.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. । ભાર્યા ભર્તારમ્ એકાન્તે સ્વરાજ્યે ઽભિષિષેચ સા
એકાંતમાં પત્નીએ પતિને પોતાના રાજ્યમાં રાજાસન પર બેસાડી રાજાભિષેક કર્યો.
સઙ્કલ્પોપનતે સૈંહે સ્વભિષિક્તં સુવિષ્ટરે । સ્થિતં પ્રોવાચ તન્વી સા ચૂડાલા દેવરૂપિણી
વિચારો દ્વારા સર્જાયેલા વિશાળ અને સુંદર સિંહાસન પર પતિને બેસાડ્યા પછી, સુકુમાર ચૂડાલાએ, દેવીરૂપે, તેને સંબોધન કર્યું.
કેવલં મૌનમ્ ઉત્સૃજ્ય તેજશ્ શાન્તમ્ ઇદં પ્રભો । અષ્ટાનાં લોકપાલાનાં તેજાંસ્ય્ આહર્તુમ્ અર્હસિ
માત્ર મૌન છોડીને, હે પ્રભુ, હવે તમે આઠ દિશાના રક્ષકોનું શાંત તેજ આત્મસાત કરવું જોઈએ.
ચૂડાલયેતિ સ પ્રોક્તો વને રાજા શિખિધ્વજઃ । વદન્ન્ એવં કરોમીતિ મહારાજત્વમ્ આયયૌ
ચૂડાલાએ વનમાં આમ કહ્યું ત્યારે રાજા શિખિધ્વજએ ઉત્તર આપ્યો: 'હું આવું જ કરીશ,' અને મહારાજા તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું.
અથ પ્રતીહારપદે તિષ્ઠન્તીમ્ આહ માનિનીમ્ । મહાદેવીપદે રાજ્ઞિ ત્વાં કરોમ્ય્ અભિષેકિનીમ્
પછી, દરવાજા પાસે ઊભેલી ગર્વી રાણી તરફ જઈને તેણે કહ્યું: 'હું તને મહારાણીના પદે સ્થાપિત કરું છું.'
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાસન આસ્થાપ્ય મહાદેવીપદે તદા । અભિષિક્તાં નૃપઃ કૃત્વા મેઘવાગ્ આહ તાં પ્રિયામ્
આ રીતે કહી, તેણે રાણીને મહાદેવીના સિંહાસન પર બેસાડીને અભિષેક કર્યો અને પછી મેઘ જેવી ગર્જનાવાળી વાણીમાં પોતાની પ્રિયાને સંબોધી કહ્યું.
પ્રિયે કમલપત્ત્રાક્ષિ ક્ષણાત્ સઙ્કલ્પસમ્ભવમ્ । મહાવિભવમ્ ઉદ્દામં સૈન્યમ્ આહર્તુમ્ અર્હસિ
પ્રિયે, કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળી, તું તારા મનના સંકલ્પથી ક્ષણમાં જ મહાન અને ભવ્ય સેના ઉભી કરી શકે છે.
ઇતિ કાન્તવચશ્ શ્રુત્વા ચૂડાલા વરવર્ણિની । સૈન્યં સઙ્કલ્પયામ્ આસ પ્રાવૃડ્ઘનમ્ ઇવોદ્ભટમ્
પતિના આ વચન સાંભળી, તેજસ્વી સુંદર ચૂડાલાએ મનમાં જ પ્રભુત્વથી એવી વિશાળ અને ભયાનક સેના ઉત્પન્ન કરી, જે વરસાદના ઘન જેવા ભયાનક હતી.
સૈન્યં દદૃશતુસ્ તત્ તૌ વાજિવારણસઙ્કુલમ્ । પતાકાપૂરિતાકાશનીરન્ધ્રીકૃતકાનનમ્
તેઓએ એ સેના જોઈ, જેમાં ઘોડા અને હાથીઓની ભીડ હતી, ધ્વજાઓ આકાશ સુધી ફેલાઈ ગયેલી, અને જંગલો તો એટલા ઘન હતા કે પસાર થવું અશક્ય હતું.
તૂર્યારવધ્વનચ્છૈલગુહં ગહનકોટરમ્ । મત્તસામન્તવલિતં વિદ્રવદ્વનવારણમ્
વાંસળી અને નગારા વગાડવાના અવાજો પહાડોની ગુફાઓમાં ગૂંજી ઉઠ્યા, આસપાસ ઉન્મત્ત સામંતો હતા અને જંગલના હાથીઓ ડરીને ભાગી રહ્યા હતા.
ઉદ્યન્નાદમહાસિંહવિદારકરણોદ્ભટમ્ । વનેભમદનિષ્ષ્યન્દગન્ધોદ્ગર્જજ્જયદ્વિપમ્
મહાસિંહો ગર્જના કરતા ઊભા થયા, ભયાનક અને ફાડનાર, અને જંગલના વિજયી હાથીઓના કપાળમાંથી સુગંધિત રસ વહેતો હતો અને તેઓ ગર્જના કરતા હતા.
વિમાનરથસઙ્ઘટ્ટચક્રચીત્કારપીવરમ્ । મૌલિરત્નઘનોદ્દ્યોતભગ્નધૂલિતમઃપટમ્
વિમાન અને રથોના ટકરાવ અને ચકરાંના ચીસભર્યા અવાજોથી આખું વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું, રાજમુકુટના તેજથી ધૂળ અને અંધકાર દૂર થઈ ગયો.
તત્ર ગન્ધદ્વિપવરે કૃતપાર્થિવમન્દિરે । રક્ષિતે દૃપ્તસામન્તૈર્ આરૂઢૌ નૃપદમ્પતી
ત્યાં, ભવ્ય હાથી પર બનેલ મહેલમાં, ગર્વીલા સેનાપતિઓ દ્વારા રક્ષિત, રાજા અને રાણી ચઢ્યા.
તતશ્ શિખિધ્વજો રાજા મહિષ્યા સમમ્ ઇષ્ટયા । પદાતિરથસમ્બાધં કર્ષન્ન્ અતિબલો બલમ્
પછી શિખિધ્વજ રાજા પોતાની પ્રિય રાણી સાથે, પગદળ અને રથોથી ભરેલી પોતાની શક્તિશાળી સેના આગળ લઈ ગયા.
ચચાલાચલચાલિન્યા સેનયા રભસેનયા । ભિનન્ત્યા તરસા શૈલાન્ વાત્યયેવાશુ તોયદાન્
તેમની દ્રઢ અને ઝડપી સેના ચાલતી પર્વત જેવી આગળ વધતી હતી, વાવાઝોડું જેમ વાદળોને તોડી નાખે એમ, તે જોરથી અવરોધો તોડી રહી હતી.
તસ્માન્ મહેન્દ્રશૈલેન્દ્રાચ્ ચલિતસ્ સ મહીપતિઃ । પથિ પશ્યન્ ગિરીન્ દેશાન્ નદીર્ ગ્રામાન્ સજઙ્ગલાન્
એ રીતે મહેન્દ્ર પર્વત પરથી તે રાજા નીકળી પડ્યા અને રસ્તામાં પહાડો, પ્રદેશો, નદીઓ, ગામો અને જંગલો જોઈને આગળ વધ્યા.
દર્શયંશ્ ચ પ્રિયાયાસ્ તમ્ આત્મવૃત્તાન્તસઞ્ચયમ્ । પ્રાપાલ્પેનૈવ કાલેન સ્વાં પુરીં સ્વર્ગશોભનામ્
પછી તેણે પોતાના જીવનના અનુભવો પોતાની પ્રિયાને બતાવ્યા અને થોડા જ સમયમાં સ્વર્ગ જેવી તેજસ્વી પોતાની નગરીમાં પહોંચી ગયો.
તત્ર તે તસ્ય સામન્તાસ્ તદાગમનમ્ આદૃતાઃ । વિવિદુર્ જયશબ્દેન નિર્જગ્મુશ્ ચોદિતાશયાઃ
ત્યાં તેના આગમનથી રાજના સામંતો ખૂબ ખુશ થયા, તેમણે વિજયના નાદથી તેનું સ્વાગત કર્યું અને ઉત્સાહભેર બહાર આવ્યા.
એકતાં સમ્પ્રયાતેન તારતૂર્યનિનાદિના । બલદ્વયેન તેનાસૌ વિવેશ નગરં નૃપઃ
બંને સેના સાથે અને તુરી-નગારા જેવા વાદ્યોના એકસાથે વાગતા ધ્વનિ સાથે એ રાજા શહેરમાં પ્રવેશ્યો.
લાજપુષ્પાઞ્જલિવ્રાતૈર્ આવૃષ્ટઃ પૌરયોષિતામ્ । વણિઙ્માર્ગગતો ઽપશ્યત્ પુરં પરમભૂષિતમ્
શહેરની સ્ત્રીઓએ લાજ અને ફૂલોની મુઠીઓ વરસાવી, વેપારીઓની ગલીમાંથી પસાર થતો એ રાજા સુંદર રીતે શણગારેલી પોતાની નગરીને જોયું.
પતાકાધ્વજસમ્બાધં મુક્તાજાલમનોરમમ્ । નૃત્તગીતપરસ્ત્રીકં સ્વર્ગં ભૂમાવ્ ઇવ ચ્યુતમ્
પતાકાઓ અને ધ્વજોથી ભરેલું, મુક્તાની માળાઓથી શોભાયમાન, નૃત્ય-ગાન અને વિલાસિ સ્ત્રીઓથી રમણિય, એવું લાગતું હતું કે જાણે સ્વર્ગ જ ધરતી પર આવી પડ્યું હોય.
પ્રવિશ્યાથ ગૃહં તૈસ્ તૈસ્ સંયુતં નૃપમઙ્ગલૈઃ । સમ્યક્ સમ્માનયામ્ આસ પ્રણતં પ્રકૃતિવ્રજમ્
પછી, રાજાશ્રયના શુભ ચિહ્નોથી સજ્જ પોતાના મહેલમાં પ્રવેશીને, રાજાએ નમન કરનારા પ્રજાજનોને યોગ્ય સન્માન આપ્યો.
પુરોત્સવં ભૃશં કૃત્વા દિનસપ્તકમ્ ઉત્તમમ્ । અકરોદ્ રાજકાર્યાણિ માનિતાન્તઃપુરો નૃપઃ
સાત શ્રેષ્ઠ દિવસો સુધી ભવ્ય ઉત્સવ ઉજવીને, રાજાએ અંતઃપુરમાં સન્માન પામી, રાજકાજના કામો સંભાળ્યા.
દશવર્ષસહસ્રાણિ રાજ્યં કૃત્વા મહીતલે । સહ ચૂડાલયા રાજા વિરતો દેહધારણાત્
દસ હજાર વર્ષ સુધી ચૂડાલા સાથે ધરતી પર રાજ કર્યું પછી, રાજાએ શરીરધારણનો ત્યાગ કર્યો.
દેહમ્ ઉત્સૃજ્ય નિર્વાણમ્ અસ્નેહ ઇવ દીપકઃ । અપુનર્જન્મને રામ જગામેતિ મહામતિઃ
શરીર છોડીને, મહાન બુદ્ધિવાળા મનુષ્યે મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી લે છે, જેમ તેલ વિના દીવો બુઝાઈ જાય છે તેમ, હે રામ, અને પછી ફરી જન્મ લેતો નથી.
દશવર્ષસહસ્રાણિ સમદૃષ્ટિતયા તયા । રાજ્યં તથાનુશિષ્યાસૌ નિર્વાણપદમ્ આપ્તવાન્
એ મહાન પુરુષે સમદૃષ્ટિ રાખીને દસ હજાર વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું અને પછી મુક્તિનું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું.
વિગતભયવિષાદો માનમાત્સર્યમુક્તઃ પ્રકૃતસહજકર્મા સક્તનીરાગબુદ્ધિઃ । ઇતિ સ સુસમદૃષ્ટિર્ મૃત્યુમ્ આર્યો ઽથ જિત્વા દશશિશિરસહસ્રાણ્ય્ એકરાજ્યં ચકાર
જેને ડર કે દુઃખ નહોતું, માન કે ઈર્ષ્યા નહોતી, જે સ્વભાવ પ્રમાણે જ કામ કરતો, અને જેના મનમાં કોઈ આસક્તિ નહોતી, એવા સમદૃષ્ટિવાળા મહાન પુરુષે મૃત્યુને જીત્યો અને દસ હજાર વર્ષ સુધી એક રાજ્ય પર શાસન કર્યું.
ભુક્ત્વા ભોગાન્ અનન્તાન્ ભુવિ સકલમહી પાલચૂડામણિત્વે સ્થિત્વા વૈ દીર્ઘકાલં પરમ્ અમૃતપદં પ્રાપ્તવાંસ્ તદ્ યથૈષઃ । એવં રામાગતં ત્વં પ્રકૃતમ્ અનુસરન્ કાર્યજાતં વિશોકસ્ તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ સ્વયત્નાત્ પ્રસભમ્ અનુભવન્ ભોગમોક્ષાગ્ર્યલક્ષ્મીમ્
એ મહાન પુરુષે ધરતી પર અનંત સુખો ભોગવ્યા, લાંબા સમય સુધી સમગ્ર ધરતીના રાજમુકુટ ધારણ કર્યો અને પછી પરમ અમરપદ પ્રાપ્ત કર્યું. એ જ રીતે, હે રામ, તું પણ આ ઉદાહરણ અનુસર, નિર્વિઘ્નપણે તારા કર્તવ્યો કર, ઉઠ, અને તારા પોતાના પ્રયત્નથી ભોગ અને મુક્તિ બંનેનું શ્રેષ્ઠ ફળ નિર્ભયપણે અનુભવી.
એતત્ તે સર્વમ્ આખ્યાતં શિખિધ્વજકથાનકમ્ । અનેન ગચ્છ માર્ગેણ ન કદાચન ખિદ્યસે
શિખિધ્વજની આખી વાર્તા મેં તને કહી દીધી છે. હવે આ માર્ગે ચાલજે, તો ક્યારેય દુઃખ નહીં થાય.
એતાં દૃષ્ટિમ્ અવષ્ટભ્ય રાઘવાઘવિઘાતિનીમ્ । નિત્યં નીરાગયા બુદ્ધ્યા તિષ્ઠાવષ્ટબ્ધતત્પદઃ
રાઘવ, પાપના દુઃખ દૂર કરનારી આ દૃષ્ટિ હંમેશાં મનમાં રાખજે અને નિરલિપ્ત બુદ્ધિથી એ સ્થિતિમાં સ્થિર રહીને જીવજે.