અપ્રબુદ્ધમતેર્ ભ્રાન્તિર્ એવેયં સત્યતાં ગતા । ક્ષીવસ્ય સુસ્થિતા એવ નૃત્યન્તિ તરુપર્વતાઃ
અજાગૃત મનની આ ભ્રાંતિને જ લોકો સત્ય માને છે; જેમ મદપાન કરેલા માણસને વૃક્ષો અને પર્વતો સ્થિર રહીને પણ નૃત્ય કરતા દેખાય છે.
સર્વત્રાપ્રતિહતરૂપમ્ એકબોધં પ્રત્યક્ષં શિવમ્ અવબુધ્ય ચિત્સ્વરૂપમ્ । પ્રત્યક્ષાન્તરમ્ ઇહ પેલવં શ્રયન્તે યે મૂઢાસ્ તૃણતનુભિશ્ શઠૈર્ અલં તૈઃ
જે સર્વત્ર અવરોધરહિત, એકરૂપ, સ્પષ્ટ અને શુભ ચેતનાસ્વરૂપને જાણી લે છે, તે પછી પણ અહીં અન્ય નબળા અનુભવના આધાર લે છે, એવા મૂર્ખો છે; એવા તણાવતન વાંછકાઓને અવગણવા યોગ્ય છે.
જગદઙ્ગમ્ અનાભાસમ્ અદૃશ્યં દૃશ્યવત્ સ્થિતમ્ । પરયા દૃશ્યતે દૃષ્ટ્યા તદ્ બ્રહ્મૈવ નિરામયમ્
આ જગત ચાલતું છે, પણ એનું સ્વરૂપ દેખાતું નથી અને એ અદૃશ્ય છે, છતાં એ જાણે આંખે દેખાતું હોય એમ સ્થિર છે. ઊંચી દૃષ્ટિથી જ એને જોઈ શકાય છે, અને એ દુઃખરહિત બ્રહ્મ છે.
તત્ર શૈલસરિત્સ્રોતોલોકલોકાન્તરભ્રમાઃ । ભાન્તિ તે પરમાદર્શે મહાવ્યોમનિ બિમ્બિતાઃ
એમાં પર્વતો, નદીઓ, નાળાઓ, વિવિધ લોક અને પ્રદેશોની ગતિઓ, આ બધું મહાન આકાશના વિશાળ દર્પણમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે અને તેજથી ઝળહળે છે.
સા પ્રવિષ્ટા તતસ્ સર્ગમ્ અનર્ગલમ્ અચેષ્ટિતા । અહમ્ અપ્ય્ અવિશં તત્ર સઙ્કલ્પેન તયા સહ
એ પછી એ બિનરોકટોક અને નિષ્ક્રિય રીતે સર્જનના અંદર પ્રવેશી ગઈ; અને હું પણ મનમાં ઈચ્છા કરીને એ સાથે ત્યાં પ્રવેશ્યો.
યાવત્ સા તત્ર વૈરિઞ્ચં લોકમ્ આસાદ્ય સોદ્યમા । ઉપવિષ્ટા વિરિઞ્ચસ્ય પુરḫ પરમશોભના
જ્યાં સુધી એ બ્રહ્માના લોક સુધી પહોંચી અને સક્રિય રહી, ત્યાં સુધી એ બ્રહ્માના શહેરની સામે, અતિ સુંદર રીતે બેઠી રહી.
વક્તવ્યો મુનિશાર્દૂલ પતિર્ મે પાતિ મામ્ ઇમામ્ । વિવાહાર્થમ્ અનેનાહં જનિતાજરસા પુરા
એ કહેવું જોઈએ કે, 'હે મહાન ઋષિ, મારા પતિએ મને હંમેશા રક્ષી છે; લગ્ન માટે, મને બહુ પહેલાં જ વયથી મુક્ત બનાવી સર્જવામાં આવી હતી.'
પુરાણḫ પુરુષો ઽપ્ય્ એષ મામ્ અદ્યાપિ જરાં ગતામ્ । ન વિવાહિતવાંસ્ તેન વિરાગમ્ અહમ્ આગતા
આ પુરાતન પુરુષે આજ સુધી પણ મારી સાથે લગ્ન કર્યા નથી, જ્યારે હું હવે વૃદ્ધ થઈ ગઈ છું; એ કારણે મને વૈરાગ્ય આવી ગયું છે.
વિરાગમ્ એષો ઽપ્ય્ આયાતો ગન્તુમ્ ઇચ્છતિ તત્ પદમ્ । યત્ર ન દ્રષ્ટૃતા નૈવ દૃશ્યતા ન ચ શૂન્યતા
આ પુરુષને પણ હવે વૈરાગ્ય આવી ગયું છે અને એ એવાં અવસ્થામાં જવું ઈચ્છે છે, જ્યાં ન જોનાર છે, ન જોવાઈ છે અને ન ખાલીપો છે.
મહાપ્રલયસમ્પન્ને જગત્ય્ અસ્મિંશ્ ચ સમ્પ્રતિ । ધ્યાનાચ્ ચ ન ચલત્ય્ એષ શૈલમૌનાદ્ ઇવાચલઃ
હવે, જ્યારે દુનિયામાં મહાપ્રળય આવી ગયો છે, ત્યારે એ ધ્યાનમાંથી હલતો નથી, પર્વતની શાંતિ જેવો અડગ છે.
તસ્માન્ મામ્ એનમ્ અપિ ચ બોધયિત્વા મુનીશ્વર । આમહાકલ્પસર્ગાદૌ પરમે પથિ યોજય
મહાન ઋષિ, તમે મને અને આ વ્યક્તિને જ્ઞાન આપો અને મહાકલ્પના આરંભથી જ અમને શ્રેષ્ઠ માર્ગ પર દોરી જાવ.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મામ્ અસૌ તસ્ય બોધાયેદમ્ ઉવાચ હ । નાથાયં મુનિનાથો નસ્ સદ્મ સમ્પ્રાપ્તવાન્ ઇદમ્
આ રીતે કહીને, તેણે મને જાગૃતિ આપતાં શબ્દો કહ્યા: 'મુનિપ્રભુ અમારા ઘરમાં આવ્યા છે.'
એષો ઽન્યસ્મિઞ્ જગદ્ગેહે બ્રહ્મણસ્ તનયો મુનિઃ । પૂજયૈનં ગૃહાયાતં ગૃહસ્થગૃહપૂજયા
આ મહાન ઋષિ બ્રહ્માના પુત્ર છે અને બીજા લોકમાં રહે છે; હવે જ્યારે એ અમારા ઘરમાં આવ્યા છે, ત્યારે ઘરધન્યની રીતે તેમનું સન્માનપૂર્વક સ્વાગત કરો.
બુધ્યતામ્ અર્ઘ્યપાદ્યેન પૂજ્યતાં મુનિપુઙ્ગવઃ । મહન્ મહત્સપર્યા હિ મહાત્મભ્યો ઽભિરોચતે
મુનિશ્રેષ્ઠનું પાદ્ય અને અર્જ્યથી સ્વાગત કરો; કારણ કે મહાન લોકો માટે શ્રદ્ધા અને સન્માન દર્શાવવું મહાન આત્માઓને ખૂબ ગમતું હોય છે.
તયેત્ય્ ઉક્તે મહાબુદ્ધિર્ બુબુધે સ સમાધિતઃ । સ્વસંવિત્તિદ્રવાત્મત્વાદ્ આવર્ત ઇવ વારિધૌ
આ વાત સાંભળીને, મહાન બુદ્ધિવાળો એ પુરુષ ધ્યાનમાં લીન થઈ જાગૃત થયો, જાણે પોતાનું જ્ઞાન પ્રવાહી સ્વરૂપ ધરાવતું હોવાથી દરિયામાં ઉદ્ભવેલા ઘોળાવાની જેમ.
શનૈર્ ઉન્મીલયામ્ આસ નયને નયકોવિદઃ । મધુશ્ શિશિરસંશાન્તાવ્ અવનૌ કુસુમે યથા
પછી એ જ્ઞાની પુરુષે ધીમે ધીમે પોતાની આંખો ખોલી, જેમ મધ અને ઠંડક જમીન પર પડેલા ફૂલ પર હળવેથી વસી જાય છે.
શનૈḫ પ્રકટયામ્ આસુસ્ તાન્ય્ અઙ્ગાન્ય્ અસ્ય સંવિદમ્ । મધોḫ પલ્લવજાલાનિ નવાનીવ નવં રસમ્
ધીમે ધીમે, એના અંગોમાં ચેતનાનો પ્રકાશ દેખાવા લાગ્યો, જાણે વસંત ઋતુમાં મધના નવા કૂંપળોમાં તાજું રસ દેખાય છે.
સુરસિદ્ધાપ્સરસ્સઙ્ઘાસ્ સમાજગ્મુસ્ સમન્તતઃ । યથા હંસાલયો લોલાḫ પ્રાતર્ વિકસિતં સરઃ
દેવતાઓ, સિદ્ધો અને અપ્સરાઓના સમૂહો四 તરફથી ભેગા થયા, જેમ વહેલી સવારે ખીલેલા સરોવર પાસે હંસોનું ટોળું ઉમટી આવે છે.
દદર્શાસૌ પુરḫ પ્રાપ્તં માં ચ તાં ચ વિલાસિનીમ્ । ઉવાચાથ વચો વન્દ્યḫ પ્રણવસ્વરસુન્દરમ્
તેણે મને અને એ સુંદર સ્ત્રીને સામે ઉભેલા જોયા અને પછી ઓમના સ્વર જેટલા મીઠા અને માનનીય એવા વચન કહ્યા.
કરામલકવદ્દૃષ્ટસંસારાસારસાર હે । જ્ઞાનામૃતમહામ્ભોધે મુને સ્વાગતમ્ અસ્તુ તે
હે મુનિ, જે જગતના સાર અને અસારને હાથમાં રાખેલા ફળ જેટલી સ્પષ્ટતા સાથે જુએ છે, જ્ઞાનરૂપ અમૃતના મહાસાગર, તમને આવકાર છે.
પદવીમ્ અસિ સમ્પ્રાપ્ત ઇમામ્ અતિદવીયસીમ્ । દૂરાધ્વસુ પરિશ્રાન્ત ઇદમ્ આસનમ્ આસ્યતામ્
તમે બહુ દૂરની અને દુર્લભ અવસ્થાએ આવી પહોંચ્યા છો; લાંબી યાત્રાથી થાકી ગયા છો, કૃપા કરીને આ આસન પર બેસો.
ઇત્ય્ ઉક્તે તેન ભગવન્ન્ અભિવાદય ઇત્ય્ અહમ્ । વદન્ મણિમયે પીઠે નિવિષ્ટો દૃષ્ટિદર્શિતે
તેના આ રીતે કહ્યા પછી, મેં 'હે ભગવન, તમને વંદન છે' એમ કહ્યું અને જે રત્નખચિત આસન બતાવાયું હતું, તેમાં બેસી ગયો.
અથામરર્ષિગન્ધર્વમુનિવિદ્યાધરોદિતાઃ । પ્રસ્તુતાસ્ સ્તુતયḫ પૂજા નતયસ્ સ્થિતિનીતયઃ
પછી દેવો, ઋષિઓ, ગંધર્વો, મુનિઓ અને વિદ્યા ધરાવનારા સૌએ ભેગા થઈને સ્તુતિઓ ગાઈ, પૂજા કરી, નમન કર્યું અને આવકાર આપવાના રીતભાતો દર્શાવ્યા.
તતો મુહૂર્તમાત્રેણ સર્વભૂતગણોત્થિતે । શાન્તે પ્રકૃતસંરમ્ભે તસ્યોક્તં બ્રહ્મણો મયા
થોડા જ ક્ષણોમાં બધા જીવજંતુઓ એકઠા થયા અને શાંતિ છવાઈ ગઈ, ત્યારે મેં બ્રહ્માજીને કહ્યું.
કિમ્ ઇદં ભૂતભવ્યેશ યદ્ ઇયં મામ્ ઉપાગતા । વક્તિ જ્ઞાનગિરાસ્માંસ્ ત્વં બોધયેતિ પ્રયત્નતઃ
હે ભૂત અને ભવિષ્યના સ્વામી, આ શું છે કે એ મારી પાસે આવી છે? એ જ્ઞાનભર્યા વચનો બોલે છે અને તમને વિનવે છે કે તમે અમને સાવધાને સમજાવો.
ભવાન્ ભૂતેશ્વરો દેવસ્ સકલજ્ઞાનપારગઃ । ઇયં ચ કા મમ ચ કિં બ્રૂતે બ્રૂહિ બૃહદ્દ્યુતે
તમે તો સર્વ જીવોના સ્વામી અને સર્વજ્ઞ દેવ છો; આ સ્ત્રી કોણ છે અને એ મને શું કહે છે? હે તેજસ્વી, કૃપા કરીને મને કહો.
કથમ્ એષા ત્વયા દેવ જાયાર્થં જનિતા સતી । નેહ જાયાપદં નીતા નીતા વિરસતાં પુનઃ
હે દેવ, તમે પત્ની માટે જેને જન્મ આપ્યો, એ કેવી રીતે અહીં પત્નીપદ સુધી પહોંચી નહિ શકી અને ફરીથી એ સંબંધ નિરસ થઈ ગયો?
મુને શૃણુ યથાવૃત્તમ્ ઇદં તે કથયામ્ય્ અહમ્ । યથાવૃત્તમ્ અશેષેણ કથનીયં યતસ્ સતામ્
હે મુનિ, તમે ધ્યાનથી સાંભળો, હું તમને જે રીતે બન્યું એ બધું કહું છું. સારા લોકોમાં બધું ખુલ્લેઆમ કહેવું યોગ્ય છે, એટલે હું બધું વિગતે કહું છું.
અસ્તિ તાવદ્ અજં શાન્તમ્ અજરં કિઞ્ચિદ્ એવ સત્ । તતશ્ ચિત્કચનૈકાન્તરૂપિણẖ કચિતો ઽસ્મ્ય્ અહમ્
પ્રથમ તો કંઈક એવું છે જે અજન્મા, શાંત, વૃદ્ધાવસ્થાથી પર અને સાચું છે; એમાંથી હું શુદ્ધ ચેતનાના સ્વરૂપે રચાયો છું.
આકાશરૂપ એવાહં સ્થિત આત્મનિ સર્વદા । ભવિષ્યતિ સ્થિતે સર્ગે સ્વયમ્ભૂર્ ઇતિ નામ મે
હું હંમેશા આકાશ જેવો સ્વરૂપ ધરાવીને આત્મામાં સ્થિર રહ્યો છું; જ્યારે સર્જન થશે, ત્યારે મારું નામ સ્વયંભૂ રહેશે.