અથાર્કસ્ તસ્ય કુમ્ભસ્ય સ્ત્રીત્વમ્ ઉત્પાદયન્ન્ ઇવ । જગામાસ્તં જગદ્દીપો દીપસ્ સ્નેહક્ષયાદ્ ઇવ
પછી, જાણે એ ઘડામાં સ્ત્રીત્વ ઉત્પન્ન કરતો હોય તેમ, સૂર્ય અસ્ત ગયો; જગતનો દીવો જાણે તેલ ખૂટી ગયું હોય તેમ બુઝાઈ ગયો.
વ્યવહારભરૈસ્ સાર્ધં પદ્માસ્ સઙ્કોચમ્ આયયુઃ । માર્ગાશ્ ચ પથિકૈસ્ સાર્ધં પાન્થસ્ત્રીહૃદયાનિ ચ
દૈનિક કાર્યોના ભાર સાથે કમળો બંધ થઈ ગયા; રસ્તાઓ યાત્રીઓ સાથે અને પંથની સ્ત્રીઓના હૃદય પણ સંકોચાઈ ગયા.
દાશવદ્ વિહગાન્ સર્વાન્ કુર્વદ્ એકત્ર પુઞ્જિતાન્ । તારકારત્નજાલાઢ્યં ભુવનં શ્યામતાં યયૌ
જેમ કોઈ જાળમાં બધા પક્ષીઓને એકઠા પકડવામાં આવે છે, તેમ તારાઓના ઝગમગતા હારથી શોભાયમાન થયેલું જગત અંધકારમય બની ગયું.
ખં હસન્ન્ ઇવ તારાઢ્યં વિકાસં કુમુદાકરઃ । યયાવ્ ઉન્નાદચક્રાહ્વં ભ્રમદ્ભ્રમરપેટકઃ
આકાશ તારાઓથી ભરેલું હતું અને જાણે હસતું હોય તેમ વિસ્તરતું ગયું; ચંદ્રમા, જે રાત્રિના સ્વામી કહેવાય છે, ખિલેલા કમળસર પર ભમતા મધમાખીના ઝુંડ જેવો ફરતો રહ્યો.
સુહૃદૌ તાવ્ અથોત્થાય સન્ધ્યામ્ ઉદ્યન્નિશાકરામ્ । વન્દયિત્વા તથા કૃત્વા જપ્યં ગુલ્માન્તરે સ્થિતૌ
પછી એ બે મિત્રોએ ઉઠીને, ચંદ્રમા ઉગતો હતો ત્યારે સંધ્યાની પૂજા કરી, તેમનું જપ કર્યું અને ઝાડીઓની વચ્ચે ઊભા રહ્યા.
તતઃ કુમ્ભશ્ શનૈસ્ તત્ર સ્ત્રૈણમ્ અભ્યાહરન્ વપુઃ । શિખિધ્વજં પુરસ્સંસ્થં પ્રોવાચ ગલદક્ષરમ્
પછી કુંભએ ધીરે ધીરે ત્યાં સ્ત્રીરૂપ ધારણ કર્યું અને સામે ઊભેલા શિખિધ્વજને, શબ્દો થોડી અટકી અટકીને, કહ્યું.
પતામીવ સ્ફુરામીવ દ્રવામીવાઙ્ગયષ્ટિભિઃ । લજ્જયેવ ચ હે રાજન્ મન્યે સ્ત્રીત્વં વ્રજામ્ય્ અહમ્
હે રાજા, મને એવું લાગે છે કે હું પડી રહી છું, કાંપી રહી છું, મારા અંગો ઓગળી રહ્યા છે અને મને શરમ પણ લાગે છે; એવું લાગે છે કે હું સ્ત્રી બની રહી છું.
પશ્યેમે પરિવર્ધન્તે રાજન્ મમ શિરોરુહાઃ । પ્રસ્ફુરત્તારકામાલા દિનાન્તે તિમિરા ઇવ
હે રાજા, જુઓ, મારા વાળ વધી રહ્યા છે, જેમ સાંજના અંતે તારાઓની માળા ચમકે છે અને અંધારું ફેલાય છે, એમ મારા વાળ પણ ફેલાઈ રહ્યા છે.
પશ્યેમૌ મમ જાયેતે પ્રોન્મુખાવ્ ઉરસિ સ્તનૌ । કોરકાવ્ ઇવ પદ્મિન્યા વસન્તે ગગનોન્મુખૌ
જુઓ, મારા છાતી પર બે સ્તન ઊભા થઈ રહ્યા છે, જેમ વસંતમાં કમળના કળી આકાશ તરફ મોઢું કરે છે, એમ એ પણ ઉપર તરફ છે.
આગુલ્ફમ્ એવ લમ્બાનિ સમ્પદ્યન્તે ઽમ્બરાણિ મે । દેહાદ્ એવ સખે પશ્ય સ્ત્રિયા ઇવ શનૈશ્ શનૈઃ
મારા કપડાં હવે ફક્ત પગના ગુલ્ફ સુધી લટકી રહ્યા છે; મિત્ર, મારા શરીરથી જ હું ધીરે ધીરે સ્ત્રી જેવી બની રહી છું, એ જોઈ શકીશ.
ભૂષણાન્ય્ ઉરુરત્નાનિ માલ્યાનિ વિવિધાનિ ચ । પશ્યેમાન્ય્ અઙ્ગ જાયન્તે સ્વાઙ્ગેભ્યો વૃક્ષપુષ્પવત્
જુઓ, મારા શરીર પરથી જ ગહણાં, કિંમતી રત્નો અને અનેક પ્રકારની વણાવેલી માળાઓ ઉગે છે, જેમ વૃક્ષ પર ફૂલો ફૂટે છે.
પશ્યાયં સ્વયમ્ એવોદ્યચ્ચન્દ્રાંશુભરસુન્દરઃ । મૂર્ધ્નિ પટ્ટાંશુકો જાતો નીહારો ઽદ્રાવ્ ઇવાઙ્ગ મે
જુઓ, ચાંદની જેવી તેજસ્વી અને સુંદર ચાદર મારા માથા પર આપોઆપ દેખાઈ છે, જેમ પર્વત પર ધૂંધ છવાય છે.
સર્વાણિ કાન્તાલિઙ્ગાનિ જાતાનિ મમ માનદ । હા ધિક્ કષ્ટં વિષાદો મે કિં કરોમ્ય્ અઙ્ગનાસ્મ્ય્ અહમ્
હે માન્ય વ્યક્તિ, મારા અંદર સૌંદર્યના બધા લક્ષણો દેખાઈ આવ્યા છે; હાય, શું દુઃખ! હવે હું સ્ત્રી બની ગઈ છું, તો શું કરું?
હા ધિક્ કષ્ટમ્ અહો સાધો સ્થિત એવાહમ્ અઙ્ગના । સંવિદાનુભવામ્ય્ અન્તર્ નિતમ્બં જઘનાન્વિતમ્
હાય, શું મુશ્કેલી! હે સારા માણસ, હવે હું સાચે સ્ત્રી બની ગઈ છું; અંદરથી હું કમર અને નિતંબનું ભાન અનુભવું છું.
વિપિને કુમ્ભ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તૂષ્ણીં ખિન્નો બભૂવ હ । રાજાપિ ચ તમ્ આલોક્ય તથૈવાસીદ્ વિષણ્ણધીઃ
વનમાં 'કુંભ' કહીને એ ચુપચાપ અને દુઃખી થઈ ગયો; અને રાજાએ પણ તેને આવું જોઈને મનમાં ચિંતિત થયો.
મુહૂર્તમાત્રેણોવાચ શિખિધ્વજ ઇદં વચઃ । કષ્ટં સો ઽયં મહાસત્ત્વસ્ સમ્પન્નો વરવર્ણિની
થોડા સમય પછી શિખિધ્વજે કહ્યું: 'આ કેટલું મોટું દુઃખ છે! આ મહાન આત્માએ સુંદર સ્ત્રીનું રૂપ ધારણ કર્યું છે.'
સાધો વિદિતવેદ્યસ્ ત્વં જાનાસિ નિયતેર્ ગતિમ્ । અવશ્યભાવિન્ય્ અર્થે ઽસ્મિન્ મા ખિન્નહૃદયો ભવ
હે સજ્જન, તું જ્ઞાનવાન છે અને બધું જાણે છે; તને ભાગ્યની ચાલ ખબર છે. જે અનિવાર્ય છે એ માટે દિલમાં દુઃખ રાખતો નહિ.
આપતન્તિ દશાસ્ તાત સુધિયાં દેહમાત્રકે । ન ચેતસ્ય્ અધિયાં ત્વ્ એતાશ્ ચિત્તં યાન્તિ સદેહકમ્
હે પ્રિય, આવી સ્થિતિઓ માત્ર એ જ લોકોને આવે છે, જેમનું મન શરીરમાં જ અટવાયેલું હોય; પરંતુ જેમનું મન ઉન્નત છે, તેમને આ સ્થિતિઓ શરીર સાથે મનને સ્પર્શતી નથી.
એવમ્ અસ્ત્વ્ અનુતિષ્ઠામિ યામિનીસ્ત્રીત્વમ્ આત્મનઃ । ન ખેદમ્ અનુગચ્છામિ નિયતિઃ કેન લઙ્ઘ્યતે
હું એમ જ કરીશ; આખી રાત સ્ત્રીરૂપે રહીશ. મને કોઈ દુઃખ કે થાક લાગતો નથી; ભાગ્યને કોણ બદલી શકે?
ઇતિ નિર્ણીય તૌ ખેદં તં નીત્વા તનુતાં મિથઃ । એકતલ્પે નિશાં તૂષ્ણીં નીતવન્તૌ ચિરેણ તામ્
આ રીતે બંનેએ નક્કી કર્યું અને પોતાનો થાક ધીરે ધીરે ઓછો કર્યો; બંનેએ એક જ પથારી પર લાંબી રાત શાંતિથી વિતાવી.
અથ પ્રભાતે તત્ સ્વૈરં વપુર્ ઉત્સૃજ્ય યૌવતમ્ । બભૂવ કુમ્ભઃ કુમ્ભાભકુચપ્રોજ્ઝિતમૂર્તિમાન્
પછી સવારે તેણે પોતાની યુવાન અવસ્થાને સ્વેચ્છાએ છોડીને, પોતે કુંભ બની ગઈ; તેના સ્તન અને શરીર બધું છોડીને, કુંભ જેવું રૂપ ધારણ કર્યું.
ઇતિ સા રાજમહિષી ચૂડાલા વરવર્ણિની । કુમ્ભત્વમ્ આસ્થિતા ભર્તુઃ પશ્ચાત્ સ્ત્રીત્વમ્ ઉપાગતા
આ રીતે, રાજમહિષી સુંદર ચૂડાલાએ પતિ પછી કુંભનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું અને પછી ફરીથી સ્ત્રીરૂપે આવી.
વિજહાર વનાન્તેષુ કુમારી ધર્મિણી નિશિ । કુમ્ભરૂપધરા ચાહ્નિ ભર્ત્રા મિત્રેણ સંયુતા
ધર્મપરાયણ યુવતી રાત્રે જંગલમાં ફરતી હતી, ત્યારે તે માટીનું ઘડું બની જતી; દિવસ દરમિયાન તે પોતાના પતિ અને મિત્ર સાથે જોડાયેલી રહેતી.
કૈલાસમન્દરસુમેરુમહેન્દ્રસહ્યસાનુષ્વ્ અવિસ્ખલિતયોગગમાગમા સા । સાર્ધં પ્રિયેણ સુહૃદા વિભુના યથેચ્છં સ્રગ્દામહારવલિતા વિજહાર નારી
કૈલાસ, મન્દર, સુમેરુ, મહેન્દ્ર અને સહ્ય પર્વતોની ટોચ પર તે યોગની અચૂક કળાથી ફરતી હતી; સુંદર હાર અને આભૂષણોથી સજ્જ, પોતાની પ્રિય મિત્ર અને સ્વામી સાથે મનગમતું ફરતી હતી.
તતઃ કતિપયેષ્વ્ એવ દિવસેષુ ગતેષુ સા । ઇદં પ્રોવાચ ભર્તારં કુમ્ભરૂપધરા સતી
થોડા દિવસો પછી, જ્યારે તે ઘડાંનું રૂપ ધારણ કરેલું હતું, ત્યારે તેણે પોતાના પતિને આ રીતે કહ્યું.
રાજન્ રાજીવપત્ત્રાક્ષ મમેદં વચનં શૃણુ । નિશાયાં પ્રત્યહં તાવત્ સ્થિત એવાહમ્ અઙ્ગના
રાજન, કમળ જેવા નેત્રો ધરાવનાર, મારા આ શબ્દો સાંભળો: દર રાત્રે હું સ્ત્રીરૂપે જ રહેતી છું.
તદ્ ઇચ્છામ્ય્ અઙ્ગનાધર્મં નિપુણીકર્તુમ્ ઈદૃશમ્ । ભર્ત્રે કસ્મૈચિદ્ આત્માનં વિવાહેન દદામ્ય્ અહમ્
હું આ સ્ત્રીધર્મને સારી રીતે સમજવા માગું છું. તેથી હું પોતાને લગ્ન દ્વારા કોઈ પતિને અર્પણ કરવા ઇચ્છું છું.
તદ્ ભવાન્ એવ મે ભર્તા રોચતે ભુવનત્રયે । ગૃહાણ માં વિવાહેન ભાર્યાત્વે નિશિ સર્વદા
ત્રણે લોકમાં મને પતિ તરીકે તમે જ પસંદ છો. કૃપા કરીને મને તમારી પત્ની તરીકે લગ્નમાં સ્વીકારો, દિવસ-રાતે હંમેશા.
અયત્નોપનતં સાધો પ્રિયેણ સુહૃદા સહ । સ્ત્રીસુખં ભોક્તુમ્ ઇચ્છામિ મા મે વિઘ્નકરો ભવ
હે મહાન, મારા પ્રિય મિત્ર સાથે effort વિના મળેલું સ્ત્રીસુખ માણવા હું ઇચ્છું છું; કૃપા કરીને મારા માટે અવરોધ ન બનો.
ક્રમપ્રવૃત્તમ્ આ સૃષ્ટેસ્ સુખસાધ્યં મનોરમમ્ । પ્રકૃતં કુર્વતઃ કાર્યં દોષઃ ક ઇવ જાયતે
સૃષ્ટિની શરૂઆતથી જે કાર્ય ક્રમબદ્ધ રીતે, સરળતાથી અને આનંદથી થાય છે, એમાં સ્વાભાવિક રીતે કરવાથી કયો દોષ આવે?