અશઙ્કિતસ્થલીમધ્યસઞ્જાતાગાધકૂપકા । વર્ણસઙ્કરનારીણામ્ આસક્તજનભૂમિપા
ખુલ્લા મેદાનમાં અચાનક ઊંડા કૂવા ઊભા થઈ જાય છે; અને દેશ પર એવી પ્રજાઓ શાસન કરે છે, જે મિશ્ર જાતિની સ્ત્રીઓમાં આસક્ત છે.
અટ્ટશીલાખિલજના શવશીલચતુષ્પથા । કેશૈકશીલવનિતા પાનશીલજનેશ્વરા
બધા લોકો જુગારની લતમાં ફસાયેલા છે; ચોરાસ્થળે મૃતદેહો પડેલા છે; સ્ત્રીઓ પોતાના વાળમાં જ મગ્ન છે અને શાસકો પીણામાં તલ્લીન છે.
દુẖખશીલસમાચારા દ્વન્દ્વશીલાખિલપ્રજા । અધર્મશીલવનિતા કુશાસ્ત્રશતશીલિની
બધા જીવો દુઃખ અને દ્વંદ્વથી ભરેલા કામોમાં જ જોડાયેલા છે; સ્ત્રીઓ અધર્મ તરફ ઝુકી જાય છે અને ઘણા લોકો ખોટા માર્ગો અપનાવે છે.
દુર્જનાખિલવિત્તાઢ્યા વિપદ્વિહતસજ્જના । અનાર્યવસુધાપાલા તદનાદૃતપણ્ડિતા
દુષ્ટ લોકો પાસે બધું ધન છે, જ્યારે સારા લોકો દુર્ભાગ્યથી પીડાય છે; નીચ જાતિના શાસકો દેશ ચલાવે છે અને વિદ્વાનોની વાતને અવગણે છે.
લોભમોહભયદ્વેષરાગરોગરજોરતા । અગમ્યગામિપુરુષા રુષાભિહતસદ્દ્વિજા
લોકો લાલચ, મોહ, ભય, દ્વેષ, કામ, રોગ અને અશુદ્ધિમાં ડૂબેલા છે; પુરુષો અયોગ્ય જગ્યાએ જાય છે અને સારા બ્રાહ્મણો ક્રોધથી પીડાય છે.
અનારતઘનાક્રન્દપરાપર્યન્તપામરા । દસ્યૂત્સન્નપુરગ્રામદેવદ્વિજસમાશ્રયા
સામાન્ય લોકો સતત એક છેડે થી બીજાં છેડે સુધી રડતા રહે છે; શહેરો, ગામો, મંદિરો અને બ્રાહ્મણોના ઘરોમાં લૂંટારૂઓનો ઉપદ્રવ છે.
આપાતમધુરારમ્ભદુẖખદોદર્કભઙ્ગુરા । આલસ્યોલ્લાસવિલસત્કાર્યવૈધુર્યધર્મિણી
શરૂઆતમાં બધું મીઠું લાગે છે, પણ અંતે દુઃખ અને અસ્થિરતા જ મળે છે; આળસ અને બેફામ આનંદથી દરેક કામ બગડે છે અને ધર્મનો નાશ થાય છે.
સર્વાપદુપતાપાર્તા ક્રમેણોત્સન્નદિગ્ગણા । ભસ્મશેષપુરગ્રામા નિર્જનાખિલમણ્ડલા
દરેક દિશામાં આપત્તિઓ ફેલાયેલી છે; ધીરે ધીરે બધા પ્રદેશો નાશ પામે છે, શહેરો અને ગામોમાં ફક્ત રાખ જ બાકી રહે છે અને આખું પ્રદેશ સુનસાન થઈ જાય છે.
રોરૂયમાણભસ્માભ્રકુણ્ડલોડ્ડામરામ્બરા । દુર્ભગાડમ્બરારમ્ભરોદનોરુરવોદરી
રાખ અને ધૂળથી ઢંકાયેલા, ફાટેલા કપડાં પહેરેલા લોકોના રડવાના અવાજોથી ધરતી ગૂંજી ઉઠે છે; દુર્ભાગ્ય અને દેખાડાની શરૂઆતથી માત્ર રડવું અને શોક જ મળે છે.
મુષ્ટિપ્રમાણજનતા જનતાપાનુષઙ્ગિણી । નીરસાશેષદેશાન્તા સર્વર્તુગુણવર્જિતા
લોકોની સંખ્યા એટલી ઓછી રહી ગઈ છે કે ગણતરીમાં આવે એટલી જ છે; દુઃખ દરેકને ચોંટેલું છે; બધા પ્રદેશો જીવંતપણા વિહોણા થઈ ગયા છે અને દરેક ઋતુમાં કોઈ સારા ગુણ બાકી નથી.
ઇત્ય્ અસ્ય પાર્થિવે ધાતૌ બ્રહ્મણો ગતવેદને । પૃથિવી પૃથુવૈધુર્યા સમ્પન્નાસન્નનાશતઃ
આ રીતે, જ્યારે પૃથ્વી તત્વે બ્રહ્મનું જ્ઞાન ગુમાવ્યું, ત્યારે પૃથ્વી તેની અનેકવિધતા સાથે વિનાશની કગાર પર આવી પહોંચી.
અથ તત્સંવિદુન્મુક્તો જલધાતુẖ ક્ષયોન્મુખઃ । યદા વિક્ષુભિતાત્માસીત્ તદા નિયતિલઙ્ઘિનઃ
પછી, જ્યારે એ ચેતના પાછી ખેંચાઈ, ત્યારે જળ તત્વ પણ વિનાશ તરફ વળ્યું; અને જ્યારે તેનું સ્વરૂપ ઉથલપાથલ થયું, ત્યારે તે પોતાની હદો ઓળંગવા લાગ્યું.
સમુત્સાર્યાર્યમર્યાદામ્ અર્ણવા વિવૃતાર્ણસઃ । પ્રવૃત્તા વિકૃતિં ગન્તુમ્ ઉન્મત્તા ઇવ રાવિણઃ
પછી દરિયાઓએ સર્વ સદાચારની સીમાઓ છોડીને, ખુલ્લા મોઢા સાથે, ઉન્મત્ત હાથીઓ જેવી ઉગ્રતા સાથે બદલાવ તરફ દોડ શરૂ કરી.
વીચિવિક્ષોભવિન્યાસૈર્ વેલાવિપિનલાવકાઃ । કલ્લોલવલનાવર્તવિવર્તોદ્વર્તિતાદ્રયઃ
તેઓની લહેરોની ઉથલપાથલથી કાંઠા પર વનવિસ્તાર ફેલાઈ ગયા; અને મોજાંની ગતિથી પર્વતો ઉલટાઈ પડ્યા.
શીકરૌઘમહારમ્ભઘનસંવલિતાચલાઃ । ચલાચલવલદ્વીરમકરાઘૂર્ણિતાન્તરાઃ
પાણીના છાંટાંના મોટાં વાદળો પહાડોને ઘેરી રહ્યા હતા; હલનચલન કરતી અને સ્થિર વસ્તુઓ વચ્ચેનું જગ્યા મહાન દરિયાઈ જીવોનાં ઘુમતાં ફરતાં કારણે ધમાલ થઈ રહી હતી.
ઉલ્લલન્મકરાક્રાન્તદ્રુમકાનનિતોદરાઃ । દરીવિદારણભ્રષ્ટસિંહાહતજલેચરાઃ
કૂદતાં મકરોએ દરિયાની પેટને ઉથલાવી દીધી હતી, જેમાં વૃક્ષો અને જંગલો ઉખડીને ભળી ગયા હતા; ગુફાઓ ફાટી પડતાં સિંહો પાણીમાં પડી જતા, અને પાણીના જીવજંતુઓ અચાનક ભટકતા હતા.
ઉત્ફાલમકરચ્છિન્નનભશ્ચરબૃહદ્ઘનાઃ । પરસ્પરોર્મિસઙ્ઘટ્ટડાક્કારકટુટાઙ્કૃતાઃ
ઉછળતા મકરાઓએ ફાડેલા અને આકાશમાં ઉડતા મોટા વાદળો, એકબીજાની લહેરોની અથડામણથી ધડાકા સાથે ગૂંજી ઉઠ્યા હતા.
તરત્તરઙ્ગમાતઙ્ગફૂત્કારાધૌતભાસ્કરાઃ । અન્યોઽન્યવેલ્લનવ્યગ્રપ્રવિદીર્ણાદ્રિભિત્તયઃ
તરંગરૂપ હાથીઓના ઘેરા ધ્વનિથી સૂર્ય પણ ધોઈને ચમકી ઉઠ્યો હતો; એકબીજામાં અથડાતા તાજા પાણીથી પહાડોની દીવાલો ફરીથી તૂટી પડી હતી.
તટપર્વતલુણ્ઠાકતરઙ્ગકરમણ્ડલાઃ । ગર્જદ્ગિરિદરીગેહવિશદુન્મત્તવારયઃ
તળાવના કિનારા અને પહાડો પર લોટતા તરંગો, અને પહાડોની ગુફાઓમાં સ્પષ્ટ રીતે ઉછળતી, પાગલપણે ગર્જન કરતી નદીઓનું પાણી.
ભૂપાḫ પરપુરાક્રાન્તૌ લગ્ના ઇવ હતારયઃ । તારારવરણદ્રીઢાવિદ્રાવિતનભશ્ચરાઃ
જેમ રાજાઓ યુદ્ધમાં પડ્યા હોય અને વિજય મેળવેલી અન્ય નગરીઓ સાથે ચોંટેલા હોય, તેમ દુશ્મનો માર્યા ગયા હોય; અને વાદળો પવનની તીવ્રતા વડે વિખેરાઈને દૂર દોડી ગયા હોય.
પ્રલુણ્ઠિતવનવ્યૂહલૂનકાનનિતામ્બરાઃ । સપક્ષપર્વતાકારતરઙ્ગાપૂરિતામ્બરાઃ
જંગલ લૂંટાઈ ગયાં હોય અને વનરાજીઓ ખાલી થઈ ગઈ હોય, deren પાંદડાં છીનવાઈ ગયાં હોય; અને આકાશ પાંખવાળા પહાડ જેવાં તરંગોથી ભરાઈ ગયું હોય.
મહારવમરુદ્ભિન્નકલોલાચલચાલિતાઃ । ચઞ્ચત્તીરગિરિવ્રાતપતત્તટરટજ્જલાઃ
મોટા પવનના ગર્જનાથી હલનચલન થયેલા, ઉછળતા પહાડો ધ્રુજી ઉઠ્યા હોય; અને પાણી કિનારા અને પહાડના ઢાળ પર ઉછળી પડતું હોય.
ઉલ્લલદ્વિપુલાવર્તપ્રોત્ક્ષિપ્તમકરોત્કરાઃ । નિમજ્જન્નિસ્તલાવર્તનિગીર્ણગિરિકન્દરાઃ
વિશાળ ઘમ્મર ઘોળાવાળું પાણી, જેમાં મગરોના ટોળા ઉછળી રહ્યા છે; અને એ ઘોળાવાળું પ્રવાહ, પહાડોની ગુફાઓને ક્યારેક ગળી જાય છે, તો ક્યારેક બહાર ફેંકી દે છે.
દરીદલનસમ્પ્રાપ્તદૃષદ્દશનદન્તુરાઃ । શૃઙ્ગલમ્બિદરીપ્રોતમગ્નવીચિજલેભકાઃ । વ્યાલોલવલનાક્રાન્તવિટપિપ્રોતકચ્છપાઃ
પાણીની તરંગો, જેમના તીખા કિનારા પથ્થરની દાંત જેવી લાગે છે, પહાડની દરારોમાં ઘૂસી જાય છે; પાણીના હાથીઓ શિખરો પરથી લટકતી ગુફાઓમાં ઘૂસી જાય છે; અને કાચબાઓ ડાળીઓમાં ચોંટેલા, ઘોળાવાળાં પ્રવાહમાં વહેતા જાય છે.
યમેન્દ્રવસુધાવાહૈર્ ઉત્કર્ણૈર્ ભયવિહ્વલૈઃ । શ્રૂયમાણપતચ્છૈલતટીકટકટારવાઃ
યમ અને ઇન્દ્રના પ્રભાવથી ઉછળેલા, ધરતીના નદીઓના ઘોંઘાટથી ભરેલું; પડતા પર્વતો અને તૂટી પડતાં કિનારાઓના ભયાનક અવાજથી ગુંજતું.
મત્સ્યપુચ્છચ્છટાચ્છિન્નમગ્નોન્મગ્નદ્રુતાદ્રયઃ । નીલાલૂનવનવ્યૂહશેવાલાશારવારયઃ
માછલીઓની પૂંછડીના ઝબકારાથી તૂટી ગયેલા, ડૂબતા અને ઊભરાતા પર્વતો; અને પાણીમાં વણાયેલા જંગલો તથા લીલા શેવાળના ટોળા, જેને કારણે પાણી ઘેરું અને અંધારું લાગે છે.
પ્રજ્વલદ્વડવાવહ્નિજ્વાલાચલમિલજ્જલાઃ । સ્વરસેન વિભોર્ નાશે વિશન્તીવ મહાનલમ્
જલધારા, અગ્નિની પ્રચંડ જ્વાળાઓ સાથે ભળી, જાણે પોતે જ પોતાની સ્વભાવથી મહાપ્રલયની અગ્નિમાં પ્રવેશી રહી હોય તેમ લાગતી હતી.
મિલચ્છિખરિમાતઙ્ગજલમાતઙ્ગયોધિનઃ । નૃત્યન્તીવ તરઙ્ગૌઘૈર્ જલાવલનવેધિનઃ
પર્વતોના શિખરો અને હાથીઓના જોરથી ઉલટાવાયેલા પાણીના મોજાં જાણે નૃત્ય કરતાં હોય તેમ બધું જ ઉથલપાથલ કરી દેતા હતા.
જલાચલાચલાન્યોઽન્યસઙ્ઘટ્ટાસ્ફોટપણ્ડિતાઃ । વહદ્ગિરિવનવ્રાતપ્રાણિમણ્ડલમણ્ડિતાઃ
ચાલતી જળધારા અને અડગ પર્વતો, એકબીજાથી અથડાવામાં નિપુણ, વહેતા જંગલો અને પર્વતો સાથે જીવજંતુઓથી ધરતીને શોભાવતાં હતા.
ઉડ્ડામરરવેભેન્દ્રભેરીરસનભાસુરૈઃ । આસુરૈર્ ઇવ પાતાલાẖ કલ્લોલૈર્ અલમ્ આકુલાઃ
ઘનગર્જના, વીજળી અને ઢોલના ગર્જનાથી ભરેલા મોજાં, જાણે અસુરો પાતાળમાં હાહાકાર મચાવે છે તેમ, બધું જ અશાંતિથી ભરપૂર કરી દેતા હતા.