અહો નુ ચિરકાલેન મનોરથમ્ ઇમં શુભમ્ । અહમ્ આસાદયિષ્યામિ યદ્ ભર્ત્રા સમચિત્તતા
હાય, કેટલાંય વર્ષો પછી હવે મારું આ શુભ ઇચ્છા પૂરું થશે—મારે મારા પતિ સાથે સમાન મન રાખવું છે.
સમગ્રાનન્દવૃન્દાનામ્ એતદ્ એવોપરિ સ્થિતમ્ । યત્ સમાનમનોવૃત્તિસઙ્ગમ્ આસ્વાદને સુખમ્
સંપૂર્ણ આનંદના બધાં મેળાવડા કરતાં પણ એ આનંદ ઊંચો છે—જ્યારે બંનેના મન એકસરખાં થાય અને એ એકતા અનુભવાય.
ઇતિ ચિન્તાવતી વ્યોમ્ના ચૂડાલોલ્લઙ્ઘ્ય પર્વતાન્ । દેશાન્ અબ્દાન્ દિગન્તાંશ્ ચ પ્રાપ મન્દરકન્દરમ્
આવી રીતે વિચારીને, ચૂડાલાએ આકાશમાં ઉડીને પર્વતો, દેશો, દરિયા અને દિશાઓ પાર કરી અને મન્દર પર્વતની ગુફામાં પહોંચી.
અદૃશ્યૈવ નભસ્સ્થૈવ પ્રવિવેશ વનાન્તરમ્ । વાત્યેવ પાદપલતાસ્પન્દચિહ્નગમાગમા
અદૃશ્ય બની અને આકાશમાં જતી, એ જંગલમાં પ્રવેશી ગઈ; પવનમાં લતાઓ હલનચલન કરે એ જ એના આવવા-જવાની નિશાની હતી.
વનૈકદેશે કસ્મિંશ્ચિત્ કૃતપર્ણોટજે પતિમ્ । દૃષ્ટ્વા યોગેન બુબુધે દેહાન્તરમ્ ઇવાસ્થિતમ્
કાંઈક જંગલના એક ખૂણે, પર્ણોથી બનાવેલી ઝૂંપડીમાં પોતાના પતિને જોઈ, તેણે યોગબળે જાણ્યું કે જાણે એણે બીજું શરીર ધારણ કર્યું હોય.
હારકેયૂરકટકકુણ્ડલાદિવિભૂષિતઃ । અભવન્ મેરુકાન્તિર્ યસ્ તમ્ એવાત્ર દદર્શ સા
જે પતિ ક્યારેક હાર, કાંડા, કડાં, કુંડળ અને બીજા ગહનાથી શોભતો અને મેરુ પર્વત જેવો તેજસ્વી લાગતો, એ જને એણે એ જગ્યાએ જોયો.
કૃશાઙ્ગં કૃષ્ણવર્ણં ચ જીર્ણપર્ણમ્ ઇવ સ્થિતમ્ । કજ્જલામ્બુભરસ્નાતં ભૃઙ્ગીશમ્ ઇવ નિસ્સહમ્
એ પતિ હવે દુર્બળ શરીરવાળો, કાળો, જૂની સુકાઈ ગયેલી પર્ણ જેવી સ્થિતિમાં, જંગલની કાજળ અને ધૂળથી લથપથ, અને જાણે શક્તિહીન ભમરો બની બેઠો હતો.
ચીરામ્બરધરં શાન્તમ્ એકાકિનમ્ અવસ્થિતમ્ । સ્થલે નિષણ્ણં પુષ્પાણિ ગ્રથયન્તં જરાં ગતમ્
એ પતિ છાલના કપડા પહેરી, શાંત, એકલો, જમીન પર બેઠો, ફૂલોની માળા ગૂંથતો અને વૃદ્ધાવસ્થામાં પહોંચી ગયો હતો.
તમ્ આલોક્યાનવદ્યાઙ્ગી ચૂડાલા પીવરસ્તની । કિઞ્ચિજ્જાતવિષાદેદમ્ ઉવાચાત્મનિ ચેતસા
તેણે જ્યારે તેને જોયો, ત્યારે ચૂડાલા, જે સુંદર શરીરવાળી અને ગાઢ સ્તનવાળી હતી, તેના મનમાં થોડું દુઃખ અનુભવ્યું અને મનમાં જ કહ્યું:
અહો નુ વિષમં મૌર્ખ્યં યદ્ અનાત્મજ્ઞતાત્મકમ્ । એવંવિધાસ્ સમાયાન્તિ દશા મૌર્ખ્યપ્રસાદતઃ
અરે, આત્માનું જ્ઞાન ન હોવાને લીધે કેટલું મોટું મૂર્ખપણું થાય છે! આવી સ્થિતિ તો મૂર્ખતાની કૃપાથી જ આવે છે.
અયં સ રાજા લક્ષ્મીવાન્ યો મમાપિ પ્રિયઃ પતિઃ । હૃદિ મોહઘુણક્ષુણ્ણામ્ ઇમામ્ અદ્યાગતો દશામ્
આ એ જ રાજા છે, જે ધન્ય અને મારા પણ પ્રિય પતિ હતા—આજે તેઓના હૃદયમાં મોહના કીડા ઘૂસી ગયા છે અને તેઓ આવી હાલતમાં આવી ગયા છે.
તદ્ અવશ્યમ્ ઇહૈવાદ્ય નાથં વિદિતવેદ્યતામ્ । નયામ્ય્ એનં ન સન્દેહો ભોગમોક્ષશ્રિયં તથા
એટલે આજે જ, અહીં જ, હું મારા પતિને જે જાણવું જોઈએ એ જ્ઞાન સુધી જરૂર પહોંચાડીશ—આમાં કોઈ શંકા નથી, અને સાથે ભોગ અને મોક્ષની સમૃદ્ધિ પણ મળશે.
ઇદં રૂપં પરિત્યજ્ય રૂપેણાન્યેન કેનચિત્ । સકાશમ્ અસ્ય ગચ્છામિ બોધં દાતુમ્ અનુત્તમમ્
હું આ સ્વરૂપ છોડીને, બીજું કોઈ રૂપ ધારણ કરી, એના પાસે જઇને ઉત્તમ જ્ઞાન આપવાનો વિચાર કરું છું.
બાલેયં મમ કાન્તેતિ મદુક્તં ન કરોત્ય્ અયમ્ । તસ્માત્ તાપસરૂપેણ બોધયામિ પતિં ક્ષણાત્
આ બાળક મને પોતાનું પ્રિયજન માને છે અને મારી વાત સાંભળતું નથી; એટલે હું તપસ્વીનું રૂપ લઇને પતિને તરત જ જ્ઞાન આપવાનો નિર્ણય લઉં છું.
ભર્તા કષાયપાકેન પરિપક્વમતિસ્ સ્થિતઃ । ચેતસ્ય્ અસ્યાદ્ય વિમલે સ્વં તત્ત્વં પ્રતિબિમ્બતિ
મારા પતિએ આંતરિક તપથી મનને સારી રીતે પકવી લીધું છે; આજે તેમના શુદ્ધ મનમાં પોતાનું સાચું સ્વરૂપ સ્પષ્ટ દેખાશે.
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય ચૂડાલા બભૂવ દ્વિજદારકઃ । ઈષદ્ધ્યાનાદ્ ગતાન્યત્વં ક્ષણાદ્ અમ્બુતરઙ્ગવત્
આ રીતે વિચાર કરીને, ચૂડાલાએ તરત જ બ્રાહ્મણ બાળકનું રૂપ ધારણ કર્યું; થોડું ધ્યાન કરતાં જ, પાણીની તરંગ જેવી પળમાં પોતાનું રૂપ બદલી દીધું.
પપાત વિપિને તસ્મિન્ દ્વિજપુત્રકરૂપિણી । ભર્તુર્ અભ્યાજગામાગ્રં મન્દસ્મિતલસન્મુખી
તે વનમાં બ્રાહ્મણના પુત્રના રૂપમાં ઉતરી, પોતાના પતિ પાસે પહોંચી, અને તેના ચહેરા પર હળવી સ્મિતની ઝાંખી હતી.
દદર્શ દ્વિજપુત્રં તં પુરો યાતં શિખિધ્વજઃ । વનાન્તરાદ્ ઉપગતં તપોમૂર્તિમ્ ઇવાસ્થિતમ્
શિખિધ્વજએ જોયું કે બ્રાહ્મણનો પુત્ર તેના સામે ઊભો છે, જે જંગલની અંદરથી આવ્યો છે અને તપસ્વી જેવા દેખાય છે.
દ્રવત્કનકગૌરાઙ્ગં મુક્તાહારવિભૂષિતમ્ । શુક્લયજ્ઞોપવીતાઙ્ગં શુક્લામ્બરયુગાવૃતમ્
તેનું શરીર પીગળેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી હતું, મુક્તાની હારથી શોભિત, સફેદ યજ્ઞોપવીત ધારણ કરેલું અને બે સફેદ વસ્ત્રોમાં ઓઢાયેલું હતું.
કમણ્ડલુધરં કાન્તં શાન્તં દાન્તમ્ અનામયમ્ । વ્યાપ્તપ્રકોષ્ઠં દ્વિગુણેનાક્ષસૂત્રેણ ચારુણા
તેના હાથમાં કમંડળ હતું, તે સુંદર, શાંત, સંયમી અને નિરોગી હતો, અને તેના હાથ પર સુંદર બે ગાંઠવાળા જપમાળાની માળા પહેરેલી હતી.
ભૂમાવ્ અલગ્નચરણં કિષ્કુમાત્રોપરિ સ્થિતમ્ । કુન્તલવ્યાપ્તમૂર્ધાનં સાલિમાલમ્ ઇવામ્બુજમ્
એ મહાત્મા જમીન પર એક નાનકડા ઘાસના ટુકડા પર ઊભા હતા, તેમનાં પગમાં કચરો લાગેલો નહોતો અને માથું ઘનઘોર વાળથી ઢંકાયેલું હતું, જાણે ધાનની માળા પહેરાવેલું કમળ હોય.
ભાસયન્તં પ્રદેશં તં શારીરૈર્ દીપ્તિમણ્ડલૈઃ । કુણ્ડલાભૂષિતમુખં નવમ્ અર્કમ્ ઇવોદિતમ્
તેમના શરીરથી નીકળતી તેજસ્વી કિરણો આસપાસના સ્થળને ઉજળી રહ્યાં હતાં, અને તેમના મુખ પર કુંડળ શોભી રહ્યાં હતાં, જાણે તાજું ઉગેલું સૂર્ય.
શિખાસમ્પ્રોતમન્દારં શૃઙ્ગસ્થેન્દુમ્ ઇવાચલમ્ । કાન્તોપશાન્તવપુષમ્ ઊર્જિતં વિજિતેન્દ્રિયમ્
તેમના શિખામાં મંદારના ફૂલો ગૂંથાયેલા હતા, જેમ પર્વતના શિખરે ચાંદો શોભે છે, તેમનો રૂપ શાંત અને મનોહર હતું, તેઓ બળવાન અને ઇન્દ્રિયજિત હતા.
હિમાભભસ્મતિલકભૂષિતાલિકસુન્દરમ્ । મેરું હેમતટાલીનપૂર્ણેન્દુમ્ ઇવ ચઞ્ચલમ્
તેમનું કપાળ સફેદ ભસ્મ અને ચંદનથી શોભાયમાન હતું, જેમ સોનાના ઢોળાણો અને પૂર્ણચંદ્રથી મેરુ પર્વત અલંકૃત થાય છે, તેમ તેઓ સુંદર અને થોડીક લહેરાતા જણાતા હતા.
તમ્ આલોક્ય દ્વિજસુતં સમુત્તસ્થૌ શિખિધ્વજઃ । દેવપુત્રાગમધિયા સમ્પરિત્યક્તપાદુકઃ
તે બ્રાહ્મણ યુવાનને જોઈને શીખિધ્વજ ઊભો થયો, મનમાં વિચાર્યું કે કોઈ દેવદૂત આવ્યો છે અને પોતાના પગના ચંપલ એક બાજુ મૂકી દીધા.
દેવપુત્ર નમસ્કાર ઇદમ્ આસનમ્ આસ્યતામ્ । ઇત્ય્ અસ્ય દર્શયામ્ આસ પાણિના પત્ત્રવિષ્ટરમ્
શીખિધ્વજે કહ્યું: 'હે દેવદૂત, તમને વંદન. આ બેઠકો છે—કૃપા કરીને અહીં બેસો,' અને હાથથી પાંદડાં પાથરેલા સ્થળ બતાવ્યું.
દદૌ ચ દ્વિજપુત્રસ્ય પુષ્પવૃષ્ટિં કરોદરે । ચન્દ્રઃ કુમુદષણ્ડસ્ય પ્રાલેયમ્ ઇવ પલ્લવે
પછી તેણે બ્રાહ્મણ યુવાનને પોતાના હાથની ખોળામાં ફૂલ વરસાવ્યા, જેમ ચાંદ્રમાએ કમળના વનમાં શીતળતા વરસાવવી.
હે રાજર્ષે નમસ્ તુભ્યમ્ ઇતિ દ્વિજસુતો વદન્ । ગૃહીત્વા કુસુમાન્ય્ અસ્માદ્ વિવેશ દલવિષ્ટરે
બ્રાહ્મણ યુવાને કહ્યું: 'હે રાજર્ષિ, તમને વંદન,' અને ફૂલ સ્વીકારી પાંદડાં પાથરેલા બેઠકે બેસી ગયો.
દેવપુત્ર મહાભાગ કુત આગમનં કૃતમ્ । દિવસસ્ સફલો ઽયં મે યત્ ત્વામ્ અદ્યાસ્મિ દૃષ્ટવાન્
દેવપુત્ર, મહાભાગ, તમે ક્યાંથી આવ્યા છો? આજે તમારો દર્શન મળ્યું, એટલે આ દિવસ મારા માટે સાચે જ સફળ થયો.
ઇદમ્ અર્ઘ્યમ્ ઇદં પાદ્યં પુષ્પાનીમાનિ માનદ । ઇમાઃ પ્રગ્રથિતા માલા ગૃહ્યન્તાં ભદ્રમ્ અસ્તુ તે
આ રહેલું પાણી તમારા પગ ધોવા માટે છે, આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો અને આ ફૂલો છે, માનનીય, કૃપા કરીને આ ગૂંથેલી વણમાલા પણ સ્વીકારો. ભગવાન તમારી પર કૃપા રાખે.