજસિ ભાસ્વતામ્
અંગારાથી ભરેલા જ્વાળામય પર્વતોનો ઘન સમૂહ ધરાની પર્વતમાળા પર ફેલાતો હતો, ત્યારે તે તેજસ્વીઓ જેવી તેજસ્વિતા સાથે ઝગમગી રહ્યો હતો.
અર્ણવેષ્વ્ અનલાર્ણસ્સુ ક્વથનોત્ફાલવારિષુ । વનેષ્વ્ અસ્મૃતપર્ણેષુ દીપ્તાગ્નિતરુવારિષુ
સમુદ્રોમાં, અગ્નિથી ઉછળતી તરંગોમાં, ઉકળતાં અને ઉછળતાં પાણીમાં, અને સુકાઈ ગયેલા પર્ણો અને ધધકતા વૃક્ષોવાળા જંગલોમાં પણ પાણી જ્વાળામય બન્યું હતું.
બ્રહ્મલોકસ્થનાથેષુ લોકપાલપુરેષ્વ્ અધઃ । સાઙ્ગનાબાલવૃદ્ધેષુ દગ્ધેષુ નિપતત્સુ ખાત્
બ્રહ્મલોકમાં વસતા લોકપાલોના શહેરો, તેમની સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો સહિત, જ્યારે બળીને નીચે પડ્યા હતા,
કલ્પાન્તાનલપદ્મિન્યા બ્રહ્માણ્ડોગ્રસરોવરે । જ્વાલાપલ્લવશાલિન્યાસ્ સબીજાયાસ્ સહોલ્મુકૈઃ
કાળાંતના અગ્નિના કમળ જેવી, બીજ અને ઊંચા ડાંઠ ધરાવતી જ્વાળાઓથી ભરેલી, બ્રહ્માંડની ભયાનક સરોવર જેવી આગમાં,
અનલાત્મસુ મૂલેષુ નાગેષુ ચ નગેષુ ચ । આપાતાલં નિમગ્નેષુ મહત્ય્ અઙ્ગારકર્દમે
જ્યારે અગ્નિરૂપ મૂળો, પહાડો અને સાપો—all મહાન અંગારના કાદવમાં ડૂબી ગયા હતા અને પાતાળ સુધી પહોંચી ગયા હતા,
ઉષ્ટ્રસૈન્યમ્ ઇવાલક્ષ્યગતિર્ મન્નિકટં નભઃ । આયયાવ્ અઞ્જનશ્યામẖ કલ્પામ્બુદગણẖ ક્ષણમ્
ત્યારે, ઉંટોની સેના જેવી અસ્પષ્ટ દિશાવાળી, કાજળ જેવી કાળી મેઘમાળા એક ક્ષણ માટે આકાશ તરફ ઝડપથી આવી પહોંચી હતી.
સ્થિરકલ્પાનલજ્વાલાતુલ્યવિદ્યુન્મયાચલઃ । એકકોણકવિશ્રાન્તસપ્તામ્બુધિપયોભરઃ
એક એવો પર્વત હતો, જે યુગાંતની અગ્નિ જેવી અડગ અને તેજસ્વી જ્વાળાઓ જેવો મજબૂત હતો, વીજળીથી ભરેલો, એક ખૂણે આરામથી સ્થિર, અને સાત મહાસાગરોનું પાણી પોતાના પર ધારણ કરતો હતો.
ભિત્તિભાસુરનીહારભારનિર્ભરદિક્તટઃ । બ્રહ્માણ્ડકુડ્યનિબિડમણ્ડલાસ્ફોટપણ્ડિતઃ
એ પર્વતના ઢાળ પર ઘન અને તેજદાર ધુમ્મસનો ભાર હતો, તેની આજુબાજુ બ્રહ્માંડની દિવાલ જેવું ઘનિષ્ઠ વર્તુળ હતું, અને તે ફાટી નીકળવામાં કુશળ હતો.
કલ્પાન્તે ક્ષુભિતો ઽમ્ભોધિર્ વર્તુલાવર્તવૃત્તિમાન્ । તડિજ્જલેચરસ્ સ્ફારનિર્હ્રાદẖ ખમ્ ઇવાગતઃ
યુગના અંતે, મહાસાગર ઉથલપાથલ થયો, ગોળ અને ઘુમ્મરાવાળું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, અને વીજળી તથા ઉંચા તરંગોના ગર્જન સાથે જાણે આકાશમાં ઉછળી ગયો હોય તેમ લાગતું હતું.
મૃતો દગ્ધો નિશાનાથલોકો દ્વિગુણશીતલઃ । અન્યમ્ આકારમ્ આશ્રિત્ય પરલોકમ્ ઇવાગતઃ
રાત્રિના અંધકારમાં દુનિયા મરી ગઈ અને બળી ગઈ, પછી એ બે ગણી ઠંડી થઈ ગઈ, અને બીજું સ્વરૂપ ધારણ કરીને જાણે બીજાં લોકમાં પ્રવેશી ગઈ હોય તેમ દેખાઈ.
હિમસમ્ભારરૂપેણ હિમાચલમ્ ઇવાખિલમ્ । જાડ્યસ્તમ્ભિતનિશ્શેષજલકાષ્ઠાચલં દધત્
બરફના ઢગલાંથી આખું પર્વત હિમાલય જેવું લાગતું હતું, જ્યાં ઠંડીના કારણે બધું જ પાણી અને લાકડું એકદમ જડ બની ગયું હતું.
અથ બ્રહ્માણ્ડવિસ્ફોટકઠિનાસ્ફાટિતામ્બરમ્ । પ્રાક્ કૃત્વોદ્ભટતુષ્કારં કષ્ટા વૃષ્ટિḫ પપાત હ
પછી, જાણે બ્રહ્માંડના વિસ્ફોટથી આકાશ ફાટી ગયું હોય એમ, અચાનક જ ભયાનક ગોળા પડ્યા, અને ચારે બાજુ તીવ્ર તૂટી પડ્યા.
અગ્નિદાહવનાકાશવિદ્યુદુન્મેષભીષણા । ચટદ્ગુડગુડાસ્ફોટસ્ફુટદ્બ્રહ્માણ્ડમણ્ડલા
આકાશમાં ભયાનક વીજળીના ચમકારા પડતા, જાણે અગ્નિ જલતો હોય, અને ગર્જના સાથે બ્રહ્માંડ ફાટી જાય એવી ધ્વનિ થતી.
પૃષતોત્કરશીત્કારશતક્ષ્વેડાક્ષયારવા । શીતશીકરનીહારભિત્તિબન્ધમયામ્બરા
અગણિત બુંદોના શીળા અવાજથી હવા ભરાઈ ગઈ હતી, સતત વાવાઝોડાની ગર્જના થતી, અને ઠંડા કણ અને ધુમ્મસે આખું આકાશ ઢંકાઈ ગયું હતું.
રોદોમણ્ડપવૈડૂર્યસ્તમ્ભસમ્ભારભાસુરૈઃ । ધારાસારૈર્ ધરાધૈર્યશૈલશાતનશાલિની
ગોળ મંડપમાં વિદૂર અને વજ્ર જેવા દંડા જેવી ઝરણાની ઝાંખી, એ સતત વરસતી વરસાદે ધરતીના અડગ પર્વતોને પણ તોડી નાખ્યા.
ધરાચટચટાસ્ફોટસ્ફુટદઙ્ગારપત્તના । ગર્જનોર્જિતસમ્પાતપતલ્લોકાન્તરાકુલા
ધરતી પર વીજળીના કડાકા અને તડાકા સાથે ભયાનક અવાજ ગૂંજ્યા, અગ્નિથી ભરેલા શહેરો ફાટીને વિખરાઈ ગયા અને ગર્જના કરતા વાદળોના જોરદાર વરસાવથી આખું જગત હલાઈ ઉઠ્યું.
સા બભૂવાથ સાઙ્ગારજગદ્ગેહવિલાસિની । કૃતપ્રત્યુદ્ગમા બાષ્પશ્રિયાજ્વલનયા ભુવઃ
પછી એ ધરા અગ્નિની લાવાથી શોભાયમાન થઈ, આખા જગતના ઘર-ઘરમાં વિહરતી અને અશ્રુ જેવી તેજસ્વી ઝાંખીથી ધરતીને આવરી ગઈ.
જ્વાલાલવોલ્લલનડમ્બરમ્ અમ્બરં તદ્ વ્યૂઢસ્થલાબ્જદલજાલમ્ ઇવાલમ્ આસીત્ । ધારા ભ્રમદ્ભ્રમરપઙ્ક્તિનિભાસ્ તદાસંસ્ તત્ર સ્ફુરચ્છિશિરશીકરપક્ષિપુઞ્જાઃ
આકાશમાં જ્વાળાઓની લપટો ચમકી રહી હતી, જાણે ખીલેલા કમળની પાંદડીઓની જાળી પથરાઈ હોય; વરસાદની ધારો ઘૂમતા ભમરા જેવી લાગતી અને ઠંડા શીતલ બિંદુઓના ગુચ્છો સર્વત્ર ઝગમગતા હતા.
ઉદ્યદ્બૃહચ્ચટચટારવપૂરિતાશો ભીમો ઽભવત્ સ સલિલાનલસન્નિપાતઃ । દુર્વારવૈરિવિષમો મહતાં બલાનાં સઙ્ગ્રામ ઉગ્ર ઇવ હેતિહતોગ્રહેતિઃ
પાણી અને અગ્નિનો ભયાનક અથડામણ વીજળીની ગર્જના જેવી ધ્વનિથી દિશાઓ ગુંજી ઉઠી. એ સંઘર્ષ એટલો ભયાનક હતો કે જાણે શક્તિશાળી સેનાઓ વચ્ચેનું યુદ્ધ થાય, દુશ્મનો અટકાવી ન શકે એવો ભયાનક હથિયારોનો ઘમાસાણ સંઘર્ષ થાય.
અથાવનિપયસ્તેજḫપવનાનાં યુગક્ષયે । જાતે પરમસઙ્ક્ષોભે બભૂવાસ્મિઞ્ જગત્ત્રયમ્
પછી, યુગના અંતે, જ્યારે પવન અને અગ્નિનો તેજ ઓસર્યો, ત્યારે એક અદભુત ઉથલપાથલ ઊભી થઈ અને ત્રણેય લોક કંપાઈ ઉઠ્યાં.
તાપિઞ્છવિપિનોડ્ડીતિનિભભસ્માભ્રભાસુરમ્ । મહાર્ણવમહાવર્તવૃત્તિધૂમવિવર્તનમ્
આ જગત તામાલ વૃક્ષોના જંગલની જેમ ભસ્મ અને વાદળોથી ઝગમગતું હતું. મહાસાગરના વિશાળ ઘમરોળે ધૂમ્રપાંજરો ઊભો કર્યો હતો.
લીનજ્વાલાલવોલ્લાસહેલાટિમિટિમારટિ । સ્કન્નબાષ્પાભ્રસમ્ભારપૂર્ણલોકાન્તરાન્તરમ્
છુપાયેલી જ્વાળાઓની લપલપ અને ટપાકા વચ્ચે, વરાળભર્યા વાદળોના સમૂહોથી લોકાંતર વચ્ચેનો વિસ્તાર છલકાઈ ગયો હતો.