ક્વચિચ્ છુભ્રાભ્રગમ્ભીરẖ ક્વચિત્ પાતાલભીષણઃ । ક્વચિદ્ બૃહત્કલ્પતરુẖ ક્વચિન્ નિર્જલજઙ્ગલઃ
કેટલાક પ્રદેશો સફેદ વાદળ જેટલા ઊંડા અને તેજસ્વી છે; તો ક્યાંક પાતાળ જેટલા ભયાનક છે; ક્યાંક વિશાળ કલ્પવૃક્ષો ઉગે છે, તો ક્યાંક પાણી વગરના રણ છે.
ક્વચિન્ મહાકરિકુલઃ ક્વચિન્ મત્તહરિવ્રજઃ । ક્વચિન્ નિર્ભૂતસૂદ્યાનẖ ક્વચિદ્ ઉન્મત્તરાક્ષસઃ
કેટલાક સ્થળોએ મોટાં બગલાંના ઝુંડ છે; ક્યાંક ઉન્મત્ત સિંહોના ટોળા છે; ક્યાંક બગીચા એકદમ ખાલી છે અને ક્યાંક પાગલ રાક્ષસો ફરી રહ્યા છે.
ક્વચિત્ કરઞ્જગહનẖ ક્વચિત્ સર્વર્તુકાનનઃ । ક્વચિદ્ વ્યોમોપમસરાẖ ક્વચિદ્ દીર્ઘમરુસ્થલઃ
ક્યાંક કરંજના ઘન જંગલો છે, ક્યાંક સર્વ ઋતુઓના વનો છે, ક્યાંક આકાશ જેટલા વિશાળ તળાવો છે અને ક્યાંક લાંબા રણના વિસ્તારો છે.
શિખરેષુ શિલાસ્ તસ્ય સામાન્યાચલસન્નિભાઃ । સન્તિ સુસ્થિતકલ્પાભ્રા રત્નમય્યો ઽમ્બરામલાઃ
એના શિખરો પર સામાન્ય પર્વતો જેવી પથ્થરો છે; અને ત્યાં મોતી જેવા શુદ્ધ, આકાશ જેવી ચમકદાર અને મજબૂત વાદળો પણ છે.
ક્ષીરોદજાર્કગૌરીણાં વાતસ્કન્ધૌકસામ્ અપિ । વિશ્રામ્યન્ત્ય્ અનિશં યાસુ હરયો હારિયોનયઃ
ચંદ્ર કે દુધ જેવી સફેદ એ વાદળો પર પવનમાં રહેતા વાનરો, એટલે કે હરિ કુળના વાનરોએ, હંમેશા આરામ મેળવે છે અને તેમનાં શરીર તેજસ્વી છે.
તાસામ્ ઉત્તરદિગ્ભાગે પૂર્વશૃઙ્ગશિલોદરે । નિવસામ્ય્ અહમ્ અક્ષીણવજ્રસારસમત્વચિ
એ વાદળોના ઉત્તર ભાગમાં, પૂર્વ શિખરની ગુફામાં, હું વસું છું, મારું શરીર અખૂટ વજ્ર જેટલું મજબૂત છે.
વિધિના તત્ર બદ્ધાસ્મિ નદ્ધાસ્મ્ય્ ઉપલયન્ત્રકૈઃ । અત્રાસઙ્ખ્યા મુને યાતા મન્યે યુગગણા મમ
ભાગ્યે મને ત્યાં પથ્થરની જકડી રાખે છે; હે મુનિ, મને લાગે છે કે એ જગ્યાએ મારા માટે અસંખ્ય યુગો વીતી ગયા છે.
ન કેવલમ્ અહં બદ્ધા યાવદ્ ભર્તાપિ તત્ર મે । બદ્ધસ્ સાયન્તને પદ્મકુટ્મલે ષટ્પદો યથા
માત્ર હું જ નહીં, પણ મારા પતિ પણ ત્યાં બંધાયેલા છે—જેમ સાંજના સમયે કમળની પાંખડીમાં ફસાયેલું મધમાખી હોય તેમ.
તેન સાર્ધં મયા ભર્ત્રા શિલાકોટરસઙ્કટમ્ । અનુભૂતં ચિરં કાલમ્ અત્ર વર્ષગણા ગતાઃ
મારા પતિ સાથે મળીને મેં એ પથ્થરની ગુફામાં લાંબો સમય કષ્ટ સહન કર્યું છે; ત્યાં ઘણા વર્ષો વીતી ગયા છે.
અદ્યાપ્ય્ આત્મૈકદોષેણ ન હિ મોક્ષં લભાવહે । ચિરં તત્રૈવ તિષ્ઠાવસ્ તથૈવાબદ્ધભાવનૌ
આજે પણ મારા પોતાના એકમાત્ર દોષના કારણે મુક્તિ મળી નથી; અમે ત્યાં જ લાંબા સમયથી એ જ બંધનની ભાવનામાં રહી ગયા છીએ.
પાષાણસઙ્કટે તસ્મિન્ બદ્ધાવ્ આવાં ન કેવલમ્ । બદ્ધો યાવદ્ અશેષેણ પરિવારો ઽપિ તત્ર નઃ
એ પથ્થરની કેદમાં માત્ર અમે બે જ નહીં, પણ અમારો આખો પરિવાર પણ ત્યાં જ સંપૂર્ણ રીતે બંધાયેલો છે.
પુરાણḫ પુરુષો વૃદ્ધો દ્વિજસ્ તત્રાસ્તિ મે પતિઃ । એકસ્થાનાન્ ન ચલતિ જીવત્ય્ અબ્દશતાન્ય્ અસૌ
મારો પતિ ત્યાં એક બહુ જૂનો, વૃદ્ધ અને દ્વિજ છે; એ એક જ જગ્યાએ રહે છે અને સો વર્ષોથી વધુ સમયથી જીવતો આવ્યો છે.
આ બાલ્યાદ્ બ્રહ્મચારી ચ શ્રોત્રિયḫ પાઠકો ઽલસઃ । એકાન્ત એક એવાસ્તે ઽજિહ્મવૃત્તિર્ અચાપલઃ
એ બાળપણથી જ બ્રહ્મચારી છે, વેદોમાં નિષ્ણાત છે, થોડો આળસુ છે; એકલામાં રહે છે, હંમેશા સીધી ચાલવાળો અને અચંચળ છે.
અહં વ્યસનિની ભાર્યા તસ્ય વેદ્યવિદાં વર । ન નિમેષં સમર્થાસ્મિ તં વિના દેહધારણે
હું એની પત્ની છું, દુઃખમાં ફસાયેલી; હે યજ્ઞ જાણનારા શ્રેષ્ઠ, એ વિના હું એક ક્ષણ પણ શરીર ટકી રાખી શકતી નથી.
શૃણુ તેન કથં બ્રહ્મન્ ભાર્યાહં સમુપાર્જિતા । કથં વૃદ્ધિમ્ અયં યાતસ્ સ્નેહો ઽસ્માકમ્ અકૃત્રિમઃ
હે બ્રાહ્મણ, સાંભળો કે હું કેવી રીતે તેની પત્ની બની અને અમારી વચ્ચેનો આ સાચો પ્રેમ કેવી રીતે વધ્યો.
તેન જાતેન મદ્ભર્ત્રા બાલેનૈવ સતા પુરા । કિઞ્ચિજ્જ્ઞેન સતૈકેન તિષ્ઠતાત્માલયે ઽમલે
મારા પતિએ, જેનો જન્મ થયો હતો અને એ સમયે એ બાળક જ હતો—થોડુંક જ્ઞાન ધરાવતો—પવિત્ર ઘર માં એકલો રહેતો હતો.
શ્રોત્રિયત્વાનુરૂપેહ જાયા મે જન્મશાલિની । કુતસ્ સમ્ભવતીત્ય્ એવ નિર્ણીય ચિરચિન્તયા
એણે લાંબા વિચાર પછી નક્કી કર્યું કે શાસ્ત્રજ્ઞાને યોગ્ય અને ઉન્નત કુળમાં જન્મેલી પત્ની કેવી રીતે મળી શકે.
સ્વયમ્ એવાનવદ્યાઙ્ગી તેન તામરસેક્ષણા । ઉત્પાદિતાસ્મિ નાથેન જ્યોત્સ્નેવ શશિનામલા
પછી એ નિર્દોષ અંગોવાળી, કમળ જેવી આંખો ધરાવનારા મારા સ્વામી એ પોતાની ઇચ્છાથી મને ઉત્પન્ન કરી, જેમ ચાંદ્રમાએ નિર્મળ જ્યોત ઉત્પન્ન કરે છે.
મનસા માનસી ભાર્યા મન્દારોદરસુન્દરી । તતો વૃદ્ધિં પ્રયાતાસ્મિ વસન્ત ઇવ મઞ્જરી
મારા મનમાંથી જ હું એની કલ્પિત પત્ની બની, જે મન્દારાના કમળ જેવી સુંદર કમરવાળી હતી. ત્યારપછી હું વસંતમાં ફૂલની માફક ધીમે ધીમે વિકસતી ગઈ.
સહજામ્બરસઞ્છન્ના ભૂતાનાં ચિત્તહારિણી । પૂર્ણેન્દુબિમ્બવદના દ્યૌર્ ઇવામલતારકા
મારી જાતની જ પ્રકાશમાં ઓઢાઈને, સર્વ જીવોના મનને મોહી લેતી, પૂર્ણ ચાંદની જેવું ચહેરું ધરાવતી, હું શુદ્ધ તારાઓથી શોભિત આકાશ જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.
કોરકોચ્ચસ્તનભરા સમગ્રરસશાલિની । લતા વરવને નેવ કરપલ્લવલાસિની
મારા ઉન્નત અને કળશ જેવી ઉદયતી છાતી, ભરપૂર આકર્ષણ સાથે, હું મનોહર વનમાં લતાની જેમ લાગતી, અને મારા હાથ કુમળા પાંદડાં જેવા કોમળ હતાં.
સર્વસ્ય જન્તુજાતસ્ય નિત્યં હૃદયહારિણી । હરિણીહારિનયના મદનોન્માદદાયિની
હંમેશા સર્વ જીવોના હૃદયને મોહી લેતી, હરણ જેવી મોહક આંખો ધરાવતી, હું પ્રેમના ઉન્માદને જગાડતી હતી.
લીલાવિલાસૈકરતા હેલાવલિતલોચના । ગેયવાદ્યપ્રિયા નિત્યં નવનૃત્તાનુરાગિણી
રમણિયતા અને રમૂજી આનંદમાં જ મગ્ન રહે છે, એની આંખોમાં નિરલજ્તા અને મસ્તી છે; એને ગીત અને વાદ્યસંગીત બહુ ગમે છે, અને એ હંમેશા નવી નૃત્યકળા પ્રત્યે લલચાયેલી રહે છે.
સૌભાગ્યભોગપરમા લક્ષ્મ્યલક્ષ્મ્યોḫ પ્રિયા સખી । અનન્યા મોહજાલાનામ્ અખિન્ના સમ્પદાપદોઃ
સૌભાગ્ય અને ભોગમાં સર્વોચ્ચ, એ લક્ષ્મી અને અલક્ષ્મી બંનેની પ્રિય અને સખી છે; મોહના જાળમાં ક્યારેય ફસાતી નથી અને સંપત્તિના ચરણોમાં કદી થાકતી નથી.
ન કેવલમ્ અહં ગેહં ધારયામિ દ્વિજન્મનઃ । યાવત્ ત્રૈલોક્યસદનમ્ ઇદમ્ અઙ્ગ બિભર્મ્ય્ અહમ્
હું માત્ર આ ઘર જ સંભાળું છું એવું નથી, હે દ્વિજ, પણ હે પ્રિય, હું તો આખા ત્રિલોકીનું આ ઘર પણ ઉછાળું છું.
અહં કુલકરી ભાર્યા કલત્રભરણક્ષમા । ત્રૈલોક્યગૃહસમ્ભારધારણૈકભરોદ્વહા
હું કુટુંબની વડિલ સ્ત્રી છું, સારા જીવનસાથીના ફરજ નિભાવવામાં સક્ષમ પત્ની છું, અને ત્રિલોકીનું ઘર સંભાળવાનો ભાર એકલી હું જ ઉઠાવું છું.
અથાહં તરુણી જાતા સમુદ્ભિન્નોન્નતસ્તની । લતોલ્લસદ્ગુલુચ્છેવ વિલાસરસશાલિની
પછી હું યુવાન સ્ત્રી બની, મારા ઉન્નત અને ફૂલેલા સ્તનો સાથે, ફૂલતી વેલ જેવી તેજસ્વી, રમૂજી અને આકર્ષક સ્વભાવ ધરાવતી.
પતિર્ માં દીર્ઘસૂત્રત્વાચ્ છ્રોત્રિયત્વાત્ તપોરતઃ । કયાપ્ય્ અપેક્ષયાદ્યાપિ ન વિવાહિતવાન્ ઇમામ્
મારા પતિએ, પોતાની આળસ, શાસ્ત્રઅભ્યાસ અને તપસ્યાના કારણે, કોઈક કારણસર આજ સુધી મારી સાથે લગ્ન કર્યા નથી.
તેન યૌવનસમ્પન્ના વિલાસરસશાલિની । તં વિના વ્યસનેનાહં દહ્યે ઽગ્નાવ્ ઇવ પદ્મિની
યૌવન અને આનંદથી ભરપૂર હોવા છતાં, તેમના વિના હું વ્યથા અનુભવું છું, જેમ કે કમળ ફૂલ અગ્નિમાં બળી જાય છે તેમ.
શીતલાનિલલોલાસુ નલિનીષુ નિરન્તરમ્ । અઙ્ગદાહમ્ અવાપ્નોમિ પૂતાઙ્ગારસ્થલીષ્વ્ ઇવ
ઠંડા પવનમાં લહેરાતા કમળો વચ્ચે પણ, હું સતત વિયોગની આગ અનુભવું છું, જાણે શુદ્ધ કાંઠામાં બેસી રહી હોઉં તેમ.