ઉદ્યન્નાદમહાસિંહવિદારકરણોદ્ભટમ્ । વનેભમદનિષ્ષ્યન્દગન્ધોદ્ગર્જજ્જયદ્વિપમ્
મહાસિંહો ગર્જના કરતા ઊભા થયા, ભયાનક અને ફાડનાર, અને જંગલના વિજયી હાથીઓના કપાળમાંથી સુગંધિત રસ વહેતો હતો અને તેઓ ગર્જના કરતા હતા.
વિમાનરથસઙ્ઘટ્ટચક્રચીત્કારપીવરમ્ । મૌલિરત્નઘનોદ્દ્યોતભગ્નધૂલિતમઃપટમ્
વિમાન અને રથોના ટકરાવ અને ચકરાંના ચીસભર્યા અવાજોથી આખું વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું, રાજમુકુટના તેજથી ધૂળ અને અંધકાર દૂર થઈ ગયો.
તત્ર ગન્ધદ્વિપવરે કૃતપાર્થિવમન્દિરે । રક્ષિતે દૃપ્તસામન્તૈર્ આરૂઢૌ નૃપદમ્પતી
ત્યાં, ભવ્ય હાથી પર બનેલ મહેલમાં, ગર્વીલા સેનાપતિઓ દ્વારા રક્ષિત, રાજા અને રાણી ચઢ્યા.
તતશ્ શિખિધ્વજો રાજા મહિષ્યા સમમ્ ઇષ્ટયા । પદાતિરથસમ્બાધં કર્ષન્ન્ અતિબલો બલમ્
પછી શિખિધ્વજ રાજા પોતાની પ્રિય રાણી સાથે, પગદળ અને રથોથી ભરેલી પોતાની શક્તિશાળી સેના આગળ લઈ ગયા.
ચચાલાચલચાલિન્યા સેનયા રભસેનયા । ભિનન્ત્યા તરસા શૈલાન્ વાત્યયેવાશુ તોયદાન્
તેમની દ્રઢ અને ઝડપી સેના ચાલતી પર્વત જેવી આગળ વધતી હતી, વાવાઝોડું જેમ વાદળોને તોડી નાખે એમ, તે જોરથી અવરોધો તોડી રહી હતી.
તસ્માન્ મહેન્દ્રશૈલેન્દ્રાચ્ ચલિતસ્ સ મહીપતિઃ । પથિ પશ્યન્ ગિરીન્ દેશાન્ નદીર્ ગ્રામાન્ સજઙ્ગલાન્
એ રીતે મહેન્દ્ર પર્વત પરથી તે રાજા નીકળી પડ્યા અને રસ્તામાં પહાડો, પ્રદેશો, નદીઓ, ગામો અને જંગલો જોઈને આગળ વધ્યા.
દર્શયંશ્ ચ પ્રિયાયાસ્ તમ્ આત્મવૃત્તાન્તસઞ્ચયમ્ । પ્રાપાલ્પેનૈવ કાલેન સ્વાં પુરીં સ્વર્ગશોભનામ્
પછી તેણે પોતાના જીવનના અનુભવો પોતાની પ્રિયાને બતાવ્યા અને થોડા જ સમયમાં સ્વર્ગ જેવી તેજસ્વી પોતાની નગરીમાં પહોંચી ગયો.
તત્ર તે તસ્ય સામન્તાસ્ તદાગમનમ્ આદૃતાઃ । વિવિદુર્ જયશબ્દેન નિર્જગ્મુશ્ ચોદિતાશયાઃ
ત્યાં તેના આગમનથી રાજના સામંતો ખૂબ ખુશ થયા, તેમણે વિજયના નાદથી તેનું સ્વાગત કર્યું અને ઉત્સાહભેર બહાર આવ્યા.
એકતાં સમ્પ્રયાતેન તારતૂર્યનિનાદિના । બલદ્વયેન તેનાસૌ વિવેશ નગરં નૃપઃ
બંને સેના સાથે અને તુરી-નગારા જેવા વાદ્યોના એકસાથે વાગતા ધ્વનિ સાથે એ રાજા શહેરમાં પ્રવેશ્યો.
લાજપુષ્પાઞ્જલિવ્રાતૈર્ આવૃષ્ટઃ પૌરયોષિતામ્ । વણિઙ્માર્ગગતો ઽપશ્યત્ પુરં પરમભૂષિતમ્
શહેરની સ્ત્રીઓએ લાજ અને ફૂલોની મુઠીઓ વરસાવી, વેપારીઓની ગલીમાંથી પસાર થતો એ રાજા સુંદર રીતે શણગારેલી પોતાની નગરીને જોયું.
પતાકાધ્વજસમ્બાધં મુક્તાજાલમનોરમમ્ । નૃત્તગીતપરસ્ત્રીકં સ્વર્ગં ભૂમાવ્ ઇવ ચ્યુતમ્
પતાકાઓ અને ધ્વજોથી ભરેલું, મુક્તાની માળાઓથી શોભાયમાન, નૃત્ય-ગાન અને વિલાસિ સ્ત્રીઓથી રમણિય, એવું લાગતું હતું કે જાણે સ્વર્ગ જ ધરતી પર આવી પડ્યું હોય.
પ્રવિશ્યાથ ગૃહં તૈસ્ તૈસ્ સંયુતં નૃપમઙ્ગલૈઃ । સમ્યક્ સમ્માનયામ્ આસ પ્રણતં પ્રકૃતિવ્રજમ્
પછી, રાજાશ્રયના શુભ ચિહ્નોથી સજ્જ પોતાના મહેલમાં પ્રવેશીને, રાજાએ નમન કરનારા પ્રજાજનોને યોગ્ય સન્માન આપ્યો.
પુરોત્સવં ભૃશં કૃત્વા દિનસપ્તકમ્ ઉત્તમમ્ । અકરોદ્ રાજકાર્યાણિ માનિતાન્તઃપુરો નૃપઃ
સાત શ્રેષ્ઠ દિવસો સુધી ભવ્ય ઉત્સવ ઉજવીને, રાજાએ અંતઃપુરમાં સન્માન પામી, રાજકાજના કામો સંભાળ્યા.
દશવર્ષસહસ્રાણિ રાજ્યં કૃત્વા મહીતલે । સહ ચૂડાલયા રાજા વિરતો દેહધારણાત્
દસ હજાર વર્ષ સુધી ચૂડાલા સાથે ધરતી પર રાજ કર્યું પછી, રાજાએ શરીરધારણનો ત્યાગ કર્યો.
દેહમ્ ઉત્સૃજ્ય નિર્વાણમ્ અસ્નેહ ઇવ દીપકઃ । અપુનર્જન્મને રામ જગામેતિ મહામતિઃ
શરીર છોડીને, મહાન બુદ્ધિવાળા મનુષ્યે મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી લે છે, જેમ તેલ વિના દીવો બુઝાઈ જાય છે તેમ, હે રામ, અને પછી ફરી જન્મ લેતો નથી.
દશવર્ષસહસ્રાણિ સમદૃષ્ટિતયા તયા । રાજ્યં તથાનુશિષ્યાસૌ નિર્વાણપદમ્ આપ્તવાન્
એ મહાન પુરુષે સમદૃષ્ટિ રાખીને દસ હજાર વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું અને પછી મુક્તિનું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું.
વિગતભયવિષાદો માનમાત્સર્યમુક્તઃ પ્રકૃતસહજકર્મા સક્તનીરાગબુદ્ધિઃ । ઇતિ સ સુસમદૃષ્ટિર્ મૃત્યુમ્ આર્યો ઽથ જિત્વા દશશિશિરસહસ્રાણ્ય્ એકરાજ્યં ચકાર
જેને ડર કે દુઃખ નહોતું, માન કે ઈર્ષ્યા નહોતી, જે સ્વભાવ પ્રમાણે જ કામ કરતો, અને જેના મનમાં કોઈ આસક્તિ નહોતી, એવા સમદૃષ્ટિવાળા મહાન પુરુષે મૃત્યુને જીત્યો અને દસ હજાર વર્ષ સુધી એક રાજ્ય પર શાસન કર્યું.
ભુક્ત્વા ભોગાન્ અનન્તાન્ ભુવિ સકલમહી પાલચૂડામણિત્વે સ્થિત્વા વૈ દીર્ઘકાલં પરમ્ અમૃતપદં પ્રાપ્તવાંસ્ તદ્ યથૈષઃ । એવં રામાગતં ત્વં પ્રકૃતમ્ અનુસરન્ કાર્યજાતં વિશોકસ્ તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ સ્વયત્નાત્ પ્રસભમ્ અનુભવન્ ભોગમોક્ષાગ્ર્યલક્ષ્મીમ્
એ મહાન પુરુષે ધરતી પર અનંત સુખો ભોગવ્યા, લાંબા સમય સુધી સમગ્ર ધરતીના રાજમુકુટ ધારણ કર્યો અને પછી પરમ અમરપદ પ્રાપ્ત કર્યું. એ જ રીતે, હે રામ, તું પણ આ ઉદાહરણ અનુસર, નિર્વિઘ્નપણે તારા કર્તવ્યો કર, ઉઠ, અને તારા પોતાના પ્રયત્નથી ભોગ અને મુક્તિ બંનેનું શ્રેષ્ઠ ફળ નિર્ભયપણે અનુભવી.
એતત્ તે સર્વમ્ આખ્યાતં શિખિધ્વજકથાનકમ્ । અનેન ગચ્છ માર્ગેણ ન કદાચન ખિદ્યસે
શિખિધ્વજની આખી વાર્તા મેં તને કહી દીધી છે. હવે આ માર્ગે ચાલજે, તો ક્યારેય દુઃખ નહીં થાય.
એતાં દૃષ્ટિમ્ અવષ્ટભ્ય રાઘવાઘવિઘાતિનીમ્ । નિત્યં નીરાગયા બુદ્ધ્યા તિષ્ઠાવષ્ટબ્ધતત્પદઃ
રાઘવ, પાપના દુઃખ દૂર કરનારી આ દૃષ્ટિ હંમેશાં મનમાં રાખજે અને નિરલિપ્ત બુદ્ધિથી એ સ્થિતિમાં સ્થિર રહીને જીવજે.
યથા શિખિધ્વજો રાજ્યં કૃતવાન્ એવમ્ ઈદૃશઃ । રામ વ્યવહરન્ રાજ્યે ભોગમોક્ષમયો ભવ
જેમ શિખિધ્વજે રાજ્ય સંભાળ્યું, એમ જ રામ, તું પણ તારા રાજ્યમાં યોગ્ય રીતે વર્તજે અને ભોગ તથા મુક્તિ બંનેને એકસાથે જીવી લે.
શિખિધ્વજક્રમેણૈવ યથા બોધમ્ અવાપ્તવાન્ । કચો બૃહસ્પતેઃ પુત્રસ્ તથા બુધ્યસ્વ રાઘવ
શિખિધ્વજના માર્ગે ચાલીને જેમ બૃહસ્પતિપુત્ર કચએ જ્ઞાન મેળવ્યું, એમ જ રાઘવ, તું પણ એ રીતે સમજજે.
બૃહસ્પતેર્ ભગવતઃ પુત્રો ઽસૌ ભગવાન્ કચઃ । યથા પ્રબુદ્ધો ભગવન્ સમાસેન તથા વદ
હે પૂજ્ય, મહાન બૃહસ્પતિના પુત્ર કચ જાગૃત થયા છે. કૃપા કરીને સંક્ષિપ્તમાં કહો કે તેમણે કેવી રીતે આ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું.
શૃણુ રાજન્ કથં શ્રીમાઞ્ શિખિધ્વજવદ્ એવ સઃ । પ્રબોધં પરમં યાતો દેવદૈશિકજઃ કચઃ
હે રાજા, તમે સાંભળો કે દેવગુરુના પુત્ર કચે કેવી રીતે શિખિધ્વજની જેમ સર્વોત્તમ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું.
બાલભાવાત્ સમુત્તીર્ણસ્ સંસારોત્તરણોન્મુખઃ । કચઃ પદપદાર્થજ્ઞો બૃહસ્પતિમ્ અભાષત
કચે બાળાવસ્થા પાર કરી, સંસારના દરિયાને પાર કરવા ઈચ્છતા અને શબ્દોનું સાચું અર્થ જાણતા, બૃહસ્પતિને કહ્યું.
ભગવન્ સર્વધર્મજ્ઞ કથં સંસૃતિપઞ્જરાત્ । અસ્માન્ નિર્ગમ્યતે બ્રૂહિ જન્તુના જીવતન્તુના
હે સર્વધર્મ જાણનારા પૂજ્ય, કૃપા કરીને કહો કે જીવતંત્રથી બંધાયેલો જીવ આ જન્મમરણના પાંજરમાંથી કેવી રીતે છુટકારો પામી શકે.
અનર્થમકરાગારાદ્ અસ્માત્ સંસારસાગરાત્ । ઉત્તીર્યતે નિરુદ્વેગં સર્વત્યાગેન પુત્રક
પુત્ર, આ સંસારના દુઃખભર્યા સાગરથી, જે દુર્ભાગ્યનું ઘર છે, સંપૂર્ણ ત્યાગ દ્વારા, શાંતિપૂર્વક અને નિર્વિકારપણે પાર ઉતરી શકાય છે.
ઇત્ય્ આકર્ણ્ય કચો વાક્યં પિતુઃ પરમપાવનમ્ । સર્વમ્ એવ પરિત્યજ્ય જગામૈકાન્તકાનનમ્
પિતાના પવિત્ર વચનો સાંભળીને, કચએ બધું છોડી એકાંત વનમાં ચાલી ગયો.
બૃહસ્પતેસ્ તદ્ગમનં નોદ્વેગાય બભૂવ હ । સંયોગે ચ વિયોગે ચ મહાન્તો હિ સમાશયાઃ
કચના વિદાયથી બૃહસ્પતિને કોઈ ઉદ્વેગ થયો નહીં, કારણ કે મહાન આત્માઓ મિલન અને વિયોગ બંનેમાં સમચિત્ત રહે છે.
અથ વર્ષેષુ યાતેષુ ત્રિષુ પઞ્ચસુ ચાનઘ । પુનઃ પ્રાપ મહારણ્યે કસ્મિંશ્ચિત્ પિતરં કચઃ
પવિત્ર આત્મા, ત્રણ અને પાંચ વર્ષ વીતી ગયા પછી, કચએ ફરી એક વખત કોઈ વિશાળ વનમાં પોતાના પિતાને મળ્યો.