ઇત્ય્ અસ્ય પાર્થિવે ધાતૌ બ્રહ્મણો ગતવેદને । પૃથિવી પૃથુવૈધુર્યા સમ્પન્નાસન્નનાશતઃ
આ રીતે, જ્યારે પૃથ્વી તત્વે બ્રહ્મનું જ્ઞાન ગુમાવ્યું, ત્યારે પૃથ્વી તેની અનેકવિધતા સાથે વિનાશની કગાર પર આવી પહોંચી.
અથ તત્સંવિદુન્મુક્તો જલધાતુẖ ક્ષયોન્મુખઃ । યદા વિક્ષુભિતાત્માસીત્ તદા નિયતિલઙ્ઘિનઃ
પછી, જ્યારે એ ચેતના પાછી ખેંચાઈ, ત્યારે જળ તત્વ પણ વિનાશ તરફ વળ્યું; અને જ્યારે તેનું સ્વરૂપ ઉથલપાથલ થયું, ત્યારે તે પોતાની હદો ઓળંગવા લાગ્યું.
સમુત્સાર્યાર્યમર્યાદામ્ અર્ણવા વિવૃતાર્ણસઃ । પ્રવૃત્તા વિકૃતિં ગન્તુમ્ ઉન્મત્તા ઇવ રાવિણઃ
પછી દરિયાઓએ સર્વ સદાચારની સીમાઓ છોડીને, ખુલ્લા મોઢા સાથે, ઉન્મત્ત હાથીઓ જેવી ઉગ્રતા સાથે બદલાવ તરફ દોડ શરૂ કરી.
વીચિવિક્ષોભવિન્યાસૈર્ વેલાવિપિનલાવકાઃ । કલ્લોલવલનાવર્તવિવર્તોદ્વર્તિતાદ્રયઃ
તેઓની લહેરોની ઉથલપાથલથી કાંઠા પર વનવિસ્તાર ફેલાઈ ગયા; અને મોજાંની ગતિથી પર્વતો ઉલટાઈ પડ્યા.
શીકરૌઘમહારમ્ભઘનસંવલિતાચલાઃ । ચલાચલવલદ્વીરમકરાઘૂર્ણિતાન્તરાઃ
પાણીના છાંટાંના મોટાં વાદળો પહાડોને ઘેરી રહ્યા હતા; હલનચલન કરતી અને સ્થિર વસ્તુઓ વચ્ચેનું જગ્યા મહાન દરિયાઈ જીવોનાં ઘુમતાં ફરતાં કારણે ધમાલ થઈ રહી હતી.
ઉલ્લલન્મકરાક્રાન્તદ્રુમકાનનિતોદરાઃ । દરીવિદારણભ્રષ્ટસિંહાહતજલેચરાઃ
કૂદતાં મકરોએ દરિયાની પેટને ઉથલાવી દીધી હતી, જેમાં વૃક્ષો અને જંગલો ઉખડીને ભળી ગયા હતા; ગુફાઓ ફાટી પડતાં સિંહો પાણીમાં પડી જતા, અને પાણીના જીવજંતુઓ અચાનક ભટકતા હતા.
ઉત્ફાલમકરચ્છિન્નનભશ્ચરબૃહદ્ઘનાઃ । પરસ્પરોર્મિસઙ્ઘટ્ટડાક્કારકટુટાઙ્કૃતાઃ
ઉછળતા મકરાઓએ ફાડેલા અને આકાશમાં ઉડતા મોટા વાદળો, એકબીજાની લહેરોની અથડામણથી ધડાકા સાથે ગૂંજી ઉઠ્યા હતા.
તરત્તરઙ્ગમાતઙ્ગફૂત્કારાધૌતભાસ્કરાઃ । અન્યોઽન્યવેલ્લનવ્યગ્રપ્રવિદીર્ણાદ્રિભિત્તયઃ
તરંગરૂપ હાથીઓના ઘેરા ધ્વનિથી સૂર્ય પણ ધોઈને ચમકી ઉઠ્યો હતો; એકબીજામાં અથડાતા તાજા પાણીથી પહાડોની દીવાલો ફરીથી તૂટી પડી હતી.
તટપર્વતલુણ્ઠાકતરઙ્ગકરમણ્ડલાઃ । ગર્જદ્ગિરિદરીગેહવિશદુન્મત્તવારયઃ
તળાવના કિનારા અને પહાડો પર લોટતા તરંગો, અને પહાડોની ગુફાઓમાં સ્પષ્ટ રીતે ઉછળતી, પાગલપણે ગર્જન કરતી નદીઓનું પાણી.
ભૂપાḫ પરપુરાક્રાન્તૌ લગ્ના ઇવ હતારયઃ । તારારવરણદ્રીઢાવિદ્રાવિતનભશ્ચરાઃ
જેમ રાજાઓ યુદ્ધમાં પડ્યા હોય અને વિજય મેળવેલી અન્ય નગરીઓ સાથે ચોંટેલા હોય, તેમ દુશ્મનો માર્યા ગયા હોય; અને વાદળો પવનની તીવ્રતા વડે વિખેરાઈને દૂર દોડી ગયા હોય.
પ્રલુણ્ઠિતવનવ્યૂહલૂનકાનનિતામ્બરાઃ । સપક્ષપર્વતાકારતરઙ્ગાપૂરિતામ્બરાઃ
જંગલ લૂંટાઈ ગયાં હોય અને વનરાજીઓ ખાલી થઈ ગઈ હોય, deren પાંદડાં છીનવાઈ ગયાં હોય; અને આકાશ પાંખવાળા પહાડ જેવાં તરંગોથી ભરાઈ ગયું હોય.
મહારવમરુદ્ભિન્નકલોલાચલચાલિતાઃ । ચઞ્ચત્તીરગિરિવ્રાતપતત્તટરટજ્જલાઃ
મોટા પવનના ગર્જનાથી હલનચલન થયેલા, ઉછળતા પહાડો ધ્રુજી ઉઠ્યા હોય; અને પાણી કિનારા અને પહાડના ઢાળ પર ઉછળી પડતું હોય.
ઉલ્લલદ્વિપુલાવર્તપ્રોત્ક્ષિપ્તમકરોત્કરાઃ । નિમજ્જન્નિસ્તલાવર્તનિગીર્ણગિરિકન્દરાઃ
વિશાળ ઘમ્મર ઘોળાવાળું પાણી, જેમાં મગરોના ટોળા ઉછળી રહ્યા છે; અને એ ઘોળાવાળું પ્રવાહ, પહાડોની ગુફાઓને ક્યારેક ગળી જાય છે, તો ક્યારેક બહાર ફેંકી દે છે.
દરીદલનસમ્પ્રાપ્તદૃષદ્દશનદન્તુરાઃ । શૃઙ્ગલમ્બિદરીપ્રોતમગ્નવીચિજલેભકાઃ । વ્યાલોલવલનાક્રાન્તવિટપિપ્રોતકચ્છપાઃ
પાણીની તરંગો, જેમના તીખા કિનારા પથ્થરની દાંત જેવી લાગે છે, પહાડની દરારોમાં ઘૂસી જાય છે; પાણીના હાથીઓ શિખરો પરથી લટકતી ગુફાઓમાં ઘૂસી જાય છે; અને કાચબાઓ ડાળીઓમાં ચોંટેલા, ઘોળાવાળાં પ્રવાહમાં વહેતા જાય છે.
યમેન્દ્રવસુધાવાહૈર્ ઉત્કર્ણૈર્ ભયવિહ્વલૈઃ । શ્રૂયમાણપતચ્છૈલતટીકટકટારવાઃ
યમ અને ઇન્દ્રના પ્રભાવથી ઉછળેલા, ધરતીના નદીઓના ઘોંઘાટથી ભરેલું; પડતા પર્વતો અને તૂટી પડતાં કિનારાઓના ભયાનક અવાજથી ગુંજતું.
મત્સ્યપુચ્છચ્છટાચ્છિન્નમગ્નોન્મગ્નદ્રુતાદ્રયઃ । નીલાલૂનવનવ્યૂહશેવાલાશારવારયઃ
માછલીઓની પૂંછડીના ઝબકારાથી તૂટી ગયેલા, ડૂબતા અને ઊભરાતા પર્વતો; અને પાણીમાં વણાયેલા જંગલો તથા લીલા શેવાળના ટોળા, જેને કારણે પાણી ઘેરું અને અંધારું લાગે છે.
પ્રજ્વલદ્વડવાવહ્નિજ્વાલાચલમિલજ્જલાઃ । સ્વરસેન વિભોર્ નાશે વિશન્તીવ મહાનલમ્
જલધારા, અગ્નિની પ્રચંડ જ્વાળાઓ સાથે ભળી, જાણે પોતે જ પોતાની સ્વભાવથી મહાપ્રલયની અગ્નિમાં પ્રવેશી રહી હોય તેમ લાગતી હતી.
મિલચ્છિખરિમાતઙ્ગજલમાતઙ્ગયોધિનઃ । નૃત્યન્તીવ તરઙ્ગૌઘૈર્ જલાવલનવેધિનઃ
પર્વતોના શિખરો અને હાથીઓના જોરથી ઉલટાવાયેલા પાણીના મોજાં જાણે નૃત્ય કરતાં હોય તેમ બધું જ ઉથલપાથલ કરી દેતા હતા.
જલાચલાચલાન્યોઽન્યસઙ્ઘટ્ટાસ્ફોટપણ્ડિતાઃ । વહદ્ગિરિવનવ્રાતપ્રાણિમણ્ડલમણ્ડિતાઃ
ચાલતી જળધારા અને અડગ પર્વતો, એકબીજાથી અથડાવામાં નિપુણ, વહેતા જંગલો અને પર્વતો સાથે જીવજંતુઓથી ધરતીને શોભાવતાં હતા.
ઉડ્ડામરરવેભેન્દ્રભેરીરસનભાસુરૈઃ । આસુરૈર્ ઇવ પાતાલાẖ કલ્લોલૈર્ અલમ્ આકુલાઃ
ઘનગર્જના, વીજળી અને ઢોલના ગર્જનાથી ભરેલા મોજાં, જાણે અસુરો પાતાળમાં હાહાકાર મચાવે છે તેમ, બધું જ અશાંતિથી ભરપૂર કરી દેતા હતા.
અથોદપતદ્ ઉન્નાસદિઙ્નાગવદનધ્વનિઃ । પાતાલતલતાલ્વન્તર્વિસ્ફોટામોટનોદ્ભટઃ
પછી જમીનના ઊંડા તળમાંથી, ઊંચા માથાવાળા સાપોના ગર્જનાની જેમ, એક ભયાનક અવાજ ઉઠ્યો, જે પાતાળના ખોખા ભાગમાંથી ફાટી નીકળતો હતો.
ચઞ્ચલાચલકીલોર્વી ચચાલ જલચાલિતા । લોલશેવાલવલ્લીવ વ્યાલોલામ્ભોધિલઙ્ઘિતા
પાણીની હલચાલ અને પહાડોની કંપનથી ધરતી હલવા લાગી, જાણે ઉછળતા દરિયાએ ઝૂલતી લતાને ધકેલી હોય તેમ, આખી ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.
અથ દુર્વારનિર્ઘોષનિર્ઘાતાડમ્બરાન્વિતા । પુસ્ફોટેવ પતન્તીવ દ્યૌર્ દિશામ્ અમરારવૈઃ
પછી અસહ્ય ગુંજ અને ગર્જનાભર્યા ધમાલ સાથે આકાશ જાણે ફાટી પડ્યું અને નીચે પડતું હોય તેમ લાગ્યું, ચારેય દિશામાં દેવતાઓના રડતાં અવાજો સંભળાતા હતા.
આવર્તવલનાકારાẖ કેતવḫ પેતુર્ અમ્બરાત્ । હેમરત્નમહીમુક્તાસ્ સિન્દૂરભુજગા ઇવ
આકાશમાંથી ઘૂમતાં વળાંકો જેવા ધ્વજો પડવા લાગ્યા, તેઓ સોનાથી અને રત્નોથી શોભતા, જાણે લાલ રંગના સાપ જમીનમાંથી છૂટા પડ્યા હોય તેમ દેખાતા હતા.
કકુબ્ભ્યો નભસો ભૂમેર્ ઉદગુર્ દગ્ધદિક્તટાઃ । વલજ્જ્વાલાજટાટોપા વિવિધોત્પાતપઙ્ક્તયઃ
આકાશ અને ધરતીના દિશાઓમાંથી સળગેલી, કડવી હવા ઉઠી; લપટતી અગ્નિની જ્વાળાઓના ગુંચવાયેલા તાંડા સાથે અનેક પ્રકારની આપત્તિઓની પંક્તિઓ દેખાઈ આવી.
પૃથ્વ્યાદીન્ય્ અમરાદીનિ બ્રહ્મોન્મુક્તાનિ સર્વતઃ । દ્વિવિધાનિ મહાભૂતાન્ય્ અલં સઙ્ક્ષોભમ્ આયયુઃ
પૃથ્વી અને બીજા તત્વો તથા દેવતાઓના લોક, સર્વત્ર બ્રહ્માથી મુક્ત થઈ, બે પ્રકારના મહાતત્વરૂપે ભયંકર ઉથલપાથલમાં આવી ગયા.
ચન્દ્રાર્કાનિલશક્રાગ્નિલોકા હલહલાકુલાઃ । પરિપાતપરા આસન્ બ્રહ્મલોકગતેશ્વરાઃ
ચંદ્ર, સૂર્ય, પવન, ઇન્દ્ર અને અગ્નિના લોકોમાં ભારે ગભરાટ અને ઉથલપાથલ હતી; તેમના શાસકો બ્રહ્મલોકમાં જઈને માત્ર સંરક્ષણમાં જ લાગેલા હતા.
કમ્પૈẖ કટકટારાવૈḫ પતત્પાદપપઙ્ક્તયઃ । ભૂમેર્ અન્વભવન્ ભૂરિદોલાન્દોલનમ્ અદ્રયઃ
કંપ અને કટકટ અવાજ સાથે વૃક્ષોની પંક્તિઓ ધરતી પર પડી રહી હતી; પર્વતો પણ ધરતી પર ભારે ઝુલા જેવી હલચલ અનુભવી રહ્યા હતા.
ભૂકમ્પલોલકૈલાસમેરુમન્દરકન્દરાઃ । પેતુẖ કલ્પતરૂન્મુક્તરત્નસ્તબકવૃષ્ટયઃ
ભૂકંપના ઝટકાથી કૈલાસ, મેરુ અને મંદરનાં ગુફાઓ ધ્રુજી ઉઠ્યાં; કલ્પવૃક્ષો પરથી મુક્તા રત્નોના ગુચ્છો વરસાદની જેમ વરસી પડ્યાં.
લોકાન્તરાદ્રિપુરવારિધિકાનનાનામ્ ઉત્પાતકલ્પપવનેન મિથો હતાનામ્ । કોલાહલૈર્ જગદ્ અભૂત્ પ્રવિકીર્ણશીર્ણં પૂર્ણાર્ણવે ત્રિપુરપૂર ઇવાભિપાતી
વિશ્વના વિવિધ લોક, પર્વતો, શહેરો, મહાસાગરો અને જંગલો, આપત્તિના તોફાનથી એકબીજાને અથડાયા અને ભયાનક અવાજોથી ગૂંજી ઉઠ્યાં; આખું જગત વિખેરાઈ અને તૂટી પડ્યું, જાણે ત્રિપુરા પૂરથી ભરેલા મહાસાગરમાં વહેતી જાય તેમ.