પયોધરપટચ્છન્નં વિદ્યુદ્વલયભૂષિતમ્ । અભિસારિકયા તુલ્યં ધારાધૌતાઙ્ગસઞ્ચયમ્
વરસાદના મેઘોથી ઢંકાયેલાં, વીજળીના વર્તુળથી શોભિત, અને વરસાદની ધારોમાં શરીર ધોઈને, તે જાણે પ્રિયતમને મળવા જતી સ્ત્રી જેવો લાગતો હતો.
સ્થિતં સુમેઘચ્છાયાયાં શ્યામાયાં વસુધાતલે । વેગેનાભિસરન્તં તં તપોલક્ષ્મીમ્ ઇવ પ્રિયામ્
સુંદર, ઘેરા મેઘની છાંયામાં, કાળી ધરતી પર ઊભેલા, તે ઝડપથી આગળ વધતા, જાણે તપસ્યાની મહિમા પોતાના પ્રિયને મળવા દોડી રહી હોય એમ લાગતા.
તસ્ય કૃત્વા નમસ્કારમ્ ઉક્તં ચ વહતા મયા । મુને નીલાબ્દવસ્ત્રસ્ ત્વમ્ અભિસારિકયા સમઃ
હું જ્યારે તેની પાસે નમસ્કાર કરીને કહ્યું: 'હે મુનિ, તમે તો એવાં દેખાવ છો, જાણે નીલા દરિયાની વસ્ત્રો પહેરીને, પ્રેમીથી મળવા જતી સ્ત્રી જેવાં.'
ઇત્ય્ આકર્ણ્ય ચુકોપાસૌ મયિ માનદ માનહા । વિસ્ફાર્ય રક્તે નયને પ્રાહ ગમ્ભીરનિસ્સ્વનમ્
આ સાંભળતાં જ તે મારા પર ગુસ્સે થયો, હે માન આપનાર અને અહંકારનો નાશ કરનાર! તેની આંખો લાલ થઈને પહોળી થઈ ગઈ, અને તેણે ભારે અવાજે કહ્યું.
પૌત્રો ઽસ્મિ પદ્મજસ્યેતિ ગર્વિતસ્ ત્વં કિમ્ ઈદૃશઃ । ભવ્યા હિ નતિમ્ આયાન્તિ ગુણૈર્ વૃક્ષાઃ ફલૈર્ ઇવ
'તને લાગે છે કે તું કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માજીનો પૌત્ર છે, એ માટે તને ગર્વ છે; પણ તું આવો કેમ છે? સાચા મહાન લોકો તો ગુણો ધરાવે છે, જેમ વૃક્ષો ફળોથી ઝૂકી જાય છે.'
વેશ્યાભિસારિકારૂપો ભવાન્ ઇત્ય્ અશુભં વચઃ । મયિ વક્ષિ દુરાચાર મૂઢ દેવકુમારક
'તમે તો વેશ્યા પ્રેમીથી મળવા જાય તેવી રીતે દેખાવ છો—આવી અશુભ વાતો મારી સામે બોલે છે, હે દુશ્ચરિત્ર અને મૂર્ખ દેવપુત્ર!'
સ્તનકેશવતી કાન્તા હાવભાવવિકારિણી । ગચ્છાનેન દુરુક્તેન રાત્રૌ વેશ્યા ભવિષ્યસિ
એ સુંદર સ્ત્રી, તારા ઉન્નત સ્તન અને વાળ સાથે, હાવભાવ દર્શાવતી, જો તું આ કડક બોલી સાથે જશે તો, રાત્રે વેશ્યા બની જશે.
ઇતિ શ્રુત્વાશુભં વાક્યમ્ ઉજ્ઝિતં જર્જરદ્વિજાત્ । વિમૃષ્યામિ મનાગ્ યાવત્ તાવદ્ અન્તર્હિતો મુનિઃ
આ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણે કહેલા અપશકુન વચનો સાંભળી, હું થોડીવાર વિચારતી રહી, ત્યાં જ મুনি અચાનક અદૃશ્ય થઇ ગયા.
ઇત્ય્ ઉદ્વિગ્નમનાસ્ સાધો સમ્પ્રાપ્તો ઽસ્મિ નભસ્તલાત્ । એતત્ તે કથિતં સર્વં સમ્પન્નો ઽસ્મિ નિશાઙ્ગના
હું ચિંતિત મનથી, હે સજ્જન, આકાશમાંથી અહીં આવી પહોંચી છું; આ બધું મેં તને કહી દીધું છે, અને હવે હું રાત્રિની સ્ત્રી બની ગઈ છું.
અતિવાહ્યં દિનાન્તેષુ સ્ત્રીત્વમ્ એતન્ મયા કથમ્ । યોનિસ્તનવતા રાત્રૌ વક્તવ્યં કિં મયા પિતુઃ
આ સ્ત્રીત્વ ઘણા દિવસોથી સહન કરીને, હવે રાત્રે સ્ત્રી સ્વરૂપ ધરાવતી, હું પિતાને શું કહી શકીશ?
સંસૃતૌ ભવિતવ્યાનામ્ અહો નુ વિષમા ગતિઃ । અહમ્ અપ્ય્ અન્યવદ્ દૈવાદ્ યૂનામ્ આમિષતાં ગતઃ
હાય! જે લોકો જન્મમરણના ચક્રમાં ફસાયેલા છે, તેમની સ્થિતિ કેટલી મુશ્કેલ છે! ભાગ્યે કરીને, હું પણ બીજા લોકોને જેમ, યુવાનો માટે ઇચ્છાનો વિષય બની ગયો છું.
કષ્ટં મદપહારેણ કલહો જાયતે ઽધુના । દિવિ દેવકુમારાણાં કામાકુલધિયામ્ ઇહ
હવે, મારી સમજ ગુમાવવાથી, સ્વર્ગમાં રહેલા દેવયુવાનોમાં, જેમના મનમાં કામના ઉથલપાથલ છે, તેમના વચ્ચે ઝઘડો ઊભો થયો છે.
ગુરુદેવદ્વિજાતીનાં લજ્જાપરવશાત્મના । કથમ્ અગ્રે મયા સમ્યક્ સ્થાતવ્યં યામિનીસ્ત્રિયા
મારા ગુરુઓ અને વરિષ્ઠ બ્રાહ્મણો સામે, શરમથી ભરાઈને, હું એક રાત્રિની સ્ત્રી તરીકે કેવી રીતે તેમનો સામનો કરી શકીશ?
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ક્ષણમ્ એકં સ તૂષ્ણીં સ્થિત્વા મુનેસ્ સુતઃ । ધૈર્યમ્ આલમ્બ્ય કુમ્ભો ઽત્ર પુનર્ આહ રઘૂદ્વહ
આ રીતે કહીને, ઋષિપુત્ર થોડો સમય શાંત રહ્યો; પછી હિંમત ભેગી કરીને, કુંભએ રઘુકુલના વંશજને ફરીથી કહ્યું.
કિમ્ અજ્ઞ ઇવ શોચામિ કિં મમ ક્ષતમ્ આત્મનઃ । યથાગતમ્ અયં દેહો મત્તો ઽન્યો ઽનુભવિષ્યતિ
હું અજ્ઞાનીની જેમ શા માટે દુઃખી છું? મારા આત્માને શું નુકસાન થયું છે? આ શરીર જેમ આવ્યું છે, તેમ બીજા કોઈને અનુભવાશે, મને નહીં.
પરિદેવનયા કો ઽર્થો દેવપુત્ર તવૈતયા । યદ્ આયાતિ તદ્ આયાતુ દેહસ્યાત્મા ન લિપ્યતે
હે દેવપુત્ર, આ રડવાથી શું ફાયદો? શરીર પર જે આવે તે આવવા દો; આત્મા પર કશું લાગતું નથી.
કાનિચિદ્ યાનિ દુઃખાનિ સુખાનિ વિહિતાનિ વા । તાનિ સર્વાણિ દેહસ્ય દેહિનો ન તુ કાનિચિત્
શરીર માટે જે દુઃખ કે સુખ નક્કી થયાં છે, એ બધું શરીરને છે, આત્માને તો કંઈ પણ નથી.
યદિ ત્વમ્ અપિ કાર્યાણામ્ અખેદાર્હો ઽપિ ખિદ્યસિ । તદ્ અન્યેષામ્ ઉપાયસ્ સ્યાત્ ક ઇવાગમભૂષણ
જો તું પણ, જેને કાર્યમાં થાક આવતો નથી, દુઃખી થતો હોય, તો પછી બીજાઓ માટે તો શું ઉપાય રહેશે, હે જ્ઞાનીમાં શ્રેષ્ઠ?
ખેદે ઽખેદોચિતં વાચ્યમ્ ઇતિ કિં ચ ત્વમ્ ઉક્તવાન્ । ઇદાનીં સમતામ્ એત્ય તિષ્ઠાખિન્નો યથાસ્થિતઃ
તમે દુઃખમાં કે દુઃખ વગર જે કહેવું હોય તે કહ્યું છે; હવે સમતામાં સ્થિર રહીને, જેમ છો તેમ શાંતિથી રહો.
તાવ્ એવમાદિભિર્ વાક્યૈર્ અન્યોઽન્યાશ્વાસનં સ્વયમ્ । કૃત્વા સ્થિતૌ વને સ્નિગ્ધૌ સુહૃદૌ ખેદિનૌ મિથઃ
આ રીતે, આવા શબ્દોથી એકબીજાને સાંત્વના આપી, બંને સ્નેહી મિત્રો થાકેલા હોવા છતાં જંગલમાં સાથે રહ્યા.
અથાર્કસ્ તસ્ય કુમ્ભસ્ય સ્ત્રીત્વમ્ ઉત્પાદયન્ન્ ઇવ । જગામાસ્તં જગદ્દીપો દીપસ્ સ્નેહક્ષયાદ્ ઇવ
પછી, જાણે એ ઘડામાં સ્ત્રીત્વ ઉત્પન્ન કરતો હોય તેમ, સૂર્ય અસ્ત ગયો; જગતનો દીવો જાણે તેલ ખૂટી ગયું હોય તેમ બુઝાઈ ગયો.
વ્યવહારભરૈસ્ સાર્ધં પદ્માસ્ સઙ્કોચમ્ આયયુઃ । માર્ગાશ્ ચ પથિકૈસ્ સાર્ધં પાન્થસ્ત્રીહૃદયાનિ ચ
દૈનિક કાર્યોના ભાર સાથે કમળો બંધ થઈ ગયા; રસ્તાઓ યાત્રીઓ સાથે અને પંથની સ્ત્રીઓના હૃદય પણ સંકોચાઈ ગયા.
દાશવદ્ વિહગાન્ સર્વાન્ કુર્વદ્ એકત્ર પુઞ્જિતાન્ । તારકારત્નજાલાઢ્યં ભુવનં શ્યામતાં યયૌ
જેમ કોઈ જાળમાં બધા પક્ષીઓને એકઠા પકડવામાં આવે છે, તેમ તારાઓના ઝગમગતા હારથી શોભાયમાન થયેલું જગત અંધકારમય બની ગયું.
ખં હસન્ન્ ઇવ તારાઢ્યં વિકાસં કુમુદાકરઃ । યયાવ્ ઉન્નાદચક્રાહ્વં ભ્રમદ્ભ્રમરપેટકઃ
આકાશ તારાઓથી ભરેલું હતું અને જાણે હસતું હોય તેમ વિસ્તરતું ગયું; ચંદ્રમા, જે રાત્રિના સ્વામી કહેવાય છે, ખિલેલા કમળસર પર ભમતા મધમાખીના ઝુંડ જેવો ફરતો રહ્યો.
સુહૃદૌ તાવ્ અથોત્થાય સન્ધ્યામ્ ઉદ્યન્નિશાકરામ્ । વન્દયિત્વા તથા કૃત્વા જપ્યં ગુલ્માન્તરે સ્થિતૌ
પછી એ બે મિત્રોએ ઉઠીને, ચંદ્રમા ઉગતો હતો ત્યારે સંધ્યાની પૂજા કરી, તેમનું જપ કર્યું અને ઝાડીઓની વચ્ચે ઊભા રહ્યા.
તતઃ કુમ્ભશ્ શનૈસ્ તત્ર સ્ત્રૈણમ્ અભ્યાહરન્ વપુઃ । શિખિધ્વજં પુરસ્સંસ્થં પ્રોવાચ ગલદક્ષરમ્
પછી કુંભએ ધીરે ધીરે ત્યાં સ્ત્રીરૂપ ધારણ કર્યું અને સામે ઊભેલા શિખિધ્વજને, શબ્દો થોડી અટકી અટકીને, કહ્યું.
પતામીવ સ્ફુરામીવ દ્રવામીવાઙ્ગયષ્ટિભિઃ । લજ્જયેવ ચ હે રાજન્ મન્યે સ્ત્રીત્વં વ્રજામ્ય્ અહમ્
હે રાજા, મને એવું લાગે છે કે હું પડી રહી છું, કાંપી રહી છું, મારા અંગો ઓગળી રહ્યા છે અને મને શરમ પણ લાગે છે; એવું લાગે છે કે હું સ્ત્રી બની રહી છું.
પશ્યેમે પરિવર્ધન્તે રાજન્ મમ શિરોરુહાઃ । પ્રસ્ફુરત્તારકામાલા દિનાન્તે તિમિરા ઇવ
હે રાજા, જુઓ, મારા વાળ વધી રહ્યા છે, જેમ સાંજના અંતે તારાઓની માળા ચમકે છે અને અંધારું ફેલાય છે, એમ મારા વાળ પણ ફેલાઈ રહ્યા છે.
પશ્યેમૌ મમ જાયેતે પ્રોન્મુખાવ્ ઉરસિ સ્તનૌ । કોરકાવ્ ઇવ પદ્મિન્યા વસન્તે ગગનોન્મુખૌ
જુઓ, મારા છાતી પર બે સ્તન ઊભા થઈ રહ્યા છે, જેમ વસંતમાં કમળના કળી આકાશ તરફ મોઢું કરે છે, એમ એ પણ ઉપર તરફ છે.
આગુલ્ફમ્ એવ લમ્બાનિ સમ્પદ્યન્તે ઽમ્બરાણિ મે । દેહાદ્ એવ સખે પશ્ય સ્ત્રિયા ઇવ શનૈશ્ શનૈઃ
મારા કપડાં હવે ફક્ત પગના ગુલ્ફ સુધી લટકી રહ્યા છે; મિત્ર, મારા શરીરથી જ હું ધીરે ધીરે સ્ત્રી જેવી બની રહી છું, એ જોઈ શકીશ.