અબ્ધ્યર્કાકાશમેર્વાદિશતૈર્ આવલિતાન્ય્ અલમ્ । ચિચ્ચમત્કારખે સ્વપ્નજાલાન્ય્ આભાન્તિ ચાબિલમ્
સૈંકડો સમુદ્રો, સૂર્ય, આકાશ, મેરુ અને બીજા અનેક બધું સરળતાથી સમાવી શકાય છે; ચેતનાની અદ્ભુત આકાશમાં સ્વપ્ન જેવી ભ્રમણા દેખાય છે, પણ એ બધું એકદમ ખોખલું છે.
અનુભૂતેર્ ભ્રમાત્મત્વાત્ કારણાનામ્ અભાવતઃ । પૃથ્વ્યાદીનામ્ અહેતૂનામ્ અત્યન્તં સન્ત્ય્ અસન્તિ ચ
અનુભવને જ સાચું માનવાની ભુલથી અને કારણોનો અભાવ હોવાથી, પૃથ્વી અને બીજાં બધાં કારણ વગર છે, એથી એ સંપૂર્ણ રીતે છે પણ સાથે જ નથી પણ.
મૃગતૃષ્ણામ્બુભરવદ્ દ્વિચન્દ્રવ્યોમવર્ણવત્ । સમ્પન્નાનિ ન સત્યાનિ સત્યાન્ય્ અપ્ય્ અનુભૂતિતઃ
મૃગતૃષ્ણામાં પાણી કે આકાશમાં બે ચાંદ જોવા મળે એમ, આ બધું દેખાય છે પણ ખરેખર નથી; જે અનુભવાય છે એ પણ સાચું નથી.
ચિત્સઙ્કલ્પનભસ્ય્ એવ ભાસમાનાનિ ભૂરિશઃ । વાસનાવાતનુન્નાનિ વિનુન્નાન્ય્ આત્મચેષ્ટિતૈઃ
આ બધું અનંત વસ્તુઓ માત્ર ચેતના અને કલ્પનાના આકાશમાં જ ઝળહળે છે; વાસનાના પવનથી હલનચલન પામે છે અને આત્માની ક્રિયાથી ઉથલપાથલ થાય છે.
સુરાસુરાદિમષકાન્ય્ આકાશોડુમ્બરદ્રુમે । ફલાનિ રસપૂર્ણાનિ ઘૂર્ણમાનાનિ મારુતૈઃ
દેવો, દાનવો, નાના જીવ, આકાશ અને આકાશમાં ઊગેલો ઉડુંબર વૃક્ષ—આ બધાં રસથી ભરેલા ફળો પવનના ઝોકે હલનચલન કરે છે.
અભિજાતસ્વભાવસ્ય સર્વારમ્ભકરસ્ય ચ । શુદ્ધચિત્તત્ત્વબાલસ્ય સઙ્કલ્પનગરાણિ ખે
જેનો સ્વભાવ જન્મથી શુદ્ધ છે, જે બધાં કાર્યોનો મૂળ છે અને જેનું મન પણ શુદ્ધ છે, તેના માટે કલ્પનાના શહેરો આકાશમાં ઉભાં થાય છે.
ત્વમ્ અહં સ ઇદં ચેતિ ધિયાચલદૃઢાન્ય્ અલમ્ । સમ્પન્નાન્ય્ અર્કદીપ્ત્યેવ પઙ્કક્રીડનકાનિ ચ
'હું', 'તું', 'એ', 'આ' જેવી મજબૂત કલ્પનાઓ મનમાં પાયાં વટાવી જાય છે, જેમ કે કાદવમાં રમતાં રમકડાં પર સૂર્યપ્રકાશ પડે છે.
ધૃતાનિ રસશાલિન્યા નિયત્યા નિત્યતૃપ્તયા । વનાન્ય્ ઉગ્રફલાનીવ વસન્તરસલેખયા
આ બધું કાયમ સંતોષ આપતી અને રસથી ભરેલી નિયતિના બળથી ટકેલું છે, જેમ કે વસંતના રસથી પોષાયેલા અને ભારે ફળોથી ભરેલા જંગલો.
મહાકર્તૄણ્ય્ અકર્તૄણિ ન કૃતાન્ય્ એવ ખાનિ ચ । સ્વયંસમ્પન્નરૂપાણિ ચિદ્વ્યોમ્નૈવ કૃતાનિ ચ
મહાન કાર્યો, અકાર્ય અને જે કરવામાં આવ્યા નથી, તેમજ ખાલી જગ્યા — આ બધું જ ચેતનાના આકાશમાં સ્વયં પ્રગટ થયેલા સ્વરૂપો છે.
પરમાર્થમયાન્ય્ એવ તદન્યત્વોદિતાનિ ચ । અલબ્ધાન્ય્ એવ લબ્ધાનિ સદાસન્ત્ય્ એવ સન્તિ ચ
આ બધું સત્ય સ્વરૂપથી જ બનેલું છે, ભલે આપણે તેને અલગ કહીયે; જે મળ્યું નથી તે મળ્યું છે, જે હંમેશા નથી તે પણ અસ્તિત્વમાં છે.
ચતુર્દશદશૈકાદિવિધભૂતગણાનિ ચ । પુનસ્ તાન્ય્ એવ તાન્ય્ અન્તર્ અન્યાન્ય્ અન્યાન્ય્ અથો બહિઃ
ચૌદ, દસ, એક વગેરે વિવિધ જીવ સમૂહો — એ જ અંદર છે, બીજાં બહાર છે, અને બીજાં બીજે ક્યાંક છે.
નરકસ્વર્ગપાતાલબન્ધુમિત્રમયાન્ય્ અપિ । મહારમ્ભમયાન્ય્ એવ શૂન્યાનિ પરમાર્થતઃ
નરક, સ્વર્ગ, પાતાળ, સંબંધ અને મિત્રતા જેવાં જે દેખાય છે, તે બધું મહાન લાગતું હોવા છતાં પરમ સત્યમાં તો ખાલી જ છે.
ક્ષીરામ્બુધેર્ જલાનીવ સ્નેહસારાણિ સર્વતઃ । તરઙ્ગભઙ્ગુરાણ્ય્ અન્તર્ બહિશ્ ચાવૃત્તિમન્તિ ચ
દૂધના દરિયામાં જેમ પાણીના ટીપાં બધે જ રસથી ભરેલા હોય છે, એમ એ તરંગો અંદરથી અને બહારથી નાજુક છે અને સતત ફરી ફરીને આવે છે.
આભાસમાત્રરૂપાણિ તેજાંસ્ય્ આત્મવિવસ્વતઃ । જાતાનીવ સ્વતસ્ તાનિ સ્પન્દનાનિ નભસ્વતઃ
એ માત્ર દેખાવ છે, આત્મા-સૂર્યની તેજસ્વી ઝાંખી છે; જાણે પોતે પોતેથી જ જન્મે છે, આકાશમાં થતી લહેર જેવી.
વૃક્ષરૂપાણિ પત્ત્રાણાં બુદ્ધ્યહઙ્કારચેતસામ્ । અસતામ્ અપ્ય્ અસન્ત્ય્ એવ સ્વપ્નો ઽન્યસ્થો નૃણામ્ ઇવ
બુદ્ધિ, અહંકાર અને મન, જાણે પાન માટે વૃક્ષ હોય એમ છે; ભલે એ અસત્ય હોય, છતાં સ્વપ્ન જેવું છે—જેમ માણસને બીજે ક્યાંક સ્વપ્ન દેખાય છે.
પુરાણવેદસિદ્ધાન્તકલ્પનાતલ્પપાલિષુ । ઘનનિદ્રાણિ સુપ્તાનિ બિભ્રન્તિ શવતામ્ ઇવ
પુરાતન અને વેદના સિદ્ધાંતો અને કલ્પનાઓની નાની ટોપલીઓમાં, એ ઊંઘમાં ગરકાવ રહે છે, જાણે મૃતદેહ માટે ઊંઘ હોય એમ.
પરમાર્થમહારણ્યે ચિદ્ગન્ધર્વકૃતાણિ ખે । સૂર્યદીપકદીપ્તીનિ ગૃહાણિ ગહનાન્ય્ અતિ
પરમાર્થના વિશાળ જંગલમાં, આકાશમાં ચિદગંધર્વોએ બનાવેલા અદભુત મહેલો હતા, જે સૂર્ય અને દીવા જેવી તેજસ્વી રોશનીથી ઝગમગતા અને ખૂબ જ ઘન અને ગૂઢ હતા.
પ્રજાયમાનાનિ નભસ્ય્ અનન્તે વિશીર્યમાણાનિ ચ નિર્નિમિત્તમ્ । તદા ત્વ્ અહં તૈમિરિકાક્ષદૃષ્ટકેશોણ્ડુકાનીવ જગન્ત્ય્ અપશ્યમ્
આ મહેલો અનંત આકાશમાં ઉત્પન્ન થતા અને પછી કોઈ કારણ વિના વિખેરાઈ જતા. એ સમયે, મારી આંખો અંધ માણસ જેવી ધૂંધળી હતી, અને હું આખા જગતને વાળના ગોળા જેવું જ જોઈ રહ્યો હતો.
તતો ઽહમ્ અભિતો ભ્રાન્તસ્ તાદૃશḫ પ્રવિચારયન્ । બહુકાલમ્ અસંરુદ્ધસંવિદાકાશતાં ગતઃ
પછી હું ચારે બાજુ ફરી રહ્યો હતો અને આવી રીતે વિચારી રહ્યો હતો; લાંબા સમય સુધી, મારી ચેતના અવરોધ વિના, આકાશ જેવી વિશાળ અને મુક્ત બની ગઈ.
શબ્દં પશ્ચાત્ તમ્ અશ્રૌષમ્ અહં વીણાસ્વનોપમમ્ । ક્રમાત્ સ્ફુટપદં જાતં તત આર્યાત્વમ્ આગતમ્
પછી મેં એક અવાજ સાંભળ્યો, જે વીણા જેવી મીઠી ધ્વનિ જેવો લાગતો હતો; ધીમે ધીમે એ અવાજ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં બદલાયો, અને એમાંથી ઉન્નતતા પ્રગટ થઈ.
શબ્દદેશપતદ્દૃષ્ટિર્ દૃષ્ટવાન્ વનિતામ્ અહમ્ । પાર્શ્વે કનકનિષ્ષ્યન્દપ્રભયા ભાસિતામ્બરામ્
શબ્દ આવતો હતો તે દિશામાં જોયું તો મેં એક સ્ત્રીને જોયી, જેના બાજુએથી વહેતા સોનાની ઝાંખીથી તેના કપડાં ઝગમગી રહ્યા હતા.
આલોલમાલ્યવસનામ્ અલકાકુલલોચનામ્ । લોલધમ્મિલ્લવલનામ્ અન્યાં શ્રિયમ્ ઇવાગતામ્
તેના માથા ઉપરના વાળ બિખરાયેલા અને આંખો ચંચળ હતી, ગળામાં હાર અને શરીરે હલનચલન કરતા વસ્ત્રો પહેરેલા, વાળ લહેરાતા—એ આવી હોય એવી લાગતી હતી જાણે નવી જ આવી હોય એવી લક્ષ્મી.
કાન્તકાઞ્ચનગૌરાઙ્ગીમ્ અઙ્ગસ્થનવયૌવનામ્ । વનદેવીમ્ ઇવામોદિસર્વાવયવસુન્દરીમ્
તેના અંગો ચમકતા સોનાની જેમ પીળા અને કાંતિમય હતા, શરીર યુવાન અને ભરપૂર હતું, દરેક અંગ સુંદર અને આનંદ છલકાવતો, જાણે કોઈ વનદેવી હોય.
સા પૂર્ણચન્દ્રવદના પુષ્પપ્રકરહાસિની । યૌવનોદ્દામવદના પક્ષ્મલેક્ષણશાલિની
તેનું ચહેરું પૂર્ણચંદ્ર જેવું ગોળ અને તેજસ્વી, ફૂલોની વણથી હસતી, યુવાનીની ઉમંગથી ભરપૂર, અને આંખો લાંબા પાંપણોથી શોભતી હતી.
આકાશકોશસદના શશાઙ્કકરસુન્દરી । મુક્તાકલાપરચના કાન્તા મદનુસારિણી
જેનું નિવાસ આકાશના ગર્ભમાં છે, જેના રૂપ ચાંદનીની કિરણો જેવી સુંદર છે, જે મોતીની માળાઓથી શોભાયમાન છે, એવી મારી પ્રિય મને અનુસરી રહી હતી.
સ્વરેણ મધુરેણેમામ્ આર્યામ્ આર્યવિલાસિની । પપાઠાકઠિનં વામા મત્પાર્શ્વે મૃદુહાસિની
મીઠા સ્વરે, આ ઉદાર અને સૌમ્ય સ્ત્રીએ, મારી બાજુએ હળવી સ્મિત સાથે, થોડું કઠોરપણું ધરાવતાં ગંભીર શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.
અસદુદિતરિક્તચેતનસંસૃતિમૃગસરિતિ મુહ્યમાનાનામ્ । અવલમ્બનતટવિટપિનમ્ અભિનૌમિ ભવન્તમ્ એવ મુને
હે મુનિ, જે લોકો અસત્ય અને ખાલી મનથી સંસારના પ્રવાહમાં ભટકી રહ્યા છે, એમના માટે તટપર આશ્રયરૂપ વૃક્ષ જેવો તમે છો, એવાં તમને હું વંદન કરું છું.
ઇત્ય્ આકર્ણ્યાહમ્ આલોક્ય તાં ચારુવચનસ્વનામ્ । લલનેયં કિમ્ અનયેત્ય્ અનાદૃત્યૈવ તાં ગતઃ
આ સાંભળીને અને એની મોહક વાણી જોઈને, મેં વિચાર્યું—'આ સ્ત્રી કોણ છે?' અને એને અવગણીને ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
તતો જગદ્વૃન્દમયીં માયાં સમ્પ્રેક્ષ્ય વિસ્મિતઃ । અનાદૃત્યૈવ તાં વ્યોમ્નિ વિહર્તુમ્ અહમ્ ઉદ્યતઃ
પછી જ્યારે મેં જગતની અનેક ભ્રમરૂપ માયાને જોઈ, ત્યારે હું આશ્ચર્યચકિત થયો. પણ એ બધું અવગણીને, હું આકાશમાં વિહાર કરવા માટે તૈયાર થયો.
તતસ્ તાં તત્કૃતાં ચિન્તામ્ અલમ્ ઉત્સૃજ્ય ખે સ્થિતામ્ । જગન્માયાં કલયિતું વ્યોમાત્માહં પ્રવૃત્તવાન્
પછી, એ માયાએ જે વિચાર ઊભો કર્યો હતો, તેને પણ છોડી, જે આકાશમાં જ હતો, હું, જેનું સ્વરૂપ પોતે આકાશ છે, એ જગતની માયાને વિચારી જોવા લાગ્યો.