ભૂતલે ભૂતલેશાંશવર્જિતે વહ્નિભર્જિતે । પાતાલમ્ અપિ પાતાલે ગતે કિમ્ અપિ કાલતઃ
પૃથ્વી પર, જ્યારે તેના શાસકો રહી ગયા નહોતા અને બધું અગ્નિથી ભસ્મ થઇ ગયું હતું, ત્યારે પાતાળ પણ જાણે સમયના અજાણ્યા અવસ્થામાં ખોવાઈ ગયું હતું.
દિવિ ચાવિદ્યમાનાયાં વિશીર્ણે સર્ગવર્ગકે । લોકે વ્યપગતાલોકે શોકૌકસિ કકુબ્ગણે
આકાશ તો હવે હતું જ નહીં, સર્જનના બધા જૂથો તૂટી પડ્યા હતા, દુનિયામાંથી જ દુનિયાપણું ઊડી ગયું હતું અને દિશાઓમાં દુઃખનો ઘરવાસ છવાઈ ગયો હતો.
કુતો ઽપ્ય્ આકાશકુહરાદ્ દૃપ્તદૈત્યગણા ઇવ । પુષ્કરાવર્તકા મેઘાશ્ ચક્રુર્ ગુલગુલારવમ્
ક્યાંક આકાશના ખોખામાંથી, જાણે અહંકારી દૈત્યોના ટોળા હોય એમ, મેઘોએ ઘમ્મરાટ ભરેલો ગુંજારો કર્યો, જે કમળના વાવાઝોડા જેવો લાગતો હતો.
બ્રહ્મવિસ્ફોટિતસ્વાણ્ડકુડ્યવિસ્ફોટનોદ્ભટમ્ । અન્યોઽન્યાસ્ફાલનોત્તાલમત્તાર્ણવરવાબિલમ્
બ્રહ્માએ બ્રહ્માંડ ફોડ્યું હોય અને બ્રહ્માંડની દિવાલો તૂટી પડી હોય એવો ભયાનક અવાજ ઊઠ્યો; મેઘો એકબીજા સાથે અથડાઈને, ઉગ્ર અને ઉન્મત્ત સમુદ્રજીવોની જેમ ગર્જના કરવા લાગ્યા.
લોકાન્તરપુરોદ્ગીર્ણઘનકોલાહલોલ્બણમ્ । પતત્કુલાચલસ્કન્ધબદ્ધોગ્રરવઘર્ઘરમ્
વિશ્વોના ઉત્પાતના ગજબ ગુંજારથી ગૂંજી રહેલું, અને પર્વતોના શિખરો તૂટી પડતાં ભયાનક ગર્જનાથી ભરેલું હતું.
બ્રહ્માણ્ડશઙ્ખજઠરપૂરણાવર્તમન્થરમ્ । સ્વર્લોકરોધḫપાતાલતલાતતિસગુલ્મકમ્
બ્રહ્માંડના ખોખામાં ભરાતા ભયંકર ભવંડરથી ઉથલપાથલ થતું, સ્વર્ગને અટકાવતું અને પાતાળ સુધી ઘનઘોર ઝાડઝાંખળથી ઢંકાયેલું હતું.
સમસ્તદૂરદિગ્ભિત્તિહેલાહનનહર્ષુલમ્ । મહાપ્રલયસમ્મત્તપાનકાપાનતર્ષુલં
બધી દિશાઓની દૂર દૂરની દિવાલોને તાકાતથી તોડી નાખવામાં આનંદિત, અને મહાપ્રલયના મદમસ્ત પાનની તરસથી વ્યાકુળ હતું.
પ્રસૃતપ્રલયાખ્યેન્દ્રમત્તૈરાવણબૃંહિતમ્ । આકલ્પક્ષુબ્ધમેઘાબ્ધિનિર્હ્રાદમ્ ઇવ સમ્ભૃતમ્
પ્રલયના દેવતા દ્વારા મુક્ત થયેલા મદમસ્ત એરાવત હાથીઓના ગર્જનાથી વધુ ભયાનક બન્યું હતું, અને ઉગ્ર વાદળો અને સમુદ્રના ઘોર ગર્જનાની જેમ ભેગું થયું હતું.
મહાપ્રલયસઙ્ક્ષુબ્ધક્ષીરોદમથનારવમ્ । બ્રહ્માણ્ડોગ્રારઘટ્ટે ઽસ્મિન્ વાર્યન્ત્રમ્ ઇવ સારવમ્
મહાપ્રલયના ઉથલપાથલથી દુધના દરિયાની મથામણ જેવો ગજબનો ગુંજાટ ઊભો થયો હતો. અનેક બ્રહ્માંડોની જોરદાર અથડામણમાં, એ અવાજ જાણે કોઈ વિશાળ પાણીના ઘાંટની ઘસઘસાટ હોય એમ સંભળાતો હતો.
અથાસ્મિન્ સતિ કલ્પાગ્નૌ સ્થિતિમ્ એતિ કથં ઘનઃ । ઇતિ વિસ્મિતવાન્ અસ્મિ દૃશં દિગ્દશકે ઽત્યજમ્
આ રીતે જ્યારે પ્રલયની અગ્નિ પ્રગટ થઈ હતી, ત્યારે હું ચોંકી ઉઠ્યો અને ચારે બાજુ જોઈને વિચાર્યું: આ ઘન પદાર્થ કેવી રીતે ટકી શકે?
યાવન્ ન ક્વચિદ્ એવાભ્રં પશ્યામ્ય્ આશાસુ કેવલમ્ । તરન્તિ તરલાસ્ફાલમ્ ઉલ્મુકાશનિવૃષ્ટયઃ
હજી તો કોઈ દિશામાં એકાદ વાદળ પણ દેખાતું નહોતું, ત્યાં તો અચાનક ધધકતા તારા અને અગ્નિની વરસાદ ઝપાટે વરસવા લાગી.
તેન જ્વલનતાપેન બહુયોજનકોટિષુ । પદાર્થા ભસ્મતાં યાન્તિ દૂરે દિક્ષુ દશસ્વ્ અપિ
એ જ્વલંત તાપથી અનેક કરોડો યોજન સુધી, દસેય દિશામાં દૂર દૂર સુધી બધાં પદાર્થો રાખમાં ફેરવાઈ ગયા.
અનન્તરં ક્ષણાદ્ વ્યોમ્નિ દૂરે ઽહમ્ અનુભૂતવાન્ । ઊર્ધ્વતશ્ શીતલં વાતમ્ અધસ્તાદ્ વાનલોપમમ્
પછી તરત જ, દૂર આકાશમાં, હું અનુભવ્યું કે ઉપર ઠંડો પવન ફૂંકાય છે અને નીચે અગ્નિ જેવી ગરમી છે.
એતાવતિ નભોમાર્ગે દૂરે કલ્પામ્બુદાસ્ સ્થિતાઃ । યસ્ તેષામ્ અગ્નિતાપાનાં વિષયો ન ચ મદ્દૃશામ્
આટલા અંતરે આકાશના માર્ગમાં, ત્યાં યુગોના મેઘો ઊભા હતા, જેમની અગ્નિ જેવી તાપી મને જેવી વ્યક્તિને સ્પર્શતી નથી.
અથ વારુણદિગ્ભાગાદ્ આયયૌ કલ્પમારુતઃ । યસ્મિંસ્ તૃણવદ્ ઉહ્યન્તે વિન્ધ્યમેરુહિમાદ્રયઃ
પછી પશ્ચિમ દિશા તરફથી એક વિશાળ પવન આવ્યો, જેના કારણે વિંધ્ય, મેરુ અને હિમાલય જેવા પર્વતો પણ ઘાસના તણિયા જેવાં ઉડી જાય છે.
તેન જ્વાલાચલાḫ પ્રાન્તડીનાઙ્ગારવિહઙ્ગમાઃ । લોલોલ્મુકવનાક્રાન્તા જગ્મુર્ અગ્નિદિશં દ્રુતમ્
એ પવનથી જ્વાળાઓના પર્વતો, અંગારોના ટોળાં અને અગ્નિથી ભરાયેલા વન ઝડપથી અગ્નિદિશા તરફ દોડી ગયા.
સન્ધ્યાભ્રસદૃશાકારાસ્ તેરુર્ અઙ્ગારવારિદાઃ । ભ્રેમુર્ ભસ્મભરાભ્રાણિ પ્રોતાઙ્ગારરજાંસિ ખે
સાંજના વાદળ જેવા દેખાતા અંગારાના વાદળો વરસી પડ્યા; ભસ્મથી ભરેલા વાદળો આકાશમાં ઘૂમી રહ્યા હતા અને અંગારાની ધૂળ છાંટતા હતા.
સ જ્વાલાચલસઙ્ઘાતો દૃષ્ટો ઽનલદિશં વ્રજન્ । હેમાદ્રીણાં સપક્ષાણામ્ અનીકં દ્રવતામ્ ઇવ
જ્વાળાથી ધધકતા પહાડોનો મોટો સમૂહ જ્યારે અગ્નિની દિશામાં આગળ વધતો દેખાયો, ત્યારે એ પાંખો ધરાવતા સુવર્ણ પર્વતોના ટોળા જેમ ઓગળી રહ્યા હોય એમ લાગ્યું.
ધરાદ્રિમણ્ડલાભોગે ઽસોમ્યાઙ્ગારભરાત્મનિ । જ્વાલાચલઘને યાતે ભાતિ તેજસિ ભાસ્વતામ્
અંગારાથી ભરેલા જ્વાળામય પર્વતોનો ઘન સમૂહ ધરાની પર્વતમાળા પર ફેલાતો હતો, ત્યારે તે તેજસ્વીઓ જેવી તેજસ્વિતા સાથે ઝગમગી રહ્યો હતો.
અર્ણવેષ્વ્ અનલાર્ણસ્સુ ક્વથનોત્ફાલવારિષુ । વનેષ્વ્ અસ્મૃતપર્ણેષુ દીપ્તાગ્નિતરુવારિષુ
સમુદ્રોમાં, અગ્નિથી ઉછળતી તરંગોમાં, ઉકળતાં અને ઉછળતાં પાણીમાં, અને સુકાઈ ગયેલા પર્ણો અને ધધકતા વૃક્ષોવાળા જંગલોમાં પણ પાણી જ્વાળામય બન્યું હતું.
બ્રહ્મલોકસ્થનાથેષુ લોકપાલપુરેષ્વ્ અધઃ । સાઙ્ગનાબાલવૃદ્ધેષુ દગ્ધેષુ નિપતત્સુ ખાત્
બ્રહ્મલોકમાં વસતા લોકપાલોના શહેરો, તેમની સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો સહિત, જ્યારે બળીને નીચે પડ્યા હતા,
કલ્પાન્તાનલપદ્મિન્યા બ્રહ્માણ્ડોગ્રસરોવરે । જ્વાલાપલ્લવશાલિન્યાસ્ સબીજાયાસ્ સહોલ્મુકૈઃ
કાળાંતના અગ્નિના કમળ જેવી, બીજ અને ઊંચા ડાંઠ ધરાવતી જ્વાળાઓથી ભરેલી, બ્રહ્માંડની ભયાનક સરોવર જેવી આગમાં,
અનલાત્મસુ મૂલેષુ નાગેષુ ચ નગેષુ ચ । આપાતાલં નિમગ્નેષુ મહત્ય્ અઙ્ગારકર્દમે
જ્યારે અગ્નિરૂપ મૂળો, પહાડો અને સાપો—all મહાન અંગારના કાદવમાં ડૂબી ગયા હતા અને પાતાળ સુધી પહોંચી ગયા હતા,
ઉષ્ટ્રસૈન્યમ્ ઇવાલક્ષ્યગતિર્ મન્નિકટં નભઃ । આયયાવ્ અઞ્જનશ્યામẖ કલ્પામ્બુદગણẖ ક્ષણમ્
ત્યારે, ઉંટોની સેના જેવી અસ્પષ્ટ દિશાવાળી, કાજળ જેવી કાળી મેઘમાળા એક ક્ષણ માટે આકાશ તરફ ઝડપથી આવી પહોંચી હતી.
સ્થિરકલ્પાનલજ્વાલાતુલ્યવિદ્યુન્મયાચલઃ । એકકોણકવિશ્રાન્તસપ્તામ્બુધિપયોભરઃ
એક એવો પર્વત હતો, જે યુગાંતની અગ્નિ જેવી અડગ અને તેજસ્વી જ્વાળાઓ જેવો મજબૂત હતો, વીજળીથી ભરેલો, એક ખૂણે આરામથી સ્થિર, અને સાત મહાસાગરોનું પાણી પોતાના પર ધારણ કરતો હતો.
ભિત્તિભાસુરનીહારભારનિર્ભરદિક્તટઃ । બ્રહ્માણ્ડકુડ્યનિબિડમણ્ડલાસ્ફોટપણ્ડિતઃ
એ પર્વતના ઢાળ પર ઘન અને તેજદાર ધુમ્મસનો ભાર હતો, તેની આજુબાજુ બ્રહ્માંડની દિવાલ જેવું ઘનિષ્ઠ વર્તુળ હતું, અને તે ફાટી નીકળવામાં કુશળ હતો.
કલ્પાન્તે ક્ષુભિતો ઽમ્ભોધિર્ વર્તુલાવર્તવૃત્તિમાન્ । તડિજ્જલેચરસ્ સ્ફારનિર્હ્રાદẖ ખમ્ ઇવાગતઃ
યુગના અંતે, મહાસાગર ઉથલપાથલ થયો, ગોળ અને ઘુમ્મરાવાળું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, અને વીજળી તથા ઉંચા તરંગોના ગર્જન સાથે જાણે આકાશમાં ઉછળી ગયો હોય તેમ લાગતું હતું.
મૃતો દગ્ધો નિશાનાથલોકો દ્વિગુણશીતલઃ । અન્યમ્ આકારમ્ આશ્રિત્ય પરલોકમ્ ઇવાગતઃ
રાત્રિના અંધકારમાં દુનિયા મરી ગઈ અને બળી ગઈ, પછી એ બે ગણી ઠંડી થઈ ગઈ, અને બીજું સ્વરૂપ ધારણ કરીને જાણે બીજાં લોકમાં પ્રવેશી ગઈ હોય તેમ દેખાઈ.
હિમસમ્ભારરૂપેણ હિમાચલમ્ ઇવાખિલમ્ । જાડ્યસ્તમ્ભિતનિશ્શેષજલકાષ્ઠાચલં દધત્
બરફના ઢગલાંથી આખું પર્વત હિમાલય જેવું લાગતું હતું, જ્યાં ઠંડીના કારણે બધું જ પાણી અને લાકડું એકદમ જડ બની ગયું હતું.
અથ બ્રહ્માણ્ડવિસ્ફોટકઠિનાસ્ફાટિતામ્બરમ્ । પ્રાક્ કૃત્વોદ્ભટતુષ્કારં કષ્ટા વૃષ્ટિḫ પપાત હ
પછી, જાણે બ્રહ્માંડના વિસ્ફોટથી આકાશ ફાટી ગયું હોય એમ, અચાનક જ ભયાનક ગોળા પડ્યા, અને ચારે બાજુ તીવ્ર તૂટી પડ્યા.