તતસ્ તેન સ્વભાવેન ભૂતવ્યોમૈકતામ્ અહમ્ । સમ્પ્રયાતો ઽમ્બુનેવામ્બુ સૌરભં સૌરભેણ વા
પછી એ જ સ્વભાવથી, હું ભૂતાકાશ સાથે એકરૂપ થઈ ગયો, જેમ પાણી પાણીમાં ભળી જાય છે કે સુગંધ સુગંધમાં.
સમ્પન્નો ઽથ મહાકાશો વ્યાપ્ય્ અનન્તો ઽથ સર્વગઃ । અનાકારો ઽપ્ય્ અનાધારસ્ સર્વાર્થાધારતાં ગતઃ
પછી હું મહાકાશ બની ગયો, સર્વત્ર વ્યાપક, અનંત અને સર્વવ્યાપી; સ્વરૂપ વિના અને આધાર વિના હોવા છતાં, હું સર્વના આધારરૂપ બની ગયો.
યાવત્ ત્રૈલોક્યવૃન્દાનિ સંસારાણાં શતાનિ ચ । તત્ર બ્રહ્માણ્ડલક્ષાણિ પશ્યામ્ય્ અગણિતાન્ય્ અપિ
જેટલા ત્રણ લોકનાં જૂથો છે અને જેટલી સંસારમાંની અઢળક ગતિઓ છે, ત્યાં હું અનગણિત બ્રહ્માંડોને, ગણતરીથી પણ બહાર એવા બ્રહ્માંડોને જોઈ રહ્યો છું.
પરસ્પરમ્ અદૃષ્ટાનિ મિથẖ ખાન્ય્ અમલાનિ ચ । નાનાચારવિચારાણિ શૂન્યાન્ય્ એવ પરસ્પરમ્
આ બધા એકબીજાને દેખાતા નથી, એકબીજાથી અલગ છે, પવિત્ર છે અને એકબીજાના વિચારો કે રીતભાતથી ખાલી છે, દરેક માટે બીજું શૂન્ય જ છે.
સ્વપ્નરૂપાણિ સુપ્તાનાં તુલ્યકાલં નૃણામ્ ઇવ । મહારમ્ભાણ્ય્ અદૃષ્ટાનિ શૂન્યાનિ ચ પરસ્પરમ્
જેમ ઊંઘેલા માણસોને સ્વપ્નરૂપો એકસાથે પણ અલગ-અલગ અનુભવાય છે, એમ જ આ મહાન પ્રવૃત્તિઓ પણ એકબીજાને અદૃશ્ય અને શૂન્ય જ લાગે છે.
જાયમાનાનિ નશ્યન્તિ વર્ધમાનાનિ ભૂરિશઃ । વર્તમાનાન્ય્ અતીતાનિ ભવિષ્યન્તિ ચ સર્વશઃ
આ બધું સતત જન્મે છે અને નાશ પામે છે, ઘણું વધતું પણ જાય છે; જે છે, જે ગયું છે અને જે આવશે, એ બધું જ દરેક રીતે અહીં છે.
અનેકચિત્તજાતાનિ મહાભિત્તીનિ ખાનિ ચ । મનસ્ય્ એવોગ્રરાજ્યાનિ કૃતાનિ વિવિધૈર્ જનૈઃ
વિવિધ લોકો પોતાના મનમાં જ અનેક પ્રકારની દુનિયાઓ, મોટી દીવાલો અને ખાડાઓ ઊભી કરે છે, અને મનમાં જ ભારે રાજ પણ સ્થાપે છે.
નિરાવરણરૂપાણિ તથૈકાવરણાનિ ચ । પઞ્ચાવરણરૂપાણિ ષડેકાવરણાનિ ચ
કેટલાંક મનમાં કોઈ આવરણ નથી, કેટલાંકમાં એક આવરણ છે, કેટલાંકમાં પાંચ આવરણ છે અને કેટલાંકમાં છ આવરણ છે.
દશાવરણચિત્રાણિ ષોડશાવરણાનિ ચ । ચતુર્વિંશત્યાવૃતીનિ ષટ્ત્રિંશત્યાવૃતીનિ ચ
કેટલાંક મનમાં દસ આવરણો છે, કેટલાંકમાં સોળ આવરણો છે, કેટલાંકમાં ચોવીસ આવરણો છે અને કેટલાંકમાં છત્રીસ આવરણો છે.
શૂન્યાનિ ભૂતપૂર્ણાનિ પઞ્ચભૂતમયાનિ ચ । એકપૃથ્વ્યાદિભૂતાનિ ચતુષ્પૃથ્વ્યાદિકાનિ ચ
કેટલાંક મન ખાલી છે, કેટલાંકમાં તત્વોથી ભરેલા છે, કેટલાંક પાંચ તત્વોથી બનેલા છે, કેટલાંક માત્ર પૃથ્વી તત્વથી બનેલા છે અને કેટલાંક ચાર પૃથ્વી તત્વથી બનેલા છે.
ત્રિપૃથ્વ્યાદીનિ ચાન્યાનિ દ્વિપૃથ્વ્યાદીન્ય્ અથાપિ ચ । તથા સપ્તમહાભૂતાન્ય્ એકજાતિમયાનિ ચ
કેટલાંક લોકોમાં ત્રણ પ્રકારની પૃથ્વી તત્વો હોય છે, તો ક્યાંક બે પ્રકારની પૃથ્વી તત્વો હોય છે. એ જ રીતે, સાત મહાન તત્વો છે, જે દરેક પોતપોતાની જાતિમાં બનેલા છે.
ત્વાદૃશાનુભવાભોગવિરુદ્ધાનીદૃશાનિ તુ । તથા નિત્યાન્ધકારાણિ સૂર્યાદિરહિતાનિ ચ
કેટલાંક લોક એવા છે, જે તમારા અનુભવ અને આનંદથી બિલકુલ જુદા છે. અને ક્યાંક તો સૂર્ય વગેરે વિના હંમેશા અંધકાર છવાયેલો રહે છે.
તથા મીલિતસર્ગાણિ એકનાથાવૃતાનિ ચ । વિલક્ષણપ્રજેશાનિ વિચિત્રાચારવન્તિ ચ
કેટલાંક લોક એવા છે, જ્યાં સર્જન બંધ થયેલું છે, ક્યાંક એકજ સ્વામીથી ઘેરાયેલા છે, ક્યાંક અલગ અલગ પ્રજાપતિઓ છે, અને ક્યાંક વિવિધ રીતભાત અને વ્યવહાર જોવા મળે છે.
જાત્યન્ધપારમ્પર્યેણ સઙ્કેતાચારવન્તિ ચ । તથા નિત્યપ્રકાશાનિ જ્વલિતાગ્નિમયાનિ ચ
કેટલાંક લોકમાં પેઢી દર પેઢી અંધત્વ જોવા મળે છે, ક્યાંક લોકો માત્ર સંકેત અને રીતરિવાજથી ચાલે છે. એ જ રીતે, ક્યાંક હંમેશા પ્રકાશ રહે છે અને બધું જ પ્રજ્વલિત અગ્નિથી બનેલું છે.
તથા જલૈકપૂર્ણાનિ પવનૈકાત્મકાનિ ચ । સ્તબ્ધાનિ પરમાકાશે વહન્તિ ચ તથાનિશમ્
જેમ પાણીથી ભરેલા પાત્રો અને હવામાંથી બનેલા પાત્રો સર્વોચ્ચ આકાશમાં સ્થિર રહે છે, એ જ રીતે આ બધા લોક દિવસ-રાત અડગ રહે છે.
જાયમાનાનિ પુષ્યન્તિ પરિપુષ્ટાનિ ચાભિતઃ । તિર્યગ્ ગચ્છન્તિ ચાન્યાનિ મૂકસર્ગમયાન્ય્ અપિ
કેટલાક લોક જન્મે છે અને વિકસે છે, કેટલાક સર્વત્ર પુર્ણપણે વિકસેલા છે; કેટલાક બાજુ તરફ ચાલે છે, અને કેટલાક મૌન સર્જનોથી બનેલા છે.
દેવમાત્રૈકસર્ગાણિ નરમાત્રમયાનિ ચ । દૈત્યવૃન્દમયાન્ય્ એવ ક્રિમિનિર્વિવરાણિ ચ
કેટલાક લોક માત્ર દેવોથી બનેલા છે, કેટલાક માત્ર મનુષ્યોમાંથી બનેલા છે, કેટલાક અસુરોના સમૂહથી બનેલા છે અને કેટલાક તો જીવજંતુઓના બિલ જેવા છે.
અન્તર્ અન્તસ્ તદન્તશ્ ચ સ્વકોશેષ્વ્ અણુકં પ્રતિ । જાતાનિ જાયમાનાનિ કદલીદલપીઠવત્
દરેક નાનાં કોષમાં, અંદરથી અંદર અને મધ્યમાં, પોતાના આવરણમાં, લોક કદલીના ડાંગરની જેમ જન્મે છે અને જન્મી રહ્યા છે.
પરસ્પરમ્ અદૃષ્ટાનિ નાનુભૂતાનિ વૈ મિથઃ । સૈનિકસ્વપ્નજાલાનિ જાતાનીવ મહાન્ત્ય્ અપિ
એકબીજાને દેખાતા નથી, એકબીજાનો અનુભવ પણ નથી થતો, જેમ સ્વપ્નમાં ઊભી થતી મોટી મોટી સૈનિક સેના એકબીજાને જોઈ શકતી નથી.
વિવિધાન્ય્ અપ્ય્ અનન્તાનિ સ્વચ્છાકાશાત્મકાન્ય્ અલમ્ । અન્યોઽન્યમ્ અન્યવૃત્તીનિ ન મિથો ઽન્યસ્થિતીનિ ચ
અનંત અને વિવિધ પ્રકારના અનેક લોક છે, જે બધા સ્વચ્છ આકાશ જેવા સ્વરૂપ ધરાવે છે; દરેકનું પોતાનું અલગ ચાલ છે, અને એ બીજાની સ્થિતિ કે અસ્તિત્વમાં ભાગીદાર નથી.
મિથશ્ ચાન્યાન્યશાસ્ત્રાણિ મિથો ઽનન્તાનિ યાનિ ચ । અન્યાન્યસન્નિવેશાનિ મિથો ઽન્યાન્યાનિ યાનિ ચ
તેમના શાસ્ત્રો એકબીજાથી જુદા છે અને સંખ્યામાં અનંત છે; તેમનો બંધારણ પણ અલગ છે અને દરેક બીજાથી ભિન્ન છે.
અન્યોઽન્યં પરલોકાનિ મિથસ્ સિદ્ધપુરાણિ ચ । અન્યાદૃશમહાભૂતાન્ય્ અન્યાદૃક્ષગિરીણિ ચ
તેમના પરલોકો પણ એકબીજાથી અલગ છે, તેમ જ સિદ્ધ લોકોના શહેરો પણ જુદા જુદા છે; તેમના મહાભૂત અને પર્વતો પણ એકબીજાથી અલગ પ્રકારના છે.
ત્વાદૃશાનુભવેહાનામ્ અગમ્યાન્ય્ આતતાનિ ચ । અસમઞ્જસરૂપાણિ કથ્યમાનાનિ માદૃશૈઃ
તમારા જેવાં અનુભવો તો સામાન્ય લોકો માટે દૂર અને અપ્રાપ્ય છે; અને મારા જેવા લોકો એનું વર્ણન કરે ત્યારે એ વાતો ગૂંચવાયેલી અને બેસી ન આવતી લાગે છે.
અણુવત્ પ્રોહ્યમાનાનિ ચિદાદિત્યાંશુમણ્ડલે । પરમાર્થશ્રિયો વ્યોમ્નિ રશ્મિજાલાનિ કુણ્ડલે
એ અનુભવો એટલા સૂક્ષ્મ છે કે જાણે ચેતનાના સૂર્યમંડળમાં અણુઓની જેમ વિખેરાઈ જાય છે, અને પરમ સત્યના આકાશમાં તેજના વર્તુળો જેવાં દેખાય છે.
કાનિચિત્ તાનિ તાન્ય્ એવ ભૂત્વા ભૂત્વા ભવન્ત્ય્ અલમ્ । કાનિચિત્ તાદૃશાન્ય્ એવ જાતાનિ વનપર્ણવત્
કેટલાક અનુભવો વારંવાર ઊભા થાય છે અને અદૃશ્ય થઈ જાય છે; જ્યારે કેટલાક તો જંગલના પાનાં જેવાં છે — જેમ છે તેમ જ દેખાય છે.
અન્યાન્ય્ અત્રાર્ધસદૃશાન્ય્ અન્યાનિ સદૃશાન્ય્ અપિ । કઞ્ચિત્ કાલં સુસદૃશાન્ય્ અન્યાન્ય્ અનઘ કાનિચિત્
અહીં કેટલાક અનુભવો ભાગ્યે જ સરખા લાગે છે, કેટલાક તો બિલકુલ સરખા હોય છે; હે નિર્દોષ, કેટલાક થોડો સમય માટે ખૂબ જ મળતા આવે છે, અને કેટલાક તો બહુ જ ઓછી વાર માટે જ આવાં હોય છે.
અન્યાન્ય્ અજ્ઞાતકાલાનિ યદૃચ્છાવશતસ્ સ્વયમ્ । જાયમાનાનિ પુષ્યન્તિ સુસ્થિરાણિ સ્થિતાનિ ચ
કેટલાક અજ્ઞાત સમયમાં, સહેજપણે અને પોતાની ઈચ્છાથી જ ઉત્પન્ન થાય છે; એ વધે છે અને દૃઢપણે સ્થિર રહે છે.
ફલાનિ તાન્ય્ અનન્તાનિ પરમાર્થમહાતરોઃ । અનન્યાન્ય્ એવ ચાન્યાનિ તન્મયાન્ય્ એવ વૈ તતઃ
આ બધું પરમ સત્યના મહાન વૃક્ષના અનંત ફળો છે; તેમાંનાં કેટલાક અલગ છે, કેટલાક અલગ નથી અને કેટલાક તો એ વૃક્ષના સ્વરૂપમાં જ છે.
કાનિચિત્ સ્વલ્પકલ્પાનિ દીર્ઘકલ્પાનિ કાનિચિત્ । અન્યાન્ય્ અનિયતં ભૂરિ નિયતં ભૂરિ કાનિચિત્
કેટલાક થોડા સમય માટે રહે છે, કેટલાક લાંબા સમય સુધી ટકે છે; કેટલાક ઘણાં છે અને અનિશ્ચિત છે, કેટલાક ઘણાં છે પણ નિશ્ચિત છે.
તાનિ શૂન્યત્વજાલાનિ પરમાકાશકોશકે । અપરિજ્ઞાતકાલાનિ દૃઢાન્ય્ અજ્ઞાતદોષકે
આ બધું પરમ આકાશના આવરણમાં ખાલીપાનાં જાળ છે; એ ક્યારે ઉત્પન્ન થાય છે એ અજ્ઞાત છે, દૃઢ છે અને એમાંના દોષ પણ અજાણ્યા છે.