તસ્માન્ મામ્ એનમ્ અપિ ચ બોધયિત્વા મુનીશ્વર । આમહાકલ્પસર્ગાદૌ પરમે પથિ યોજય
મહાન ઋષિ, તમે મને અને આ વ્યક્તિને જ્ઞાન આપો અને મહાકલ્પના આરંભથી જ અમને શ્રેષ્ઠ માર્ગ પર દોરી જાવ.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મામ્ અસૌ તસ્ય બોધાયેદમ્ ઉવાચ હ । નાથાયં મુનિનાથો નસ્ સદ્મ સમ્પ્રાપ્તવાન્ ઇદમ્
આ રીતે કહીને, તેણે મને જાગૃતિ આપતાં શબ્દો કહ્યા: 'મુનિપ્રભુ અમારા ઘરમાં આવ્યા છે.'
એષો ઽન્યસ્મિઞ્ જગદ્ગેહે બ્રહ્મણસ્ તનયો મુનિઃ । પૂજયૈનં ગૃહાયાતં ગૃહસ્થગૃહપૂજયા
આ મહાન ઋષિ બ્રહ્માના પુત્ર છે અને બીજા લોકમાં રહે છે; હવે જ્યારે એ અમારા ઘરમાં આવ્યા છે, ત્યારે ઘરધન્યની રીતે તેમનું સન્માનપૂર્વક સ્વાગત કરો.
બુધ્યતામ્ અર્ઘ્યપાદ્યેન પૂજ્યતાં મુનિપુઙ્ગવઃ । મહન્ મહત્સપર્યા હિ મહાત્મભ્યો ઽભિરોચતે
મુનિશ્રેષ્ઠનું પાદ્ય અને અર્જ્યથી સ્વાગત કરો; કારણ કે મહાન લોકો માટે શ્રદ્ધા અને સન્માન દર્શાવવું મહાન આત્માઓને ખૂબ ગમતું હોય છે.
તયેત્ય્ ઉક્તે મહાબુદ્ધિર્ બુબુધે સ સમાધિતઃ । સ્વસંવિત્તિદ્રવાત્મત્વાદ્ આવર્ત ઇવ વારિધૌ
આ વાત સાંભળીને, મહાન બુદ્ધિવાળો એ પુરુષ ધ્યાનમાં લીન થઈ જાગૃત થયો, જાણે પોતાનું જ્ઞાન પ્રવાહી સ્વરૂપ ધરાવતું હોવાથી દરિયામાં ઉદ્ભવેલા ઘોળાવાની જેમ.
શનૈર્ ઉન્મીલયામ્ આસ નયને નયકોવિદઃ । મધુશ્ શિશિરસંશાન્તાવ્ અવનૌ કુસુમે યથા
પછી એ જ્ઞાની પુરુષે ધીમે ધીમે પોતાની આંખો ખોલી, જેમ મધ અને ઠંડક જમીન પર પડેલા ફૂલ પર હળવેથી વસી જાય છે.
શનૈḫ પ્રકટયામ્ આસુસ્ તાન્ય્ અઙ્ગાન્ય્ અસ્ય સંવિદમ્ । મધોḫ પલ્લવજાલાનિ નવાનીવ નવં રસમ્
ધીમે ધીમે, એના અંગોમાં ચેતનાનો પ્રકાશ દેખાવા લાગ્યો, જાણે વસંત ઋતુમાં મધના નવા કૂંપળોમાં તાજું રસ દેખાય છે.
સુરસિદ્ધાપ્સરસ્સઙ્ઘાસ્ સમાજગ્મુસ્ સમન્તતઃ । યથા હંસાલયો લોલાḫ પ્રાતર્ વિકસિતં સરઃ
દેવતાઓ, સિદ્ધો અને અપ્સરાઓના સમૂહો四 તરફથી ભેગા થયા, જેમ વહેલી સવારે ખીલેલા સરોવર પાસે હંસોનું ટોળું ઉમટી આવે છે.
દદર્શાસૌ પુરḫ પ્રાપ્તં માં ચ તાં ચ વિલાસિનીમ્ । ઉવાચાથ વચો વન્દ્યḫ પ્રણવસ્વરસુન્દરમ્
તેણે મને અને એ સુંદર સ્ત્રીને સામે ઉભેલા જોયા અને પછી ઓમના સ્વર જેટલા મીઠા અને માનનીય એવા વચન કહ્યા.
કરામલકવદ્દૃષ્ટસંસારાસારસાર હે । જ્ઞાનામૃતમહામ્ભોધે મુને સ્વાગતમ્ અસ્તુ તે
હે મુનિ, જે જગતના સાર અને અસારને હાથમાં રાખેલા ફળ જેટલી સ્પષ્ટતા સાથે જુએ છે, જ્ઞાનરૂપ અમૃતના મહાસાગર, તમને આવકાર છે.
પદવીમ્ અસિ સમ્પ્રાપ્ત ઇમામ્ અતિદવીયસીમ્ । દૂરાધ્વસુ પરિશ્રાન્ત ઇદમ્ આસનમ્ આસ્યતામ્
તમે બહુ દૂરની અને દુર્લભ અવસ્થાએ આવી પહોંચ્યા છો; લાંબી યાત્રાથી થાકી ગયા છો, કૃપા કરીને આ આસન પર બેસો.
ઇત્ય્ ઉક્તે તેન ભગવન્ન્ અભિવાદય ઇત્ય્ અહમ્ । વદન્ મણિમયે પીઠે નિવિષ્ટો દૃષ્ટિદર્શિતે
તેના આ રીતે કહ્યા પછી, મેં 'હે ભગવન, તમને વંદન છે' એમ કહ્યું અને જે રત્નખચિત આસન બતાવાયું હતું, તેમાં બેસી ગયો.
અથામરર્ષિગન્ધર્વમુનિવિદ્યાધરોદિતાઃ । પ્રસ્તુતાસ્ સ્તુતયḫ પૂજા નતયસ્ સ્થિતિનીતયઃ
પછી દેવો, ઋષિઓ, ગંધર્વો, મુનિઓ અને વિદ્યા ધરાવનારા સૌએ ભેગા થઈને સ્તુતિઓ ગાઈ, પૂજા કરી, નમન કર્યું અને આવકાર આપવાના રીતભાતો દર્શાવ્યા.
તતો મુહૂર્તમાત્રેણ સર્વભૂતગણોત્થિતે । શાન્તે પ્રકૃતસંરમ્ભે તસ્યોક્તં બ્રહ્મણો મયા
થોડા જ ક્ષણોમાં બધા જીવજંતુઓ એકઠા થયા અને શાંતિ છવાઈ ગઈ, ત્યારે મેં બ્રહ્માજીને કહ્યું.
કિમ્ ઇદં ભૂતભવ્યેશ યદ્ ઇયં મામ્ ઉપાગતા । વક્તિ જ્ઞાનગિરાસ્માંસ્ ત્વં બોધયેતિ પ્રયત્નતઃ
હે ભૂત અને ભવિષ્યના સ્વામી, આ શું છે કે એ મારી પાસે આવી છે? એ જ્ઞાનભર્યા વચનો બોલે છે અને તમને વિનવે છે કે તમે અમને સાવધાને સમજાવો.
ભવાન્ ભૂતેશ્વરો દેવસ્ સકલજ્ઞાનપારગઃ । ઇયં ચ કા મમ ચ કિં બ્રૂતે બ્રૂહિ બૃહદ્દ્યુતે
તમે તો સર્વ જીવોના સ્વામી અને સર્વજ્ઞ દેવ છો; આ સ્ત્રી કોણ છે અને એ મને શું કહે છે? હે તેજસ્વી, કૃપા કરીને મને કહો.
કથમ્ એષા ત્વયા દેવ જાયાર્થં જનિતા સતી । નેહ જાયાપદં નીતા નીતા વિરસતાં પુનઃ
હે દેવ, તમે પત્ની માટે જેને જન્મ આપ્યો, એ કેવી રીતે અહીં પત્નીપદ સુધી પહોંચી નહિ શકી અને ફરીથી એ સંબંધ નિરસ થઈ ગયો?
મુને શૃણુ યથાવૃત્તમ્ ઇદં તે કથયામ્ય્ અહમ્ । યથાવૃત્તમ્ અશેષેણ કથનીયં યતસ્ સતામ્
હે મુનિ, તમે ધ્યાનથી સાંભળો, હું તમને જે રીતે બન્યું એ બધું કહું છું. સારા લોકોમાં બધું ખુલ્લેઆમ કહેવું યોગ્ય છે, એટલે હું બધું વિગતે કહું છું.
અસ્તિ તાવદ્ અજં શાન્તમ્ અજરં કિઞ્ચિદ્ એવ સત્ । તતશ્ ચિત્કચનૈકાન્તરૂપિણẖ કચિતો ઽસ્મ્ય્ અહમ્
પ્રથમ તો કંઈક એવું છે જે અજન્મા, શાંત, વૃદ્ધાવસ્થાથી પર અને સાચું છે; એમાંથી હું શુદ્ધ ચેતનાના સ્વરૂપે રચાયો છું.
આકાશરૂપ એવાહં સ્થિત આત્મનિ સર્વદા । ભવિષ્યતિ સ્થિતે સર્ગે સ્વયમ્ભૂર્ ઇતિ નામ મે
હું હંમેશા આકાશ જેવો સ્વરૂપ ધરાવીને આત્મામાં સ્થિર રહ્યો છું; જ્યારે સર્જન થશે, ત્યારે મારું નામ સ્વયંભૂ રહેશે.
વસ્તુતસ્ તુ ન જાતો ઽસ્મિ ન ચ નશ્યામિ કિઞ્ચન । ચિદાકાશશ્ ચિદાકાશે તિષ્ઠામ્ય્ અહમ્ અનાવૃતઃ
હકીકતમાં, હું ક્યારેય જન્મતો નથી અને ક્યારેય નાશ પામતો નથી; હું ચેતનાના આકાશમાં, ચેતનાની અંદર, અવરોધ વિના સ્થિર છું.
યદ્ અયં ત્વં મમાહં તે યદ્ ઇદં કથનં મિથઃ । તત્ તરઙ્ગસ્ તરઙ્ગાગ્રે રણત્ય્ એવેતિ મે મતિઃ
તમે મને શું કહો છો, હું તમને શું કહું છું, અને આપણું આ પરસ્પર વાત કરવું—મારી સમજ પ્રમાણે, એ તો લહેર પર લહેર રમે છે એમ છે.
એવંરૂપસ્ય મે કાલવશતો વિશદાકૃતેઃ । સૌકુમાર્યાચ્ ચિદાભાસમાત્રસ્યાન્તસ્ સ્વભાવતઃ
મારી જેમના માટે, સમયના પ્રભાવથી સ્વરૂપ સ્પષ્ટ છે, અને જેની સુક્ષ્મતા માત્ર ચેતનાની છાયાની જેમ છે, અંદરથી એનું સ્વરૂપ એવું જ છે.
મમાનન્યા તવાન્યસ્ય ચાન્યેવેહ વિભાતિ યા । સોદિતાનુદિતૈવાન્તર્ મમાહમ્ ઇતિ વાસના
અહીં જે ભાવ 'મારું', 'તું' કે 'બીજાનું' રૂપે દેખાય છે, એ અંદરથી 'હું મારું છું' એવી વાસનાની જેમ ક્યારેક ઉગે છે, ક્યારેક ઉગતી નથી.
અનાશસત્તામુદિતસ્ ત્વ્ અહમ્ આત્મનિ સંસ્થિતઃ । સ્વભાવાદ્ અચ્યુતાકારસ્ સ્વાત્મારામસ્ સ્વયંપ્રભઃ
હું મારા સ્વરૂપમાં સ્થિર રહીને આસક્તિથી મુક્ત થયો છું; મારી સ્વભાવથી અવિનાશી, મારા જ આત્મામાં આનંદિત અને સ્વયં પ્રકાશમાન છું.
તસ્યા અહમ્ ઇતિ ભ્રાન્તેર્ વાસનાયા જગત્સ્થિતેઃ । સમ્પન્નેયમ્ અધિષ્ઠાતૃદેવતા દેહરૂપિણી
‘હું આ છું’ એવી ભ્રાંતિ અને વાસનાથી, જે જગતમાં સ્થિર છે, તેની આધારરૂપ દેવતા શરીર ધારણ કરીને અહીં પ્રગટ થઈ છે.
વાસનાયા અધિષ્ઠાતૃદેવતૈવમ્ ઇયં સ્થિતા । ન તુ મે ગૃહિણી નાપિ ગૃહિણ્યર્થેન મત્કૃતા
આ રીતે વાસનાની આધારરૂપ દેવતા અહીં સ્થિત છે; પણ એ મારી પત્ની નથી, કે પત્ની તરીકે મેં એને સ્વીકારી નથી.
સ્વવાસનાવેશવશેન ભાવં ગૃહિણ્ય્ અહં બ્રહ્મણ ઇત્ય્ ઉપેત્ય । એષા સ્વયં વ્યર્થમ્ ઇતાતિદુẖખં યસ્માત્ કિલૈષૈવ હિ વાસનાન્તઃ
મારી પોતાની વાસનામાં ગરકાવ થઈને, ‘હું બ્રહ્માની પત્ની છું’ એવો ભાવ મેં ધારણ કર્યો; પણ એ પોતે વ્યર્થ અને અત્યંત દુઃખદ છે, કારણ કે એ વાસનાનો અંત છે.
અદ્યાહં ચિન્મયાકાશસ્ ત્વ્ અન્યાકાશમયીં સ્થિતિમ્ । પરાં ગ્રહીતુમ્ ઇચ્છામિ તેનેહોપસ્થિતẖ ક્ષયઃ
આજે હું ચેતનાના આકાશરૂપ છું અને બીજાં પ્રકારના આકાશથી બનેલી પરમ અવસ્થાને મેળવવા ઈચ્છું છું; તેથી જ મારા માટે આ વિલય આવી પહોંચ્યો છે.
મહાપ્રલયકાલે ઽસ્મિંસ્ ત્યક્તુમ્ એષા મયાધુના । મુનીન્દ્ર નૂનમ્ આરબ્ધા તેન વૈરસ્યમ્ આગતા
મહાપ્રલયના આ સમયે, હવે મને તેને છોડવી જ પડશે, હે મુનિશ્રેષ્ઠ; નિશ્ચયે, આ શરૂઆત થઈ ગઈ છે અને તેથી વૈરાગ્ય પણ આવી ગયું છે.