ક્વથદ્ભૂતમહાભૂતતારાક્રન્દાતિઘર્ઘરમ્ । લોકપાલપુરાપાતસ્ફુટચ્ચટચટોદ્ભટમ્
તત્વો ઉકળતા હોવાથી ભયાનક ગર્જના થાય છે, અને તારાઓના રડવાના અવાજો સંભળાય છે; જ્યાં વિશ્વના રક્ષકોનાં શહેરો ધરાશાયી થાય છે અને ચારે બાજુ તીવ્ર તડાકા અને ચટાકાના અવાજો ફેલાય છે.
તારાવિશરણોદ્ગારવૃષ્ટરત્નધરાતલમ્ । સર્વસ્થલાલયચલદ્દહ્યમાનજનવ્રજમ્
તારાઓ વિખેરાતા હોવાથી રત્નોની વરસાદથી ભીંજાયેલું ધરાતળ છે; દરેક જગ્યાએ ઘર-મકાન હલાઈ રહ્યા છે અને લોકોના ટોળાં અગ્નિમાં સળગી રહ્યા છે.
સર્વદિક્કાનલપ્લોષગણદુર્દર્શદિક્તટમ્ । ઉત્તપ્તામ્બુભરસ્વિન્નજલેચરમહાર્ણવમ્
દરેક દિશામાં અગ્નિથી દહન થયેલું, કિનારો દેખાય એવો મુશ્કેલ, ઉકળતા પાણીના ભારથી ઉકળતું અને બાફાતું, મોટું સમુદ્ર.
ધરાધરદરીરન્ધ્રભ્રમત્કુણ્ડલિમણ્ડલમ્ । પતત્પર્વતનિષ્પિષ્ટપ્લુષ્ટપત્તનમણ્ડલમ્
પર્વતોની દરાર અને ખીણોમાં ફરી રહેલું ઘુમ્મસાળ વલય; પડતા પર્વતો દ્વારા પીસાઈ અને બળી ગયેલા શહેરોનું પ્રદેશ.
પતત્પચપચાશબ્દશબ્દિતાબ્ધ્યદ્રિકુઞ્જકમ્ । તપત્તાપોન્નમદ્ભૂતજ્વરિતાર્ણવપર્વતમ્
પડતા કચરાના અવાજોથી ગુંજતું ટેકરીઓ અને વૃક્ષોનું સમૂહ; તીવ્ર તાપથી તપતું, જ્વરથી પીડાતું સમુદ્ર અને પર્વતો.
હૃદયસ્ફોટનિસ્સારપતદ્વિદ્યાધરાઙ્ગનમ્ । આક્રન્દરોદનશ્રાન્તદ્રવન્નિશ્શરણામરમ્
હૃદય ફાટી જાય અને વિદ્યા ધરાઓના શરીર નીચે પડે એવું ક્ષેત્ર; રડવાથી થાકી ગયેલા દેવતાઓ આશ્રય વિના ઓગળી જાય છે.
નાગલોકજ્વલજ્જ્વાલાપાતાલોત્તપ્તભૂતલમ્ । શુષ્કાર્ણવસ્ખદાપઙ્કવિવૃત્તોગ્રજલેચરમ્
સર્પલોકની ધગધગતી જ્વાળાઓથી પૃથ્વી સળગી ઉઠી હતી, પાતાળમાંથી ગરમી ફેલાઈ રહી હતી, અને સુકાઈ ગયેલા સમુદ્રો હવે કાદવથી ભરાઈ ગયા હતા, જ્યાં ઉગ્ર અને વ્યાપક પાણી ફરી વળતાં હતાં.
ઔર્વેણાબિન્ધનાભાવાત્ પ્રોડ્ડીયેવ સહસ્રધા । ગતેન શતધોત્થાય ગૃહીતગગનાઙ્ગનમ્
પાતાળ અગ્નિને બળવાનું કોઈ ઇંધણ ન મળતાં, એ અગ્નિ હજારો ધારોમાં ઉપર ઉછળી, જાણે સો નદીઓ એકસાથે વહેતી હોય તેમ, અને આખા આકાશને પોતાના કબજામાં લઈ લીધું.
અથોદભૂજ્ જ્વલજ્જ્વાલાકિંશુકાંશુકશોભિતઃ । તાણ્ડવાયેવ કલ્પાગ્નિસ્ તરલોલ્મુકમાલ્યવાન્
પછી એક ધગધગતી જ્વાળા ઊભી રહી, જે કિંચુકના લાલ ફૂલો જેવી રેશમી ચાદરથી શોભિત હતી, અને ઝળહળતાં તારા જેવી લપટોની માળા પહેરીને જાણે પ્રલયની અગ્નિ તાંડવ નૃત્ય કરી રહી હોય એમ લાગતું હતું.
તારં પટપટાટોપી રટદ્ભટ ઇવોદ્ભટઃ । જ્વાલોદ્ભુજો ધૂમ્રકચો જગજ્જીર્ણકુટીનટઃ
તે જ્વાળાએ તીવ્ર પટપટાટ અવાજ સાથે ગર્જના કરી, જાણે કોઈ ભયંકર યોદ્ધા લલકારતો હોય, ધૂમ્રવાળાં વાળ સાથે ઊભી રહી, અને જગતની જૂની ઝૂંપડીઓનો વિનાશક બની ગઈ.
જજ્વલુર્ વનજાલાનિ પુરાણિ નગરાણિ ચ । મણ્ડલદ્વીપદુર્ગાણિ જઙ્ગલાનિ સ્થલાનિ ચ
વન, જૂના શહેરો, કિલ્લાવાળા દ્વીપો, જંગલ અને મેદાનો બધું જ અગ્નિમાં ઝળહળી ઉઠ્યું.
સર્વખાનિ મહાકાશમ્ આશા દશ દિવશ્ શિરઃ । શ્વભ્રકૂપારઘટ્ટાટ્ટઘટ્ટનોડ્ડારદિક્તટાઃ
બધા ખાણો, વિશાળ આકાશ, દસેય દિશાઓ, સ્વર્ગનું શિખર, પર્વતની ગુફાઓ, કૂવા અને ચારે બાજુના કિનારા—આ બધું જ ધક્કા ખાઈને, તૂટીને, વહેંચાઈને નાશ પામ્યું.
શૃઙ્ગાણિ સિદ્ધવૃન્દાનિ ગિરયસ્ સાગરાર્ણવાઃ । સરસ્સરસ્યસ્ સરિતો દેવાસુરનરોરગાઃ
પર્વતોના શિખરો, સિદ્ધોનું સમૂહ, પર્વતો, સાગરો, સરોવર, નદીઓ, દેવો, દાનવો, મનુષ્યો અને સાપ—બધું જ ભસ્મ થઈ ગયું.
આશાશ્ શનશનાશબ્દૈḫ પુરુષૈર્ અશિવાર્ચિષામ્ । આસન્ ક્ષ્વેડાકુરાક્ષસ્યો જ્વાલાજાલોજ્જ્વલોર્ધ્વજાઃ
દિશાઓમાં પુરુષોના ફુફાટ અને અશુભ જ્વાળાઓના અવાજથી બધું ભરાઈ ગયું હતું; રાક્ષસો ગર્જના કરતા હતા અને અગ્નિની જ્વાળાઓ ધ્વજની જેમ લહેરાતી હતી.
ભં ભં ભમ્ ઇતિ ભાઙ્કારૈર્ ભીષણૈર્ ભૂરિભસ્મભિઃ । જ્વાલાશ્ શ્વભ્રાદ્રિભૂમીનાં ગુહાભ્યḫ પરિનિર્યયુઃ
ભયાનક 'ભં ભં ભં' અવાજો અને ઘણાં રાખ સાથે, અગ્નિની જ્વાળાઓ ધરતી, પર્વતો અને ખીણોની ગુફાઓમાંથી બહાર નીકળી આવી.
જ્વાલોદરસ્થા અરુણાસ્ સમસ્તા ભૂતજાતયઃ । સ્થલપદ્મોદરાલીનામ્ આજહ્રુશ્ શ્રિયમ્ અશ્રિયઃ
જ્વાળાની અંદર લાલ રંગથી રંગાયેલા બધા જીવજંતુઓ, જમીનના કમળ જેવી ગુફાઓમાં રહેતા લોકોની સંપત્તિ ઝૂંટવી લે છે, જ્યારે પોતે તો કંગાળ છે.
સદ્યોનિસ્સૃતરક્તાભૈસ્ સિન્દૂરામ્ભોદસુન્દરૈઃ । ધગ્ ધગ્ ધગ્ ઇતિ ગાયદ્ભિર્ જ્વાલાજાલૈર્ જગદ્ગતૈઃ
એકાએક લોહી જેવા લાલ અને સિંધૂર જેવા સુંદર રંગની જ્વાળાઓ, 'ધગ ધગ ધગ' ગાતી, આખા વિશ્વમાં ફેલાઈ ગઈ.
આસીદ્ રક્તાંશુકૈẖ કીર્ણં સન્ધ્યાભ્રૈર્ ઇવ વા નભઃ । ઉત્ફુલ્લકિંશુકવનૈર્ ઉડ્ડીનૈર્ ઇવ વાવૃતમ્
આકાશ લાલ કિરણોથી છવાઈ ગયું, જાણે સાંજના વાદળો છવાયા હોય, અને જાણે ફૂલેલા કિંચુકના જંગલો ઊડીને છવાઈ ગયા હોય એમ દેખાતું હતું.
ઔર્વેણ વાવૃતા આસન્ ફુલ્લાશોકવના ઇવ । સ્થલાબ્જવલિતા રાવવિરાવા ઇવ ચાર્ણવાઃ
ઔર્વના અગ્નિએ જમીનને આવરી લીધી હતી, જાણે ખીલેલા અશોકના વનોથી ઢંકાઈ ગઈ હોય. સમુદ્રોમાં કમળો ખીલી ઉઠ્યા હતા અને ત્યાં ગર્જના જેવી ધ્વનિ સંભળાતી હતી.
નાનાવર્ણજ્વલજ્જ્વાલાધૂમવિન્યાસબન્ધવાન્ । રૂઢવાન્ હિમવાન્ ધાતુચિત્રસૌધતલશ્રિયમ્
હિમવંત પર્વત રંગબેરંગી જ્વાળાઓ અને ધૂમાડાથી શોભિત થયો હતો, અને તેની ખનિજોથી શણગારેલી મહેલો જેવી ટેકરીઓની ભવ્યતા દેખાતી હતી.
અનન્તવનવિન્યાસનવયૌવનપાવકઃ । ઉદયાસ્તમયાદ્રિભ્યો વિન્ધ્યો વિધુરતામ્ અગાત્
અનંત વનોની આગ અને યુવાન જ્વાળાઓથી વિંધ્ય પર્વત બળી ઉઠ્યો હતો, અને ઉગતા-અસ્તતા શિખરો વચ્ચે તે સુનસાન બની ગયો હતો.
અઙ્ગારકલ્પવિટપૈર્ જ્વાલાવનવિવલ્ગનૈઃ । શરૈર્ ઈશ ઇવ ક્ષુબ્ધસ્ સહ્યો ઽસહ્યત્વમ્ આયયૌ
અંગાર સમાન વૃક્ષો અને ઉછળતી જ્વાળાઓના વનો સાથે સહ્યાદ્રિ પર્વત જાણે તીક્ષ્ણ બાણોથી ઉગ્ર થયેલા ભગવાનની જેમ અસહ્ય બની ગયો હતો.
મધ્યમધ્યકચત્કાર્ષ્ણ્યં ભ્રમદ્ધૂમાલિમાલિતમ્ । ચલજ્જ્વાલાબ્જમ્ અનિલૈર્ મૃષ્ટં સર ઇવામ્બરમ્
આકાશના મધ્યભાગમાં ઘુમ્મસ અને કાળી ધૂમાડથી બધું અંધારું થઈ ગયું હતું, જાણે પવનથી હલનચલન થયેલા જળમાં લાલ લપલપતી જ્વાળાઓ કમળની જેમ તરતી હોય અને આકાશ જળાશય બની ગયો હોય.
ખે ઽદ્રીણાં શિખરોર્વ્યો ઽગ્નિશિખાશિખરશેખરાઃ । નનૃતુર્ નીરસા રામ નર્તક્યẖ કેતુકુન્તલાઃ
આકાશમાં પર્વતોના શિખરો પર અગ્નિની જ્વાળાઓના મસ્તકમુકુટ દેખાઈ રહ્યા હતા, અને હે રામ, ધ્વજાઓના લહેરાતા વાળ જાણે જીવ વગરની નૃત્યાંગનાઓની જેમ નાચી રહ્યા હતા.
તલાહિતાનલજ્વાલા બ્રહ્માણ્ડોર્ધ્વકવાટભૂઃ । ભર્જનપ્રોત્ફલદ્ભૂતધાનાગાદ્ ભ્રાષ્ટ્રભૂમિકામ્
ભૂમિની તળે લગાવેલી અગ્નિની જ્વાળાથી ધરતી બળી ઉઠી હતી, જાણે બ્રહ્માંડના ઉપરના દ્વાર જેવી ભઠ્ઠીની જમીન બની ગઈ હોય, જ્યાં જીવાત્માઓ ફૂલતાં અને ફાટતાં ભઠ્ઠામાં ભૂંજી રહ્યા હોય.
દ્વીપાબ્ધિકઙ્કણશ્રેણી મૃજ્જલાઙ્ગાગ્નિનારુણા । હૃત્પ્રકોષ્ઠે જગલ્લક્ષ્મ્યાસ્ સાવતીર્ણાભવત્ તદા
ત્યારે જગતની સમૃદ્ધિના હૃદયના આંતરિક ભાગમાં, દ્વીપો અને સમુદ્રોની માળા, અગ્નિ અને જળના તેજથી લાલચટ્ટ થઈ, નીચે ઉતરી આવી હતી.
શૈલાશ્ ચટચટાસ્ફોટૈર્ વૃક્ષાẖ કટકટારવૈઃ । દેશા હલહલોલ્લાસૈર્ અલં વિદલનં યયુઃ
પર્વતોમાં તીવ્ર ફાટની ધ્વનિ ગૂંજતી હતી, વૃક્ષોમાં કરકસરાટના અવાજો ઊઠતા હતા, અને જમીન પર ફફડાટ અને ગર્જના ફેલાઈ ગઈ હતી — જાણે બધું તૂટી પડે એટલી ભયાનક અવસ્થા હતી.
અબ્ધયẖ ક્વથિતાકારાḫ ફેનિલોલ્લોલમાંસલાઃ । વીચીકરતલાઘાતાંશ્ ચક્રુર્ અર્કમુખે નુ ખે
સમુદ્રો ઉકળતા હોય એમ દેખાતા, ફેનથી ભરેલા અને ઊંચા ઊંચા તરંગો ઊઠતા હતા; એ તરંગો પોતાના જોરથી આકાશમાં સૂર્યના મુખ પર અથડાતા હતા.
અન્યોઽન્યવેલ્લિતૈર્ લોલભૂતલાઙ્ગારપર્વતાન્ । જહ્રુર્ વીચિકરૈર્ મોહજડાḫ પ્રકુપિતા ઇવ
તરંગો જાણે મોહથી ઉગ્ર અને ઉશ્કેરાયેલા હોય, ધરતી પરના કંપતા, કાળાં કાંકડિયા જેવા પર્વતોને પકડીને, પોતાની ઉથલપાથલમાં ઉછાળી રહ્યા હતા.
આશાકાશાશિનામ્ એષાં ગુહાગુલગુલારવાન્ । પ્રપન્નશ્ શબ્દ આગ્નેયો જ્વાલાભડભડોદ્ભટઃ
આ બધામાંથી, ગુફાઓ અને આકાશના ગુંજારા જેવો, જ્વાળાઓના ભડભડાટ સાથે ઉગ્ર અગ્નિધ્વનિ ઊઠી રહ્યો હતો.