ભૂષણાન્ય્ ઉરુરત્નાનિ માલ્યાનિ વિવિધાનિ ચ । પશ્યેમાન્ય્ અઙ્ગ જાયન્તે સ્વાઙ્ગેભ્યો વૃક્ષપુષ્પવત્
જુઓ, મારા શરીર પરથી જ ગહણાં, કિંમતી રત્નો અને અનેક પ્રકારની વણાવેલી માળાઓ ઉગે છે, જેમ વૃક્ષ પર ફૂલો ફૂટે છે.
પશ્યાયં સ્વયમ્ એવોદ્યચ્ચન્દ્રાંશુભરસુન્દરઃ । મૂર્ધ્નિ પટ્ટાંશુકો જાતો નીહારો ઽદ્રાવ્ ઇવાઙ્ગ મે
જુઓ, ચાંદની જેવી તેજસ્વી અને સુંદર ચાદર મારા માથા પર આપોઆપ દેખાઈ છે, જેમ પર્વત પર ધૂંધ છવાય છે.
સર્વાણિ કાન્તાલિઙ્ગાનિ જાતાનિ મમ માનદ । હા ધિક્ કષ્ટં વિષાદો મે કિં કરોમ્ય્ અઙ્ગનાસ્મ્ય્ અહમ્
હે માન્ય વ્યક્તિ, મારા અંદર સૌંદર્યના બધા લક્ષણો દેખાઈ આવ્યા છે; હાય, શું દુઃખ! હવે હું સ્ત્રી બની ગઈ છું, તો શું કરું?
હા ધિક્ કષ્ટમ્ અહો સાધો સ્થિત એવાહમ્ અઙ્ગના । સંવિદાનુભવામ્ય્ અન્તર્ નિતમ્બં જઘનાન્વિતમ્
હાય, શું મુશ્કેલી! હે સારા માણસ, હવે હું સાચે સ્ત્રી બની ગઈ છું; અંદરથી હું કમર અને નિતંબનું ભાન અનુભવું છું.
વિપિને કુમ્ભ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તૂષ્ણીં ખિન્નો બભૂવ હ । રાજાપિ ચ તમ્ આલોક્ય તથૈવાસીદ્ વિષણ્ણધીઃ
વનમાં 'કુંભ' કહીને એ ચુપચાપ અને દુઃખી થઈ ગયો; અને રાજાએ પણ તેને આવું જોઈને મનમાં ચિંતિત થયો.
મુહૂર્તમાત્રેણોવાચ શિખિધ્વજ ઇદં વચઃ । કષ્ટં સો ઽયં મહાસત્ત્વસ્ સમ્પન્નો વરવર્ણિની
થોડા સમય પછી શિખિધ્વજે કહ્યું: 'આ કેટલું મોટું દુઃખ છે! આ મહાન આત્માએ સુંદર સ્ત્રીનું રૂપ ધારણ કર્યું છે.'
સાધો વિદિતવેદ્યસ્ ત્વં જાનાસિ નિયતેર્ ગતિમ્ । અવશ્યભાવિન્ય્ અર્થે ઽસ્મિન્ મા ખિન્નહૃદયો ભવ
હે સજ્જન, તું જ્ઞાનવાન છે અને બધું જાણે છે; તને ભાગ્યની ચાલ ખબર છે. જે અનિવાર્ય છે એ માટે દિલમાં દુઃખ રાખતો નહિ.
આપતન્તિ દશાસ્ તાત સુધિયાં દેહમાત્રકે । ન ચેતસ્ય્ અધિયાં ત્વ્ એતાશ્ ચિત્તં યાન્તિ સદેહકમ્
હે પ્રિય, આવી સ્થિતિઓ માત્ર એ જ લોકોને આવે છે, જેમનું મન શરીરમાં જ અટવાયેલું હોય; પરંતુ જેમનું મન ઉન્નત છે, તેમને આ સ્થિતિઓ શરીર સાથે મનને સ્પર્શતી નથી.
એવમ્ અસ્ત્વ્ અનુતિષ્ઠામિ યામિનીસ્ત્રીત્વમ્ આત્મનઃ । ન ખેદમ્ અનુગચ્છામિ નિયતિઃ કેન લઙ્ઘ્યતે
હું એમ જ કરીશ; આખી રાત સ્ત્રીરૂપે રહીશ. મને કોઈ દુઃખ કે થાક લાગતો નથી; ભાગ્યને કોણ બદલી શકે?
ઇતિ નિર્ણીય તૌ ખેદં તં નીત્વા તનુતાં મિથઃ । એકતલ્પે નિશાં તૂષ્ણીં નીતવન્તૌ ચિરેણ તામ્
આ રીતે બંનેએ નક્કી કર્યું અને પોતાનો થાક ધીરે ધીરે ઓછો કર્યો; બંનેએ એક જ પથારી પર લાંબી રાત શાંતિથી વિતાવી.
અથ પ્રભાતે તત્ સ્વૈરં વપુર્ ઉત્સૃજ્ય યૌવતમ્ । બભૂવ કુમ્ભઃ કુમ્ભાભકુચપ્રોજ્ઝિતમૂર્તિમાન્
પછી સવારે તેણે પોતાની યુવાન અવસ્થાને સ્વેચ્છાએ છોડીને, પોતે કુંભ બની ગઈ; તેના સ્તન અને શરીર બધું છોડીને, કુંભ જેવું રૂપ ધારણ કર્યું.
ઇતિ સા રાજમહિષી ચૂડાલા વરવર્ણિની । કુમ્ભત્વમ્ આસ્થિતા ભર્તુઃ પશ્ચાત્ સ્ત્રીત્વમ્ ઉપાગતા
આ રીતે, રાજમહિષી સુંદર ચૂડાલાએ પતિ પછી કુંભનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું અને પછી ફરીથી સ્ત્રીરૂપે આવી.
વિજહાર વનાન્તેષુ કુમારી ધર્મિણી નિશિ । કુમ્ભરૂપધરા ચાહ્નિ ભર્ત્રા મિત્રેણ સંયુતા
ધર્મપરાયણ યુવતી રાત્રે જંગલમાં ફરતી હતી, ત્યારે તે માટીનું ઘડું બની જતી; દિવસ દરમિયાન તે પોતાના પતિ અને મિત્ર સાથે જોડાયેલી રહેતી.
કૈલાસમન્દરસુમેરુમહેન્દ્રસહ્યસાનુષ્વ્ અવિસ્ખલિતયોગગમાગમા સા । સાર્ધં પ્રિયેણ સુહૃદા વિભુના યથેચ્છં સ્રગ્દામહારવલિતા વિજહાર નારી
કૈલાસ, મન્દર, સુમેરુ, મહેન્દ્ર અને સહ્ય પર્વતોની ટોચ પર તે યોગની અચૂક કળાથી ફરતી હતી; સુંદર હાર અને આભૂષણોથી સજ્જ, પોતાની પ્રિય મિત્ર અને સ્વામી સાથે મનગમતું ફરતી હતી.
તતઃ કતિપયેષ્વ્ એવ દિવસેષુ ગતેષુ સા । ઇદં પ્રોવાચ ભર્તારં કુમ્ભરૂપધરા સતી
થોડા દિવસો પછી, જ્યારે તે ઘડાંનું રૂપ ધારણ કરેલું હતું, ત્યારે તેણે પોતાના પતિને આ રીતે કહ્યું.
રાજન્ રાજીવપત્ત્રાક્ષ મમેદં વચનં શૃણુ । નિશાયાં પ્રત્યહં તાવત્ સ્થિત એવાહમ્ અઙ્ગના
રાજન, કમળ જેવા નેત્રો ધરાવનાર, મારા આ શબ્દો સાંભળો: દર રાત્રે હું સ્ત્રીરૂપે જ રહેતી છું.
તદ્ ઇચ્છામ્ય્ અઙ્ગનાધર્મં નિપુણીકર્તુમ્ ઈદૃશમ્ । ભર્ત્રે કસ્મૈચિદ્ આત્માનં વિવાહેન દદામ્ય્ અહમ્
હું આ સ્ત્રીધર્મને સારી રીતે સમજવા માગું છું. તેથી હું પોતાને લગ્ન દ્વારા કોઈ પતિને અર્પણ કરવા ઇચ્છું છું.
તદ્ ભવાન્ એવ મે ભર્તા રોચતે ભુવનત્રયે । ગૃહાણ માં વિવાહેન ભાર્યાત્વે નિશિ સર્વદા
ત્રણે લોકમાં મને પતિ તરીકે તમે જ પસંદ છો. કૃપા કરીને મને તમારી પત્ની તરીકે લગ્નમાં સ્વીકારો, દિવસ-રાતે હંમેશા.
અયત્નોપનતં સાધો પ્રિયેણ સુહૃદા સહ । સ્ત્રીસુખં ભોક્તુમ્ ઇચ્છામિ મા મે વિઘ્નકરો ભવ
હે મહાન, મારા પ્રિય મિત્ર સાથે effort વિના મળેલું સ્ત્રીસુખ માણવા હું ઇચ્છું છું; કૃપા કરીને મારા માટે અવરોધ ન બનો.
ક્રમપ્રવૃત્તમ્ આ સૃષ્ટેસ્ સુખસાધ્યં મનોરમમ્ । પ્રકૃતં કુર્વતઃ કાર્યં દોષઃ ક ઇવ જાયતે
સૃષ્ટિની શરૂઆતથી જે કાર્ય ક્રમબદ્ધ રીતે, સરળતાથી અને આનંદથી થાય છે, એમાં સ્વાભાવિક રીતે કરવાથી કયો દોષ આવે?
ઇચ્છાનિચ્છાદૃશોર્ ઐક્યાત્ સમત્વાત્ સર્વવસ્તુષુ । વયં ન સેચ્છા નાનિચ્છાઃ કુર્વસ્ તેનૈતદ્ ઈપ્સિતમ્
ઇચ્છા અને અનિચ્છા વચ્ચે એકરૂપતા અને સર્વ વસ્તુઓમાં સમતા હોવાથી, અમને કોઈ ઇચ્છા કે અનિચ્છા નથી; તેથી જેવું ઇચ્છિત છે, એવું જ અમે કરીએ છીએ.
કૃતેનાનેન કાર્યેણ ન શુભં નાશુભં સખે । પશ્યામિ તન્ મહાબુદ્ધે યથેચ્છસિ તથા કુરુ
મિત્ર, આ કર્યાથી હું તેમાં ન તો શુભ અને ન તો અશુભ કંઈ જોઈ શકતો નથી; તેથી, મહાન બુદ્ધિવાળા, તું જેવું ઇચ્છે છે એવું જ કર.
સમતાં સમ્પ્રયાતેન ચેતસેદં જગત્ત્રયમ્ । ખરૂપમ્ એવ પશ્યામિ યથેચ્છસિ તથાચર
સમતા ધરાવતી મનથી હું આ ત્રણેય લોકને માત્ર ખાલી જગ્યા જેવું જ જોઈ રહ્યો છું; તું જેવું ઇચ્છે છે એવું જ કર.
યદ્ય્ એવં તન્ મહીપાલ લગ્નમ્ અદ્યૈવ શોભનમ્ । રાકેયં શ્રાવણસ્યાસ્ય હ્યસ્ સર્વં ગણિતં મયા
જો એવું હોય તો, રાજા, આજે જ આ શુભ લગ્ન સંપન્ન થવા દે; શ્રાવણ મહિનાની આ પૂર્ણિમા રાત્રિ વિશે બધું મેં પહેલેથી જ વિચાર્યું છે.
રાત્રાવ્ અદ્યોદિતે ચન્દ્રે પરિપૂર્ણકલામલે । જન્યત્રં નૌ મહાબાહો દ્વયોર્ એવ ભવિષ્યતિ
હે મહાબાહુ, આજે રાત્રે જ્યારે પૂર્ણચંદ્ર નિખૂટ તેજ સાથે આકાશમાં ઉગશે, ત્યારે આપણું લગ્ન ફક્ત તું અને હું, બંને વચ્ચે જ થશે.
મહેન્દ્રાદ્રિશિરશ્શૃઙ્ગસાનાવ્ અસ્મિન્ મનોરમે । રત્નદીપપ્રકાશાઢ્યમણિમન્દિરમણ્ડિતે
આ મનોહર મહેન્દ્ર પર્વતની ચોટી પર, રત્નોથી ઝગમગતા અને મણિથી શોભતા મંદિરોની વચ્ચે,
પુષ્પભારાનતોત્તુઙ્ગવૃક્ષજન્યવિરાજિતે । વનપુષ્પલતાલાસ્યનારીનૃત્તમનોહરે
ફૂલોથી ભરેલા ઊંચા વૃક્ષો અને વનમાલાઓથી શોભાયમાન, તેમજ ફૂલોથી સજ્જ નર્તકી યુવતીઓના નૃત્યથી આ સ્થાન મોહક બન્યું છે.
નિશિ વ્યોમગતાસ્ તારા ભર્ત્રા પૂર્ણેન્દુના સહ । આવયોઃ પરિપશ્યન્તુ કર્ણાન્તાગતલોચનાઃ
રાત્રે, આકાશમાં રહેલી તારા અને તેમનો સ્વામી પૂર્ણચંદ્ર, બંને આપણને તાકીને, ધ્યાનપૂર્વક આપણું સાક્ષી બનશે.
ઉત્તિષ્ઠાત્મવિવાહાર્થં કુર્વઃ કાનનકોટરાત્ । રાજંશ્ ચન્દનપુષ્પાદિસમ્ભારં રત્નસંયુતમ્
હે રાજા, આપણાં લગ્ન માટે ઊઠો અને જંગલની ગુફામાંથી ચંદન, ફૂલ અને અન્ય સામગ્રી, રત્નોથી શોભાયમાન, એકત્ર કરો.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા કુમ્ભ ઉત્થાય સહ તેન મહીભૃતા । કુસુમાવચયં ચક્રે તથા રત્નાદિસઞ્ચયમ્
આ રીતે કહ્યા પછી, કુંભા રાજા સાથે ઊભા થયા અને બંનેએ ફૂલો અને રત્નો સહિતની વસ્તુઓ ભેગી કરી.