પાષાણસઙ્કટે તસ્મિન્ બદ્ધાવ્ આવાં ન કેવલમ્ । બદ્ધો યાવદ્ અશેષેણ પરિવારો ઽપિ તત્ર નઃ
એ પથ્થરની કેદમાં માત્ર અમે બે જ નહીં, પણ અમારો આખો પરિવાર પણ ત્યાં જ સંપૂર્ણ રીતે બંધાયેલો છે.
પુરાણḫ પુરુષો વૃદ્ધો દ્વિજસ્ તત્રાસ્તિ મે પતિઃ । એકસ્થાનાન્ ન ચલતિ જીવત્ય્ અબ્દશતાન્ય્ અસૌ
મારો પતિ ત્યાં એક બહુ જૂનો, વૃદ્ધ અને દ્વિજ છે; એ એક જ જગ્યાએ રહે છે અને સો વર્ષોથી વધુ સમયથી જીવતો આવ્યો છે.
આ બાલ્યાદ્ બ્રહ્મચારી ચ શ્રોત્રિયḫ પાઠકો ઽલસઃ । એકાન્ત એક એવાસ્તે ઽજિહ્મવૃત્તિર્ અચાપલઃ
એ બાળપણથી જ બ્રહ્મચારી છે, વેદોમાં નિષ્ણાત છે, થોડો આળસુ છે; એકલામાં રહે છે, હંમેશા સીધી ચાલવાળો અને અચંચળ છે.
અહં વ્યસનિની ભાર્યા તસ્ય વેદ્યવિદાં વર । ન નિમેષં સમર્થાસ્મિ તં વિના દેહધારણે
હું એની પત્ની છું, દુઃખમાં ફસાયેલી; હે યજ્ઞ જાણનારા શ્રેષ્ઠ, એ વિના હું એક ક્ષણ પણ શરીર ટકી રાખી શકતી નથી.
શૃણુ તેન કથં બ્રહ્મન્ ભાર્યાહં સમુપાર્જિતા । કથં વૃદ્ધિમ્ અયં યાતસ્ સ્નેહો ઽસ્માકમ્ અકૃત્રિમઃ
હે બ્રાહ્મણ, સાંભળો કે હું કેવી રીતે તેની પત્ની બની અને અમારી વચ્ચેનો આ સાચો પ્રેમ કેવી રીતે વધ્યો.
તેન જાતેન મદ્ભર્ત્રા બાલેનૈવ સતા પુરા । કિઞ્ચિજ્જ્ઞેન સતૈકેન તિષ્ઠતાત્માલયે ઽમલે
મારા પતિએ, જેનો જન્મ થયો હતો અને એ સમયે એ બાળક જ હતો—થોડુંક જ્ઞાન ધરાવતો—પવિત્ર ઘર માં એકલો રહેતો હતો.
શ્રોત્રિયત્વાનુરૂપેહ જાયા મે જન્મશાલિની । કુતસ્ સમ્ભવતીત્ય્ એવ નિર્ણીય ચિરચિન્તયા
એણે લાંબા વિચાર પછી નક્કી કર્યું કે શાસ્ત્રજ્ઞાને યોગ્ય અને ઉન્નત કુળમાં જન્મેલી પત્ની કેવી રીતે મળી શકે.
સ્વયમ્ એવાનવદ્યાઙ્ગી તેન તામરસેક્ષણા । ઉત્પાદિતાસ્મિ નાથેન જ્યોત્સ્નેવ શશિનામલા
પછી એ નિર્દોષ અંગોવાળી, કમળ જેવી આંખો ધરાવનારા મારા સ્વામી એ પોતાની ઇચ્છાથી મને ઉત્પન્ન કરી, જેમ ચાંદ્રમાએ નિર્મળ જ્યોત ઉત્પન્ન કરે છે.
મનસા માનસી ભાર્યા મન્દારોદરસુન્દરી । તતો વૃદ્ધિં પ્રયાતાસ્મિ વસન્ત ઇવ મઞ્જરી
મારા મનમાંથી જ હું એની કલ્પિત પત્ની બની, જે મન્દારાના કમળ જેવી સુંદર કમરવાળી હતી. ત્યારપછી હું વસંતમાં ફૂલની માફક ધીમે ધીમે વિકસતી ગઈ.
સહજામ્બરસઞ્છન્ના ભૂતાનાં ચિત્તહારિણી । પૂર્ણેન્દુબિમ્બવદના દ્યૌર્ ઇવામલતારકા
મારી જાતની જ પ્રકાશમાં ઓઢાઈને, સર્વ જીવોના મનને મોહી લેતી, પૂર્ણ ચાંદની જેવું ચહેરું ધરાવતી, હું શુદ્ધ તારાઓથી શોભિત આકાશ જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.
કોરકોચ્ચસ્તનભરા સમગ્રરસશાલિની । લતા વરવને નેવ કરપલ્લવલાસિની
મારા ઉન્નત અને કળશ જેવી ઉદયતી છાતી, ભરપૂર આકર્ષણ સાથે, હું મનોહર વનમાં લતાની જેમ લાગતી, અને મારા હાથ કુમળા પાંદડાં જેવા કોમળ હતાં.
સર્વસ્ય જન્તુજાતસ્ય નિત્યં હૃદયહારિણી । હરિણીહારિનયના મદનોન્માદદાયિની
હંમેશા સર્વ જીવોના હૃદયને મોહી લેતી, હરણ જેવી મોહક આંખો ધરાવતી, હું પ્રેમના ઉન્માદને જગાડતી હતી.
લીલાવિલાસૈકરતા હેલાવલિતલોચના । ગેયવાદ્યપ્રિયા નિત્યં નવનૃત્તાનુરાગિણી
રમણિયતા અને રમૂજી આનંદમાં જ મગ્ન રહે છે, એની આંખોમાં નિરલજ્તા અને મસ્તી છે; એને ગીત અને વાદ્યસંગીત બહુ ગમે છે, અને એ હંમેશા નવી નૃત્યકળા પ્રત્યે લલચાયેલી રહે છે.
સૌભાગ્યભોગપરમા લક્ષ્મ્યલક્ષ્મ્યોḫ પ્રિયા સખી । અનન્યા મોહજાલાનામ્ અખિન્ના સમ્પદાપદોઃ
સૌભાગ્ય અને ભોગમાં સર્વોચ્ચ, એ લક્ષ્મી અને અલક્ષ્મી બંનેની પ્રિય અને સખી છે; મોહના જાળમાં ક્યારેય ફસાતી નથી અને સંપત્તિના ચરણોમાં કદી થાકતી નથી.
ન કેવલમ્ અહં ગેહં ધારયામિ દ્વિજન્મનઃ । યાવત્ ત્રૈલોક્યસદનમ્ ઇદમ્ અઙ્ગ બિભર્મ્ય્ અહમ્
હું માત્ર આ ઘર જ સંભાળું છું એવું નથી, હે દ્વિજ, પણ હે પ્રિય, હું તો આખા ત્રિલોકીનું આ ઘર પણ ઉછાળું છું.
અહં કુલકરી ભાર્યા કલત્રભરણક્ષમા । ત્રૈલોક્યગૃહસમ્ભારધારણૈકભરોદ્વહા
હું કુટુંબની વડિલ સ્ત્રી છું, સારા જીવનસાથીના ફરજ નિભાવવામાં સક્ષમ પત્ની છું, અને ત્રિલોકીનું ઘર સંભાળવાનો ભાર એકલી હું જ ઉઠાવું છું.
અથાહં તરુણી જાતા સમુદ્ભિન્નોન્નતસ્તની । લતોલ્લસદ્ગુલુચ્છેવ વિલાસરસશાલિની
પછી હું યુવાન સ્ત્રી બની, મારા ઉન્નત અને ફૂલેલા સ્તનો સાથે, ફૂલતી વેલ જેવી તેજસ્વી, રમૂજી અને આકર્ષક સ્વભાવ ધરાવતી.
પતિર્ માં દીર્ઘસૂત્રત્વાચ્ છ્રોત્રિયત્વાત્ તપોરતઃ । કયાપ્ય્ અપેક્ષયાદ્યાપિ ન વિવાહિતવાન્ ઇમામ્
મારા પતિએ, પોતાની આળસ, શાસ્ત્રઅભ્યાસ અને તપસ્યાના કારણે, કોઈક કારણસર આજ સુધી મારી સાથે લગ્ન કર્યા નથી.
તેન યૌવનસમ્પન્ના વિલાસરસશાલિની । તં વિના વ્યસનેનાહં દહ્યે ઽગ્નાવ્ ઇવ પદ્મિની
યૌવન અને આનંદથી ભરપૂર હોવા છતાં, તેમના વિના હું વ્યથા અનુભવું છું, જેમ કે કમળ ફૂલ અગ્નિમાં બળી જાય છે તેમ.
શીતલાનિલલોલાસુ નલિનીષુ નિરન્તરમ્ । અઙ્ગદાહમ્ અવાપ્નોમિ પૂતાઙ્ગારસ્થલીષ્વ્ ઇવ
ઠંડા પવનમાં લહેરાતા કમળો વચ્ચે પણ, હું સતત વિયોગની આગ અનુભવું છું, જાણે શુદ્ધ કાંઠામાં બેસી રહી હોઉં તેમ.
ઉદ્યાનાવલયસ્ સર્વાḫ પૂર્ણાẖ કુસુમવર્ષણૈઃ । સમ્પન્નાસ્ તપ્તસિકતાશ્ શૂન્યા મે મરુભૂમયઃ
મારા આસપાસના બધા બાગોમાં ફૂલોની વરસાદથી ભરપૂર છે, જ્યારે મારી રણભૂમિઓ તપતી રેતીથી ભરેલી હોવા છતાં ખાલી છે.
જલલોલોરુકલ્હારકમલોત્કરકોમલાઃ । સરસ્યસ્ સારસારાવસરસા મમ નીરસાઃ
કમળ, નીલકમળ અને કોમળ જળકુમુદથી ક્યારેક નરમ લાગતાં સરોવર હવે મારા માટે કોઈ રસ નથી રાખતાં, ભલે તેમાં બગલા અને હંસો વસે છે.
અહં પુષ્કરમન્દારકુમુદોત્કરમાલિતા । ભૃશં દાહમ્ અવાપ્નોમિ કણ્ટકેષ્વ્ ઇવ દોલિતા
હું કમળ, મંદાર અને કુમુદના ગુચ્છોથી શોભિત છું, છતાં મને ભારે દાહ થાય છે, જાણે કાંટાઓ વચ્ચે ઉછાળાઈ રહી છું.
કુમુદોત્પલકલ્હારકદલીતલ્પપાલયઃ । મદઙ્ગસઙ્ગમાદ્ ગ્રીષ્મમર્મરા યાન્તિ ભસ્મતામ્
કુમુદ, ઉત્પલ, કલ્હાર અને કેળાના પાંદડાંથી બનેલા શય્યા, મારા શરીરના સ્પર્શથી પડેલા ઉકળાટમાં બળીને રાખ બની જાય છે.
યત્ કાન્તમ્ ઉદિતં સ્વાદુ વિચિત્રં ચિત્તહારિ વા । તદ્ આલોક્ય ભવામ્ય્ અન્તર્બાષ્પપૂર્ણાયતેક્ષણા
જ્યારે પણ હું કંઈક સુંદર, મીઠું કે મનને મોહી લે એવું જોઈ લઉં છું, ત્યારે મારાં આંખોમાં અંદરથી આંસુઓ ભરાઈ આવે છે.
વ્યસનાનલસન્તપ્તાḫ પતન્તો બાષ્પબિન્દવઃ । છમચ્છમિતિ મજ્જન્તિ કમલોત્પલપઙ્ક્તિષુ
દુઃખની આગથી ગરમ થયેલા આંસુનાં ટીપાં ધીમી અવાજ સાથે કમળ અને નીલોત્પલની પંક્તિઓમાં પડી જાય છે અને તેમાં ઓગળી જાય છે.
કદલીકન્દલીસ્કન્ધદોલાન્દોલનલીલયા । લલિતોદ્યાનષણ્ડેષુ મુખમ્ આચ્છાદ્ય રોદિમિ
મધુર બગીચામાં, કેળાની ડાળીઓ અને થાંભલાં પર હળવે હલનચલન કરતાં, હું મારું મુખ ઢાંકી ને રડું છું.
તુષારનિકરાકીર્ણં કદલીદલમણ્ડપમ્ । પશ્યામ્ય્ ઊષ્માણમ્ ઉજ્ઝન્તં ખદિરાઙ્ગારભીષણમ્
હું કેળાના પાનોથી બનેલા મંડપને જોઉં છું, જે બરફની ઢગલીઓથી ઢંકાયેલો છે અને ખખડિયા કાંઠાની કાઠાની જેમ ભયાનક ગરમી છોડી રહ્યો છે.
નલિનીનાલદોલાસુ સારસીં સારસાશ્રિતામ્ । દીનાનના વિલોક્યાન્તર્ નિન્દામિ નિજયૌવનમ્
તળાવમાં કમળના ડાંડા પર ઝૂલતા પક્ષીઓના દુઃખી ચહેરા જોઈને, હું અંદરથી મારા યુવાનપણાને ધિક્કારું છું.
રમ્યે રોદિમિ મધ્યસ્થે પદાર્થે યામિ સોમ્યતામ્ । હૃષ્યામ્ય્ અશોભને દીના ન જાને કિમ્ અહં સ્થિતા
સુંદર સ્થળોએ હું રડું છું; વસ્તુઓની વચ્ચે હું શાંત થઈ જાઉં છું; જે અશોભન છે તેમાં આનંદ અનુભવું છું અને ક્યારેક ઉદાસ પણ થઈ જાઉં છું—સાચું કહું તો, હું સમજતી નથી કે હું કઈ સ્થિતિમાં છું.